Οδηγός για αρχαρίους στην Τεχνητή Νοημοσύνη

Πώς θα έπρεπε κάποιος που δεν γνωρίζει σχεδόν τίποτα για την τεχνητή νοημοσύνη να εξετάζει τις επιπτώσεις της για την ανθρωπότητα; Αν και φαντάζει κάπως ιερόσυλο να δανείζεται κανείς τη διατύπωση του Εβραίου σοφού Μαϊμονίδη για τη σχέση Θεού και φιλοσοφίας, ωστόσο στην πραγματικότητα δεν είναι καθόλου άστοχο. Άλλωστε, ούτε ο μέγιστος των σοφών μπορεί να συλλάβει πλήρως το Θείο. Συνεπώς, το γεγονός ότι αδυνατώ να κατανοήσω τις συνέπειες της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν πρέπει να με αποτρέψει από το να πασχίσω για να το καταφέρω. Ίσως η δική μου πνευματική προσπάθεια να φανεί χρήσιμη και σε άλλους.

Πάμε λοιπόν. Το ερώτημα που επιθυμώ να θέσω είναι: “Τεχνητή Νοημοσύνη: ευλογία, κατάρα ή φούσκα;”. Αφού εξετάσουμε λοιπόν τις απαντήσεις υπάρχουν επιλογές που μπορούμε να λάβουμε ως ανθρωπότητα ώστε να διασφαλίσουμε ότι πρόκειται πολύ περισσότερο για το πρώτο παρά για το δεύτερο. Ή μήπως είμαστε καταδικασμένοι να συρθούμε μοιραία πίσω από το άρμα της Τεχνητής Νοημοσύνης, όπου κι αν μας οδηγήσει;

 

Η απάντηση στο ερώτημα αν πρόκειται απλώς για μια φούσκα θα θέσει τις βάσεις για να απαντηθούν και τα υπόλοιπα ερωτήματα. Τι σημαίνει, λοιπόν, πρακτικά το να αποτελεί η Τεχνητή Νοημοσύνη μια φούσκα; Υπάρχουν δύο εκδοχές.

Η πρώτη είναι ότι όντως βιώνουμε κάτι πολύ σημαντικό. Οι αγορές, όμως, αδυνατούν να υπολογίσουν τις πραγματικές αποδόσεις και παρασύρονται σε ένα κερδοσκοπικό ντελίριο. Αυτό, με τη σειρά του, πυροδοτεί μια μη βιώσιμη – και ως ένα βαθμό ζημιογόνα – έξαρση επενδύσεων. Αργά ή γρήγορα, αυτή η φούσκα θα σκάσει, οι τιμές των μετοχών θα καταρρεύσουν, πολλές υφιστάμενες και νέες επιχειρήσεις θα χρεοκοπήσουν και η επενδυτική δραστηριότητα θα υποχωρήσει. Ωστόσο, θα μας μείνει μια χρήσιμη υποδομή, όπως ακριβώς συνέβη μετά την έκρηξη των σιδηροδρόμων τον 19ο αιώνα και τη φούσκα του dotcom τη δεκαετία του 1990: σιδηροδρομικές ράγες στην πρώτη περίπτωση, καλώδια οπτικών ινών στη δεύτερη. Τέτοιες φούσκες μπορούν να αλλάξουν ριζικά τον κόσμο.

Η άλλη πιθανότητα είναι η τεχνητή νοημοσύνη (AI) να είναι μια ανοησία. Σε αυτό το σενάριο έρχονται στο μυαλό μου οι φούσκες του Μισισιπή και των Νοτίων Θαλασσών των αρχών του 18ου αιώνα σε Γαλλία και Αγγλία: έσκασαν, κατέστρεψαν οικονομικά κάποιους και άλλαξαν ελάχιστα πράγματα.

Επομένως, είναι αυτό που συμβαίνει με την AI όντως φούσκα και, αν ναι, τι είδους; Η κρατούσα άποψη, την οποία συμμερίζομαι (επιφυλακτικά), είναι ότι η AI αποτελεί μια πραγματικότητα. Δεν έχω ιδέα βέβαια για το αν βρισκόμαστε στο κατώφλι της γενικής τεχνητής νοημοσύνης (AGI), όπως υποστηρίζει ο Demis Hassabis της Google DeepMind. Ωστόσο, τα σημερινά μοντέλα φαίνονται εντυπωσιακά, ειδικά στον ρόλο τους ως αυτόνομοι ψηφιακοί βοηθοί.

Επιπλέον, όπως επισημαίνει ο επενδυτής επιχειρηματικών κεφαλαίων (VC) Rubén Domínguez Ibar στο ενημερωτικό του δελτίο “The AI Corner”, ορισμένοι πάροχοι – με κυριότερο παράδειγμα την Anthropic – καταγράφουν άλμα στα έσοδά τους. Αυτό εξηγεί εν μέρει τις δυσθεώρητες αποτιμήσεις που αναμένονται στις αρχικές δημόσιες προσφορές (IPOs). Συνεπώς, η αγορά εμφανίζει πράγματι χαρακτηριστικά φούσκας, αλλά φαίνεται να βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα.

Ορισμένοι αντιπαραβάλουν την εντυπωσιακή εκτίναξη της μετοχής της Nvidia με την ανάλογη πορεία της Cisco κατά τη φούσκα των dotcom. Επισημαίνουν, ωστόσο, μια ειδοποιό διαφορά: τα κέρδη της Nvidia έχουν εκτοξευθεί, την ώρα που τα καθαρά έσοδα της Cisco είχαν απλώς διπλασιαστεί κατά τη διετία που προηγήθηκε του Ιουλίου του 2000. Επιπλέον, ανάλυση του Peterson Institute for International Economics υποδηλώνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη (AI) τροφοδοτεί ήδη ένα τεράστιο, αφανές άλμα στο πραγματικό ΑΕΠ των ΗΠΑ.

Είναι αδύνατο να αποφανθεί κανείς αν οι αγορές έχουν “δίκιο” όταν προεξοφλούν την κερδοφορία των σημερινών και μελλοντικών πρωταγωνιστών της AI. Είναι εξίσου πιθανό τα κέρδη που καταγράφει η Nvidia (ή ακόμη και τα έσοδα της Anthropic) να μην διατηρηθούν όταν κοπάσει η επενδυτική έξαρση και ο υπερβολικός ενθουσιασμός (hype) γύρω από την τεχνολογία αυτή. Η AI, όμως, δεν είναι μια απλή φούσκα· έχει απτή υπόσταση.

Αυτό μας φέρνει στο ερώτημα: πρόκειται για “ευλογία ή κατάρα”; Είχα λοιπόν μια προσωπική συζήτηση με το ChatGPT (με τι άλλο;) για το θέμα αυτό. Μετά από μερικά “πήγαινε-έλα” και εκατέρωθεν αντεπιχειρήματα, καταλήξαμε να κωδικοποιήσουμε τα βασικότερα θετικά και αρνητικά σημεία ως εξής.

Αρχικά, τα οφέλη: Αναβάθμιση της υγειονομικής περίθαλψης. Επιτάχυνση της επιστημονικής έρευνας. Κατακόρυφη αύξηση της παραγωγικότητας. Καθολική πρόσβαση στην εκπαίδευση. Ταχύτερη πρόοδος στα ζητήματα κλίματος και καθαρής ενέργειας. Ενίσχυση της προσβασιμότητας και της συμπερίληψης (μέσω της μετατροπής ομιλίας σε κείμενο και της αυτόματης μετάφρασης). Βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών. Αποτελεσματικότερες μεταφορές και ασφαλέστερα εργασιακά περιβάλλοντα. Προαγωγή της δημιουργικότητας και της πολιτιστικής έκφρασης. Διευρυμένη πρόσβαση στην παγκόσμια ανθρώπινη γνώση.

Έπειτα, οι απειλές: Απώλεια του ανθρώπινου ελέγχου και της λογοδοσίας. Ανάπτυξη φονικών νέων όπλων (ιδίως βιολογικών παθογόνων, αλλά και άλλων οπλικών συστημάτων, ορισμένα εκ των οποίων στα χέρια τρομοκρατών). Μαζική ανεργία. Υπερσυγκέντρωση ισχύος στα χέρια εταιρικών μεγαθηρίων. Μαζική επιτήρηση και αυταρχικός έλεγχος. Περαιτέρω έξαρση της παραπληροφόρησης και της χειραγώγησης. Κρίσιμες απειλές για την κυβερνοασφάλεια. Παγίωση προκαταλήψεων και διακρίσεων υπό τον μανδύα της “αντικειμενικότητας”. Διάβρωση της ανθρώπινης αυτενέργειας και των δεξιοτήτων. Περιβαλλοντικό κόστος συστημάτων που απαιτούν τεράστιους πόρους.

Πώς πρέπει, λοιπόν, να αξιολογήσει κανείς αυτές τις (απολύτως ευσταθείς) λίστες; Το πρώτο μου συμπέρασμα είναι ότι η AI δεν αποτελεί μια απλή “τεχνολογία γενικής χρήσης”. Αν εξελιχθεί με τους τρόπους που διαφαίνονται πιθανοί, ενδέχεται να ανατρέψει σχεδόν τα πάντα· η AI έχει πράγματι υπαρξιακό αποτύπωμα. Αν η ανθρωπότητα διέθετε στοιχειώδη συλλογική σύνεση (που δεν διαθέτει) και την ικανότητα να αυτοσυγκρατηθεί (που στερείται), θεωρώ πως θα έβαζε “παύση” σε ολόκληρο το εγχείρημα.

Το δεύτερο είναι ότι η AI έχει αναπόφευκτα πυροδοτήσει μια κούρσα ανταγωνισμού μεταξύ επιχειρήσεων και κυβερνήσεων. Η εκτίμησή μου είναι πως οτιδήποτε είναι ικανή να πράξει μια τέτοια τεχνολογία, νομοτελειακά θα υλοποιηθεί. Συνεπώς, πρόκειται να βιώσουμε έναν έντονο ανταγωνισμό, τόσο για την κατάκτηση των οφελών της όσο και για την επικράτηση έναντι των απειλών της.

 

Το τρίτο μου συμπέρασμα είναι ότι οι σχετικά επιτυχείς έλεγχοι στη μη διάδοση των πυρηνικών και στην έγκριση νέων φαρμάκων δεν μπορούν να αποτελέσουν ιστορικό προηγούμενο. Κι αυτό διότι η AI δεν θα αποτελεί αποκλειστικό μονοπώλιο των κρατών, όπως συμβαίνει (μέχρι στιγμής) με τα πυρηνικά όπλα, ούτε περιορίζεται σε μία μόνο κατηγορία προϊόντων, όπως τα φάρμακα. Είναι πολυδιάστατη και πολυχρηστική.

Το ChatGPT πρότεινε ότι η ανθρωπότητα οφείλει να σταματήσει να εξισώνει την τεχνολογική ισχύ με την πρόοδο. Η πραγματική πρόοδος θα έπρεπε να σημαίνει την καθολική ευημερία σε συνθήκες “ασφάλειας, ελευθερίας και θεσμικής νομιμότητας”. Ο Πάπας Λέων συμφωνεί, επισημαίνοντας στην εγκύκλιό του πως πρέπει να δημιουργούμε “για το κοινό καλό”. Είναι όμως αυτό εφικτό και, αν ναι, με ποιον τρόπο; Θα το εξετάσω την επόμενη εβδομάδα.