«Έλα Ήλιε Μου»: Ο ύμνος των Poll που έγινε η τελευταία μουσική ιστορία του Zaq

«Επικοινώνησε μαζί μου πριν λιγότερο από έναν χρόνο, ας πούμε 10 μήνες. Δέχομαι συνέχεια τέτοια αιτήματα, είτε για διασκευές/επανεκτελέσεις είτε για νέες μίξεις, στα τραγούδια μου. Πάντα ζητάω να μου στείλουν ένα δείγμα, βλέπω την πρόθεση και την κατεύθυνσή τους, και λέω “προχωράμε” ή όχι. Έτσι και με τον Ζακ. Μου έστειλε όντως κάτι, μου άρεσε και του έδωσα το ΟΚ να προχωρήσει. Τα δυσάρεστα νέα, δυστυχώς, τα έμαθα πολύ πρόσφατα, λίγο πριν την κυκλοφορία. Είναι κρίμα, πολύ κρίμα, τόσο νέοι και ταλαντούχοι άνθρωποι να φεύγουν έτσι…».

Ο Κώστας Τουρνάς βρίσκεται σε περιοδεία με τους μουσικούς του. Και είναι κοφτός στην άλλη άκρη της τηλεφωνικής γραμμής όταν πρέπει να μιλήσει για το έργο του, προτιμά η μουσική και τα τραγούδια να μιλάνε από μόνα τους, όπως κάνουν εδώ και πάνω από 50 χρόνια. 

Αλλά εδώ η περίσταση είναι ξεχωριστή. 

Το «Έλα Ήλιε Μου», το θρυλικό κομμάτι των Poll από το 1971 θα ζήσει μια δεύτερη περιπετειώδη ζωή, έτσι όπως το φαντάστηκε σε ένα απίθανο remix ο DJ/παραγωγός Zaq (Ζαχαρίας Φάμελλος) και μόλις κυκλοφόρησε από την Veego Records. 

 

Το τραγικό όμως είναι ότι ο Ζακ δεν είναι εδώ για να μοιραστεί τη χαρά της κυκλοφορίας και να μας μιλήσει για το δημιουργικό του ταξίδι. Για το πώς πειράζεις ένα τραγούδι «ιερό» για περισσότερες από μια γενιές, το περνάς από ένα τελείως διαφορετικό φίλτρο και του δίνεις μια νέα υπόσταση/ταυτότητα, προσθέτοντας τελικά στην αιωνιότητά του. 

Ο Ζακ σκοτώθηκε σε τροχαίο τον περασμένο Δεκέμβριο. Ήταν μόλις 38, από τα πιο ανήσυχα μέλη της αθηναϊκής μουσικής κοινότητας. Ένας άνθρωπος που ζούσε για τη μουσική, αλλά δεν επαναπαυόταν μόνο στο να την επιλέγει με απόλυτα εκλεκτικό γούστο στα μέρη που έπαιζε. Αθεράπευτος digger, ευρηματικός παραγωγός, άκουγε χωρίς στεγανά, έσβηνε διαχωριστικές γραμμές, είχε τον τρόπο. 

Θα το καταλάβετε απόλυτα σε λίγους μήνες που θα κυκλοφορήσει, επίσης από τη Veego, η συλλογή Greek Balearic Origins Re-Mixed & Re-Dubbed, ένα σύνολο από δικά του remixes, reworks και dubs πάνω σε αγαπημένα (ή ξεχασμένα, παρατημένα στα ράφια των δισκάδικων με τις «δεύτερο χέρι» προσφορές) ελληνικά τραγούδια των δεκαετιών του ’70, του ’80 και του ’90. Πιστέψτε με, δεν έχετε ξανακούσει έτσι τον Νίκο Νομικό ή τον Χρήστο Κυριαζή. 

Οι πιο μυημένοι, άλλωστε, ήδη το ξέρετε από το remix του Zaq στο «Δεν Πιστεύω» που έγραψε το 1988 ο Μιχάλης Ρακιντζής για την υπέροχη φωνή της Ελένης Δήμου. Ο Zaq το ξαναδούλεψε σαν ένα ράθυμο αντι-ερωτικό balearic anthem και το κυκλοφόρησε πριν από ακριβώς μια δεκαετία στην Isigude Records. Τα λίγες εκατοντάδες βινύλια έφευγαν σαν ζεστα ψωμάκια από το Kasseta Records της οδού Σοφοκλέους, τα κεφάλια γυρνούσαν με απορία στα μπαρ όταν η βραχνάδα της Δήμου αποκαλυπτόταν μετά τη μακρά εισαγωγή και η απορία γινόταν χαμόγελο. 

Οι Poll εμφανίστηκαν ενώπιον του ελληνικού κοινού την άνοιξη του 1971 σε ένα σινγκλάκι, στου οποίου την άλλη πλευρά βρισκόταν το «Άνθρωπε Αγάπα», και των δύο τις μελωδίες τις είχε γράψει ο Τουρνάς με το που απολύθηκε από τον στρατό. Αν είχε αποδεχτεί την πρόταση-πρόσκληση του Ρόμπερτ Ουίλιαμς να πάνε στη Ροδεσία (από εκεί καταγόταν ο πατέρας του) γιατί «έχει ψωμί στις ορχήστρες κάτω», η ιστορία θα ήταν πολύ διαφορετική. Επέμεινε όμως να μείνουν εδώ κι έφτιαξαν το συγκρότημα στο οποίο προστέθηκαν τελικά ο Σταύρος Λογαρίδης (μπάσο) και ο Κώστας Παπαϊωάννου (στα ντραμς, ο μεγαλύτερος σε ηλικία από τους 4, ζει σήμερα στη Γερμανία – Λογαρίδης και Ουίλιαμς έφυγαν από τη ζωή με διαφορά λίγων μηνών το 2022). Μέσω μιας επαφής στην τότε Ελαντίσκ, ηχογράφησαν το ιστορικό 45αρι. Λίγους μήνες αργότερα θα ακολουθούσε το επίσης ιστορικό «ταγάρι«, το ντεμπούτο άλμπουμ τους με τίτλο Άνθρωπε…, του οποίου η συσκευασία ήταν όντως… ένα «ταγάρι» (κι έτσι πέρασε, και με έναν τρόπο παραμένει 55 χρόνια μετά, στην καθημερινή αργκό)

Οι Poll παρότι το αποτύπωμά τους υπήρξε πανίσχυρο, στην πραγματικότητα ήταν ένα συγκρότημα μόλις 20 μηνών. Το οποίο, φυσικά, γνώρισε τεράστια επιτυχία. «Εκεί που χρωστάγαμε 2-3 νοίκια στο σπίτι που έμενα με τους δικούς μου, ξαφνικά πάω να πάρω δικαιώματα συνθέτη και είναι 150.000 δραχμές», μου έχει πει ο Τουρνάς σε μια παλιότερη συνέντευξη, περιγράφοντας επίσης την αγάπη των fans να γίνεται μανία: «Στην κυριολεξία μας ζητούσαν μια τρίχα από τα μαλλιά μας». Οι διαφωνίες της νιότης και της ξαφνικής φήμης του διέλυσαν γρήγορα, δέκα χρόνια μετά όμως ο Λυκαβηττός ήταν κατάμεστος στο reunion τους σε ένα live pου κυκλοφόρησε και ως διπλό LP (αντίστοιχα, συναυλία επανένωσης και κυκλοφορία έγινε και το 1991). 

 

Ο Ζaq πήρε λοιπόν αυτό το τραγούδι-ορόσημο και το μετέτρεψε σε μια σχεδόν επτάλεπτη balearic Οδύσσεια, για να είμαστε κι επίκαιροι. Ξεκινά σαν μια prog άσκηση που θυμίζει A Mountain of One και στην πορεία εμφανίζει -σαν να ξεφλουδίζει ένα μανταρίνι- όλα τα στοιχεία που το έκαναν modern classic. Τις αρμονίες στο ρεφρέν, φυσικά το σιτάρ, την χαρακτηριστική φωνή του Τουρνά στο πρώτο κουπλέ να ανατριχιάζει ακόμα με το «Φρέσκο το χώμα/ βροχή έχει πέσει/ τα φύλλα ξερά…».

Ειδική μνεία στο σιτάρ, μιας και ο μύθος θέλει το «Έλα Ήλιε Μου» να είναι το πρώτο ελληνικό κομμάτι που το χρησιμοποίησε ποτέ, παιγμένο από τον Σπύρο Μαυρογιάννη. Ο λόγος και πάλι στον Κώστα Τουρνά, από συνέντευξή μας το 2014: «Δεν είχα ακούσματα π.χ. το σιτάρ προέκυψε επειδή είχα δει λίγες μέρες πριν το “Φράουλες και Αίμα” που με συγκλόνισε. Θύμωσα πολύ και μέσα σε μια νύχτα έγραψα το «Άνθρωπε Αγάπα». (…) Από την άλλη, θες δε θες, τα τραγούδια των Poll ήταν και διαμαρτυρίας και χίπικα. Αν ήταν εκατό χρόνια πριν θα είχαν κλαρίνα και λαούτο, αν ήταν εκατό χρόνια μετά θα έβγαιναν από δύο πανίσχυρους υπολογιστές. Ε, τότε ήταν η εποχή της ηλεκτρικής κιθάρας».

Πίσω στο remix του Zaq. Στο φινάλε σκάει ένα γλυκό synth line που φέρνει ισορροπία, φέρνοντας στο μυαλό τις παραγωγές των αυστραλών Midlife, και βάζει το κομμάτι να κοιμηθεί. Το «Έλα Ήλιε Μου» (Ζaq remix) δεν τον καλωσορίζει τελικά, αλλά τον αποχαιρετά, παίρνοντας κι αυτό τη θέση του στην ατέλειωτη λίστα με τα κομμάτια που είναι φτιαγμένα για να ακούγονται εκείνη την magic hour που ο ήλιος γίνεται πολύχρωμος, βυθίζεται στη θάλασσα και χάνεται στον ορίζοντα.

Δεν είναι η πρώτη φορά που συνθέσεις του Τουρνά ρεμιξάρονται αποκτώντας νέο νόημα. Πέρα από edits με αποκλειστικό προορισμό να αποτελούν μοντέρνες ανάσες σε ένα κλαμπ λαϊκοπόπ πρόγραμμα, ήταν π.χ. το ντουέτο των Boys Shorts που πριν λίγα χρόνια έδωσαν ένα καταπληκτικό edit στο “Fantasia 85” (σχετικά άγνωστο italo disco, b side στο «Τώρα Τώρα Τώρα» που ο Κώστας Τουρνάς κυκλοφόρησε το 1984): «Ήταν μια εποχή τότε που πειραματιζόμουν και με πιο χορευτικά κομμάτια. Πάντα με απασχολούσε να είμαι ανήσυχος, να ανακαλύπτω νέα πράγματα δημιουργικά. Κι επίσης ήταν μια εποχή που η τότε νέα τεχνολογία μας έδωσε πολλές καινούριες δυνατότητες».

Για τον Κώστα Τουρνά, αυτό ακριβώς είναι το νόημα: τα τραγούδια να ανανεώνονται. Και το κοινό το ίδιο. «Είναι μια διαδικασία κοινωνικοποίησης, την παρακολουθώ αλλά και συμμετέχω τόσα πολλά χρόνια. Κι αυτό που έχω καταλήξει ότι έχει σημασία, όχι τώρα αλλά εδώ και πολύ πολύ καιρό, είναι το να μοιράζεσαι». Πέρυσι, άλλωστε, ήταν headliner -λίγο πριν τα 80 του- μια ημέρας στο Αγοραφοβικό φεστιβάλ, σε ένα line-up που τον διαδέχθηκαν οι Νεκροτσουλήθρα και σε άλλη σκηνή την ίδια ώρα έπαιζαν Taki Tsan & DJ Alx. «Ήταν κάτι φοβερό για μένα. Ίσως εξεπλάγην στην αρχή που με κάλεσαν, αλλά ήταν τέτοια η ανταπόκριση που δικαιώθηκε η απόφασή μου να παίξω σε κάτι πιο “πειραματικό”, ας πούμε, και σίγουρα πολύ διαφορετικό ίσως απ’ ότι έχω συνηθίσει».

Είναι πολύ ευχάριστο κι ενδιαφέρον που αυτό το remix, και η επερχόμενη συλλογή, ίσως ανοίγει μια συζήτηση δημιουργικού εκσυγχρονισμού του κλασικού ελληνικού ρεπερτορίου που ίσως παλιότερα σκόνταφτε σε συντηρητισμό, gatekeeping και, κυρίως, στον λαβύρινθο των δικαιωμάτων. Δυστυχώς, δεν είναι πια μαζί μας αυτός που την προκάλεσε…