Οκτώ παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης στους χώρους εργασίας

Η δυστοπική κατάσταση στους χώρους εργασίας στην πατρίδα μας με τις 201 ανθρώπινες απώλειες για το 2025, σύμφωνα με την ανεξάρτητη διαρκή έρευνα της ΟΣΕΤΕΕ, δεν αντιμετωπίζεται με μικρές αλλαγές στο υφιστάμενο σύστημα. Η ενσωμάτωση ορισμένων ακόμη Ευρωπαϊκών Οδηγιών ή η υιοθέτηση Διεθνών Συμβάσεων Εργασίας δεν αρκούν και πολλές φορές λειτουργούν διακηρυκτικά και προσχηματικά.

Πρέπει να επανεξετάσουμε από την αρχή καίρια ζητήματα του εργατικού δικαίου και του συστήματος Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία (ΥΑΕ) και να κάνουμε μεγάλες και ουσιαστικές, θεσμικές αλλαγές.

Προς τούτο προτείνονται οχτώ δομικές παρεμβάσεις.

• Η ενσωμάτωση του Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας στο Υπουργείο Εργασίας και η θεσμική του αναβάθμιση σε Γενική Γραμματεία με επαρκή στελέχωση και τεχνολογική υποστήριξη θα ενισχύσει τον προληπτικό και γενικότερα τον επιχειρησιακό του ρόλο. Κρίσιμος είναι ο νομοθετικός καθορισμός διαδικασίας για την επανασύνδεσή του με τους κοινωνικούς εταίρους. Απαραίτητη κρίνεται λειτουργικά ή επέκταση Διευθύνσεων, Τμημάτων και θέσεων Επιθεωρητών Υγείας και Ασφάλειας σε όλη την επικράτεια, με ειδική μέριμνα για την κάλυψη νησιωτικών περιοχών πολύ υψηλής έντασης εργασίας σε τομείς υψηλής επικινδυνότητας, αλλά και των ακριτικών περιοχών.
• Η δημιουργία ενιαίου κέντρου-επιτελικής δομής στο Υπουργείο Εργασίας για όλους τους κλάδους δραστηριότητας και η ενσωμάτωση σε αυτό, των αντίστοιχων δομών από τα άλλα Υπουργεία όπως είναι το Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το Εθνικής Άμυνας, το Ναυτιλίας κ.α.
• Η λειτουργία του Συμβουλίου Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία, υπό την Προεδρία του Υφυπουργού Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία, ως οργάνου ουσιαστικού κοινωνικού διαλόγου που θα χαράσσει τη στρατηγική αλλά και τις άμεσες προτεραιότητες. Με στοχοθεσία, λογοδοσία και ισότιμη συμμετοχή εργαζομένων και εργοδοτών.
• Η δημιουργία ενός ολιγομελούς οργάνου (Task Force) με εκπρόσωπο του ΣΕΠΕ, του Υπουργείου Εργασίας, των συνδικάτων και των εργοδοτικών οργανώσεων που θα συνεδριάζει τακτικά κάθε μήνα αναλύοντας τα συμβάντα και προτείνοντας άμεσες λύσεις για την αποφυγή της επανάληψής τους.
• Η ίδρυση Φορέα Ασφάλισης Επαγγελματικού Κινδύνου και Ασθενειών. Ο Φορέας Ασφάλισης Επαγγελματικού Κινδύνου και Ασθενειών, έχει συμφωνηθεί μεταξύ των κοινωνικών εταίρων, υπάρχει στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες και αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση για την αξιόπιστη καταγραφή των εργατικών ατυχημάτων, αλλά και των επαγγελματικών ασθενειών στη χώρα μας (σε διασύνδεση και με τον e- ΕΦΚΑ), καθώς και την αποτελεσματική πρόληψη στους χώρους εργασίας. Οι εργοδότες αναλόγως της κατηγορίας επικινδυνότητας της επιχείρησής τους, του αριθμού των εργαζομένων που απασχολούν και της τήρησης των μέτρων ΥΑΕ, ασφαλίζονται στο Φορέα με το ποσό που τους αντιστοιχεί. Ο Φορέας αναλαμβάνει το κόστος των εργατικών δυστυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών. Με αυτόν τον τρόπο οι εργοδότες αποκτούν οικονομικό κίνητρο για την ρύθμιση των κανόνων και το κόστος μεταφέρεται από το δημόσιο στους έχοντες την ευθύνη επιχειρηματίες. Επισημαίνεται ότι η δημιουργία του Φορέα αποτελεί δέσμευση της Εθνικής Στρατηγικής για την ΥΑΕ 2002-2027 και περιλαμβάνεται στον νόμο Χατζηδάκη από το 2021.
• Η υποχρεωτική σύσταση επιχειρησιακών Επιτροπών Υγείας και Ασφάλειας από τους εργαζόμενους σε επιχειρήσεις που απασχολούν πάνω από 20 εργαζόμενους. Καθολική κάλυψη όλων των εργαζομένων για τις μικρότερες επιχειρήσεις, σε γεωγραφικό ή κλαδικό επίπεδο.
• Η συγκρότηση και λειτουργία των Περιφερειακών Επιτροπών Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία οι οποίες είναι θεσμοθετημένες αλλά πλήρως αδρανοποιημένες.
• Η ίδρυση Διευθύνσεων Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία και εργαστηρίων μετρήσεων ρυπογόνων χημικών παραγόντων σε επίπεδο Αποκεντρωμένων Διοικήσεων και σε Δήμους με πληθυσμό άνω των 150.000 κατοίκων.

Επιπλέον απαιτείται η υιοθέτηση και νομοθέτηση μίας σειράς ρυθμίσεων που θα προστατέψουν την ΥΑΕ και θα ανασχέσουν τη συνεχιζόμενη αύξηση των εργατικών δυστυχημάτων στη χώρα. Με τον πρόσφατο νόμο Κεραμέως 5239/2025 όχι μόνο δεν υπήρξαν ουσιαστικές βελτιωτικές διατάξεις, αλλά ιδιαίτερα στον κατασκευαστικό κλάδο, επιχειρήθηκε με άλλον ένα νεωτερισμό υπέρβασης των βασικών διεθνών αρχών να μετατεθεί η ευθύνη από την πλευρά του εργοδότη στην πλευρά των άλλων συντελεστών ΥΑΕ του έργου.

Η κυβέρνηση επιλέγει να περιορίσει τη συζήτηση στην μέθοδο καταγραφής με σκοπό να παρουσιάσει ένα σαξές στόρι που δεν υπάρχει ώστε να αποφύγει κάθε ουσιαστική συζήτηση για βελτίωση των συνθηκών υγείας και ασφάλεια στην εργασία. Εμείς καταθέτουμε συγκροτημένες προτάσεις και ζητούμε συνεργασία και άμεση δράση για την επίλυση των θεμάτων. Δεν μπορούμε να παρακολουθούμε απαθείς την εξελισσόμενη ανθρωποθυσία.

*Ο Δρ. Ανδρέας Στοϊμενίδης είναι Πρόεδρος ΟΣΕΤΕΕ, Πρόεδρος Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία και Γραμματέας ΥΑΕ ΓΣΕΕ.