LEBENSRAUM: Ένα αθώο πείραμα, μια σκοτεινή δοκιμασία για την ανθρώπινη συνείδηση

Μια νεαρή γυναίκα δέχεται να συμμετάσχει σε ένα πείραμα με αντάλλαγμα μια χρηματική αμοιβή. Δεν γνωρίζει τον πραγματικό σκοπό του ούτε πού πρόκειται να την οδηγήσει. Όσο όμως η διαδικασία εξελίσσεται, τα όρια της αξιοπρέπειας, της ελεύθερης βούλησης και της ανθρώπινης συνείδησης αρχίζουν να δοκιμάζονται. Και μαζί τους δοκιμάζεται κάτι ακόμη: η στάση εκείνων που παρακολουθούν.

Αυτή είναι η αφετηρία του «LEBENSRAUM» του Θανάση Τριαρίδη, που παρουσιάζεται από την Τρίτη 10 Νοεμβρίου και κάθε Τρίτη στις 21:00 στο Red Jasper Cabaret Theater, στην Κυψέλη, σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Μάγειρου.

Η παράσταση, που απέσπασε το πρώτο βραβείο στο 5ο Φεστιβάλ Σύγχρονου Καλλιτεχνικού Καμπαρέ, αξιοποιεί τη φόρμα του καμπαρέ για να αναδείξει τη βία και τους μηχανισμούς της εξουσίας, αλλά και την ευκολία με την οποία ο άνθρωπος μπορεί να μετατραπεί από παρατηρητή σε συμμέτοχο μιας διαδικασίας εξευτελισμού.

Ο τίτλος «Lebensraum», που στα γερμανικά σημαίνει «ζωτικός χώρος», αποκτά εδώ μια ιδιαίτερα φορτισμένη σημασία. Πρόκειται για έναν όρο ιστορικά συνδεδεμένο με την επεκτατική ιδεολογία του ναζισμού, τον οποίο το έργο μεταφέρει στο πεδίο της ανθρώπινης συνείδησης. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο τρόπος με τον οποίο η κυριαρχία, ο φόβος και η υποταγή μπορούν σταδιακά να καταλάβουν τον εσωτερικό χώρο ενός ανθρώπου.

Όταν η βία γίνεται θέαμα

Στο σκηνοθετικό του σημείωμα, που παραχώρησε στο NEWS 24/7, ο Βαγγέλης Μάγειρος εξηγεί ότι το «LEBENSRAUM» δεν περιορίζεται στην αναπαράσταση ενός πειράματος. Επιχειρεί να εμπλέξει τους ίδιους τους θεατές στη σκηνική συνθήκη, θέτοντάς τους αντιμέτωπους με όσα εκτυλίσσονται μπροστά τους.

«Το “LEBENSRAUM” είναι ένα έργο στο οποίο οι θεατές γίνονται μάρτυρες και κομμάτι ενός ζωντανού πειράματος επί σκηνής», σημειώνει.

Σύμφωνα με τον σκηνοθέτη, ένας άνθρωπος προσφέρει τον εαυτό του ως πειραματόζωο έναντι χρηματικής αμοιβής, χωρίς να γνωρίζει τον ακριβή σκοπό της διαδικασίας. Παρ’ όλα αυτά, εμφανίζεται πρόθυμος να υπερβεί τα όρια της αξιοπρέπειας και της ανθρωπιάς, φτάνοντας τις πράξεις του στα άκρα.

Καθοριστικό στοιχείο είναι η επίκληση της επιστήμης ως δικαιολογίας. Ο συμμετέχων θεωρεί ότι η επιστημονική πρόοδος, ως κινητήρια δύναμη της ανθρωπότητας, μπορεί να νομιμοποιήσει ακόμη και ακραίες συμπεριφορές.

Εδώ ακριβώς εντοπίζεται ένα από τα πιο ανησυχητικά ερωτήματα του έργου: πόσο εύκολα μπορεί μια πράξη να παρουσιαστεί ως αναγκαία ή δικαιολογημένη, όταν πραγματοποιείται στο όνομα ενός υποτιθέμενα ανώτερου σκοπού;

Το καμπαρέ ως σκηνή της ανθρώπινης βαρβαρότητας

Όπως αναφέρει στο σημείωμά του ο Βαγγέλης Μάγειρος : «Αυτή την τόσο ιδιαίτερη και ενδιαφέρουσα σκηνική σύνθεση του Θανάση Τριαρίδη την έχουμε τοποθετήσει σε μία σκηνή καμπαρέ. Μπροστά στα μάτια του κοινού, μέσα από το θέαμα ενός ανάλαφρου, κωμικού, θα μπορούσαμε να πούμε, βαριετέ, ξετυλίγεται ο βίαιος και ωμός χαρακτήρας του σημερινού ανθρώπου».

Το κωμικό στοιχείο δεν λειτουργεί απλώς ως αντίβαρο στη δραματική ένταση. Γίνεται μέρος ενός μηχανισμού που επιτρέπει στη βία να εμφανιστεί αρχικά ως κάτι αθώο, σχεδόν διασκεδαστικό. Ο σκηνοθέτης επισημαίνει ότι, με το πρόσχημα πως όσα συμβαίνουν αποτελούν απλώς μια παράσταση, αναδύονται τα πιο βάρβαρα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Η θεατρική σύμβαση λειτουργεί έτσι ως ένας χώρος όπου η σκληρότητα μπορεί να εκδηλωθεί με μεγαλύτερη ευκολία, επειδή όλοι γνωρίζουν ότι παρακολουθούν ένα θέαμα.

«Η συνθήκη ενός, φαινομενικά, αθώου πειράματος μετατρέπει τον ζωτικό χώρο του μυαλού σε ένα σκαμμένο χωράφι και τον φόβο σε φυτευτό σπόρο», γράφει χαρακτηριστικά ο Μάγειρος.

Η εικόνα αυτή συμπυκνώνει τη βασική σκηνοθετική του επιδίωξη: να δείξει πώς ο φόβος δεν περιορίζει απλώς τον άνθρωπο, αλλά μπορεί να εγκατασταθεί στη συνείδησή του, να καλλιεργηθεί και τελικά να καθορίσει τη συμπεριφορά του.

Από την παθητική παρακολούθηση στην προσωπική ευθύνη

Η παράσταση επιχειρεί να συνδεθεί και με έναν σύγχρονο τρόπο κατανάλωσης της πραγματικότητας, στον οποίο οι εικόνες της βίας και της ανθρώπινης οδύνης διαδέχονται, σχεδόν χωρίς διακοπή, το ψυχαγωγικό περιεχόμενο.

«Σε μία εποχή όπου το βάρβαρο και το ελαφρύ απέχουν ένα scrolling απόσταση, η παράσταση του “LEBENSRAUM” μας καλεί να θυμηθούμε ποιες είναι αυτές οι αξίες που μας καθορίζουν ως ανθρώπους», σημειώνει ο σκηνοθέτης.

Η παρατήρησή του αγγίζει μια ιδιαίτερα επίκαιρη διάσταση: την εξοικείωση με τη βία μέσα από τη συνεχή έκθεση σε εικόνες και γεγονότα, αλλά και τη δυσκολία μετάβασης από τη θέαση στην αντίδραση.

Ο Μάγειρος θέτει στο επίκεντρο το ερώτημα του πόσο έτοιμοι είμαστε να πάψουμε να λειτουργούμε ως άβουλοι θεατές και να γίνουμε ενεργοί πρωταγωνιστές των γεγονότων.

Η συμμετοχή του κοινού στο πείραμα αποκτά, επομένως, μια ευρύτερη πολιτική και ηθική διάσταση. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να παρακολουθήσει κανείς μια ιστορία για τον αυταρχισμό και την ανθρώπινη σκληρότητα, αλλά να αναμετρηθεί με τη δική του στάση απέναντί τους.

Πότε η αδράνεια γίνεται ανοχή; Πότε η παρακολούθηση μετατρέπεται σε συνενοχή; Και τι απαιτείται για να εγκαταλείψει κανείς την ασφάλεια του παρατηρητή;

Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που διατρέχουν τη σκηνοθετική ανάγνωση του έργου.

Η άλλη πλευρά του πειράματος: Η επιβίωση του ανεξάρτητου θεάτρου

Στο σημείωμά του, ο Βαγγέλης Μάγειρος δεν περιορίζεται στην παρουσίαση της καλλιτεχνικής του προσέγγισης. Επιλέγει να συνδέσει το έργο με τις συνθήκες μέσα στις οποίες δημιουργείται σήμερα το ανεξάρτητο θέατρο στην Ελλάδα.

Η επισήμανσή του είναι σαφής: το 2026, οι άνθρωποι του ελεύθερου θεάτρου και των μικρών ανεξάρτητων σχημάτων καλούνται να συνεχίσουν τη δημιουργική τους δραστηριότητα χωρίς επαρκή στήριξη από κρατικούς πόρους, σε ένα περιβάλλον όπου κυριαρχούν οι ακριβές παραγωγές και τα πολυδιαφημισμένα sold out.

«Στην Ελλάδα του ’26, όπου οι άνθρωποι του ελεύθερου θεάτρου και των ανεξάρτητων μικρών σχημάτων καλούνται να δημιουργήσουν χωρίς την ενίσχυση κρατικών πόρων και κάτω από τη σκιά των ακριβών θεαμάτων και των πολυδιαφημισμένων sold out, είναι απαραίτητο ν’ ακούσουμε και να ενισχύσουμε τη φωνή τους», υπογραμμίζει.

Πρόκειται για μια τοποθέτηση που υπερβαίνει τη συγκεκριμένη παραγωγή και θέτει το ζήτημα της θέσης των μικρών καλλιτεχνικών σχημάτων στο σημερινό πολιτιστικό τοπίο.

Για τον σκηνοθέτη, η δημιουργική επιμονή των ανεξάρτητων καλλιτεχνών έχει από μόνη της ιδιαίτερη σημασία, ειδικά σε μια εποχή όπου η αδράνεια και η παθητικότητα αποτελούν κεντρικά θέματα της ίδιας της παράστασης.

«Αυτή η δίψα για δημιουργία είναι η απάντηση σε έναν κόσμο που λαχταρά την αδράνεια», καταλήγει.

Έτσι, το «LEBENSRAUM» αποκτά και μια δεύτερη διάσταση: πέρα από την εξέταση της εξουσίας και της ανθρώπινης συνείδησης, αποτελεί μια υπενθύμιση της ανάγκης να διατηρείται ζωντανός ο χώρος για την ανεξάρτητη θεατρική δημιουργία.

Πληροφορίες παράστασης

«LEBENSRAUM» του Θανάση Τριαρίδη

Σκηνοθεσία: Βαγγέλης Μάγειρος

Χώρος: Red Jasper Cabaret Theater, Κεφαλληνίας 18, Κυψέλη

Πρεμιέρα: Τρίτη 10 Νοεμβρίου 2026

Παραστάσεις: Κάθε Τρίτη στις 21:00

Παίζουν: Άννα Παρασίδου, Ιφιγένεια Σταμπουλή, Ουσίκ Χανικιάν

Συντελεστές

• Κείμενο: Θανάσης Τριαρίδης
• Σκηνοθεσία και σχεδιασμός φωτισμών: Βαγγέλης Μάγειρος
• Χορογραφίες και κινησιολογία: Ναταλία Μαρτίνη
• Στίχοι: Μαριλένα Λιακοπούλου, Βαγγέλης Μάγειρος
• Μουσικός επί σκηνής: Ουσίκ Χανικιάν

Εισιτήρια: Early bird 8 €, γενική είσοδος 12 €

Προπώληση: more.com – LEBENSRAUM

Τηλέφωνο κρατήσεων: 210 8822551