Πόσο προστατευμένοι είμαστε από αθέμιτες πρακτικές λόμπινγκ;

Πόσο διαφανής είναι η άσκηση επιρροής στη δημόσια πολιτική; Πόσο προστατευμένοι είναι οι πολίτες από αθέμιτες πρακτικές λόμπινγκ; Και κυρίως: υπάρχουν θεσμικές λύσεις που μπορούν να ενισχύσουν τη δημοκρατία στην Ελλάδα και την Ευρώπη;

Απαντήσεις σε αυτά τα καίρια ερωτήματα έδωσαν οι ομιλητές και οι ομιλήτριες στην εκδήλωση- ανοιχτή συζήτηση «Λόμπινγκ Πολιτών και Δημοκρατία στην Ευρώπη» που έλαβε χώρα στις 19 Δεκεμβρίου 2025 στο Impact Hub Athens.

H ομάδα που υλοποίησε το μεταπτυχιακό σεμιναριακό πρόγραμμα Jean Monnet Module «Λόμπινγκ Πολιτών και Aλλαγή Πολιτικής στην Ευρώπη 2023 – 2025» σε συνδιοργάνωση με το Vouliwatch, διεξήγαγαν με εκπροσώπους φορέων της Κοινωνίας των Πολιτών, πανεπιστημιακούς, δημοσιογράφους και διεθνείς ειδικούς και ακτιβιστές σε μια εις βάθος απογευματινή συζήτηση γύρω από το λόμπινγκ, τη διαφάνεια και τον έλεγχο της δημόσιας ατζέντας.

Το σεμινάριο εξέτασε το ισχύον ρυθμιστικό πλαίσιο στην Ελλάδα και την ΕΕ, τις θεσμικές προοπτικές αλλά και τις πραγματικές επιπτώσεις του εταιρικού λόμπινγκ στις σύγχρονες ευρωπαϊκές δημοκρατίες, ιδιαίτερα στην παρούσα ιστορική φάση των μεγάλων ανακατατάξεων.

Παρουσιάστηκαν τα δεδομένα του μητρώου διαφάνειας στην Ελλάδα και αξιολογήθηκε η μέχρι σήμερα λειτουργία του ρυθμιστικού πλαισίου για το λόμπινγκ (Σ. Λουκόπουλος, Διευθυντής Vouliwatch).

Αναλύθηκε η εξέλιξη του εταιρικού λόμπινγκ στις Βρυξέλλες, αλλά και στον Κύπρο (Ν. Κυριακίδης, policy expert & track-two diplomat). Συζητήθηκε ιδιαίτερα το φαινόμενο της μεγάλης αύξησης της σχετικής δαπάνης τόσο από τις πιο παραδοσιακές βιομηχανικές ομάδες (χημική βιομηχανία, αγροτοβιομηχανία κ.α.) όσο και από τις μεγάλες τεχνολογικές ομάδες από τις ΗΠΑ αλλά και από την Κίνα. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στα όρια και τις δυσκολίες θεσμικής διακυβέρνησης της εταιρικής επιρροής τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο (Φ. Χατζησταύρου, ΠΕΔΔ ΕΚΠΑ). Λαμβάνοντας υπόψη τον αυξανόμενο έλεγχο του κυβερνητικού-δημόσιου νέφους από τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, η συζήτηση επεκτάθηκε και σε εναλλακτικές μορφές διακυβέρνησης (από τη βάση) σε σχέση με τις τεχνολογικές δυνατότητες και τις πολιτικές πειραματικές πρακτικές που καταγράφονται στην πράξη (Α. Μελίδης, Director του Greek Free Open Source Software Society).

Οι τρέχουσες εξελίξεις στις Βρυξέλλες αναλύθηκαν σε σχέση με τις νέες νομοθεσίες Omnibus σε μια σειρά από τομείς πολιτικής, όπως το περιβάλλον, την άμυνα, τα χημικά, την αγροτική πολιτική. Έγινε σαφές ότι ο στόχος αυτής της στρατηγικής της Επιτροπής είναι να στηριχθούν οι μεγάλες βιομηχανίες στην Ευρώπη μέσα από απορρυθμιστικές πολιτικές που θα υποβάλλουν σε στρες τεστ το ευρωπαϊκό κεκτημένο (O. Hoedeman, co – founder & coordinator του Corporate Europe Observatory, με ζωντανή διερμηνεία και σχολιασμό του οικονομολόγου και πολιτικού επιστήμονα Θ. Κοτσώνη).

Σε αυτό το πλαίσιο, κρίσιμο ζήτημα αναδείχθηκε ο ρόλος της δημόσιας σφαίρας και τα όρια στην παραγωγή ιδεών για τον πολιτικό μετασχηματισμό. Επισημάνθηκε ότι η «αγορά πολιτικών ιδεών» επιτρέπει την κυκλοφορία κάποιων ιδεών και όχι κάποιων άλλων, π.χ. ποια θέματα είναι σημαντικά και ποια δεν είναι, ποιες είναι οι ερμηνείες ενός φαινομένου, ποιες είναι οι λύσεις για ένα ζήτημα κ.α. Όλα αυτά συμβαίνουν, ενώ στην άλλη παράλληλη χρονικότητα (που βρίσκεται υπό την επιρροή ισχυρών οικονομικών ομάδων) αυτή της «σκληρής πολιτικής» παίρνονται οι αποφάσεις (Φ. Χατζησταύρου, ΠΕΔΔ ΕΚΠΑ).

Think tanks, λόμπινγκ και δημόσιος διάλογος

Η συζήτηση ανέδειξε τον τρόπο με τον οποίο ισχυρές ιδιωτικές ομάδες και οι δεξαμενές σκέψης τους φορμάρουν το δημόσιο διάλογο λανσάροντας και το σχετικό λεξιλόγιο, ενώ επισημάνθηκε ο ενδημικός ρόλος που έχει η διαφθορά στον ύστερο καπιταλισμό και τη νεοφιλελεύθερη διακυβέρνηση (Χ. Βερναρδάκης, Επικ. Καθ. Πολιτικών Επιστημών ΑΠΘ, πρώην Υπουργός Επικρατείας και πρώην βουλευτής) σημειώνοντας τη δυσκολία των κρατικών θεσμών να κρατούν ενεργές τις ήδη υπάρχουσες θεσμικές εγγυήσεις που έχουν στη διάθεση τους (Κ. Παπανικολάου, δικηγόρος, διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου, πρώην μέλος ΑΔΑΕ). Αυτές οι παρατηρήσεις ενσωμάτωσαν και την επέλαση της άκρας δεξιάς στην Ευρώπη μέσα από την στρατηγική ιδεών που προωθούν δείχνοντας ότι η άνοδος τους δεν είναι συγκυριακή (Σ. Λουκόπουλος, Vouliwatch).

Σε μια τέτοια συνθήκη όπου το κυνήγι των μαγισσών και ο συστηματικός εκφοβισμός δείχνει να εντατικοποιείται πως μια κοινωνία θα παράγει νέες ιδέες, και θα δημιουργήσει συμπράξεις για την παραγωγή νέων μοντέλων πολιτικής; Κρίσιμη παράμετρος αναδείχθηκε η σημασία ίασης των κοινωνικών και εδαφικών κατακερματισμών μέσα από μια συμπεριληπτική λογική που θα αποκαταστήσει το ρόλο και τα αξιακά πρόσημα των κοινωνικών ομάδων της περιφέρειας (Θ. Χονδρόγιαννος, δημοσιογράφος Reporters United).

Η συζήτηση έκλεισε λαμβάνοντας υπόψη τόσο τις τάσεις κοινωνικού εκφοβισμού που εντείνονται όσο και τη βαθιά ανάγκη των ευρωπαϊκών κοινωνιών να παράγουν νέες ιδέες και να δημιουργήσουν συμπράξεις για την παραγωγή νέων μοντέλων πολιτικής.

Τα πανελς των συζητήσεων συντόνισαν οι εκλεκτοί δημοσιογράφοι της τηλεόρασης της Ναυτεμπορικής (Ναυτεμπορική TV): Άγγελος Τσατσαρώνης, Οδυσσέας Γραμματικάκης και Κώστας Καλέτσιος.