MedWatch: Technosolutionism ή πόση εξουσία χωράει σε έναν αλγόριθμο;

Από το mAigov για την εξυπηρέτηση του πολίτη και το mAiGreece για τον τουρισμό, μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη στο Κτηματολόγιο, τον ψηφιακό σύμβουλο της ΔΥΠΑ, τα εργαλεία για στοχευμένους φορολογικούς ελέγχους, τον Ψηφιακό Βοηθό Ιατρού, το MyHealth Agent, το αλγοριθμικό credit score, αλλά και τα μοντέλα πρόβλεψης στην Πολιτική Προστασία, η λίστα πληθαίνει.

Τελευταία προσθήκη, το MedWatch. Η ανακοίνωση του νέου συστήματος Τεχνητής Νοημοσύνης, MedWatch, ήρθε να προσθέσει ακόμη ένα κομμάτι στο «αλγοριθμικό μωσαϊκό» που χτίζει τα τελευταία χρόνια η κυβέρνηση: την τεχνολογία ως εργαλείο άσκησης δημόσιας εξουσίας, αλλά και – ενίοτε – ως εργαλείο πολιτικής επικοινωνίας στον απόηχο τραγικών γεγονότων που επαναφέρουν στην επιφάνεια χρόνιες κρατικές παραλείψεις και συστημικές παθογένειες.

Πράγματι, στην Ελλάδα του 2026, φαίνεται ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μετακινείται από τις διοικητικές παρυφές και αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα άσκησης εξουσίας.

Και το technosolutionism ή “τεχνολογικός λυσισμός”, δηλαδή η αντίληψη ότι σύνθετα κοινωνικά, πολιτικά ή διοικητικά προβλήματα μπορούν να επιλυθούν πρωτίστως μέσω τεχνολογικών λύσεων, αφορά σημαντικά στελέχη της κυβέρνησης ως αφήγημα. Ο ίδιος ο Υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, άλλωστε, έχει υπάρξει αναντίρρητα σαφής ως προς την κοσμοθεωρία του γύρω από την τεχνολογία. Χαρακτηριστικές είναι οι δηλώσεις του, στη σειρά podcast “Politics” του NEWS 24/7, τον Αύγουστο του 2026. Μεταξύ άλλων, ερωτηθείς για τα Meta glasses που επρόκειτο να φορά, ο ίδιος είχε δηλώσει :

“Η Ευρώπη γενικά έχει μείνει πολύ πίσω στην καινοτομία. Είναι ένας χώρος – δυστυχώς για εμάς τους Ευρωπαίους – που ξεπερνιέται από τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής , από την Ινδία και από την Κίνα με πολύ μεγάλη ταχύτητα. Ένας από τους λόγους είναι και το overregulation, δηλαδή η ψυχολογική ανάγκη των Ευρωπαίων να ελέγχουν τα πάντα. Η τεχνολογία ξεπερνάει αυτή την πραγματικότητα. Όλα αυτά είναι μπούρδες, διότι στην πραγματικότητα η τεχνολογία θα λύσει όλα αυτά τα ζητήματα παγκοσμίως. […] Η σχετική συζήτηση [σ.σ : για τα έξυπνα γυαλιά ] είναι μια βλακώδης συζήτηση. Η ιδέα ότι μπορείτε να σταματήσετε τη τεχνολογία είναι βλακώδης”.

Και το technosolutionism είναι, αναμφίβολα, ένα ελκυστικό αφήγημα. Ελκυστικό πρωτίστως για την ίδια την κυβέρνηση: προσφέρει γρήγορες, εύκολα επικοινωνήσιμες και επικοινωνιακά εμπορεύσιμες απαντήσεις σε σύνθετα προβλήματα, ενώ ταυτόχρονα λειτουργεί ως εύκολη και «ανέξοδη» επίδειξη μιας σύγχρονης, καινοτόμου άσκησης της εξουσίας. Ελκυστικό, όμως, και για τους ίδιους τους πολίτες, που εύλογα αναζητούν ταχύτητα, αποτελεσματικότητα και δίκαιη μεταχείριση στις συναλλαγές τους με το κράτος. Η αλγοριθμική επεξεργασία μοιάζει να υπόσχεται ακριβώς αυτό: αποφάσεις ταχύτερες, συνεπέστερες και απαλλαγμένες από την ανθρώπινη αυθαιρεσία – μια αυθαιρεσία με την οποία, άλλωστε, η ελληνική κοινωνία έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια μια μάλλον οδυνηρή οικειότητα.

Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι η σταδιακή και αθόρυβη εξοικείωση της ελληνικής κοινωνίας με την αυτοματοποίηση. Φαίνεται να εκπαιδευόμαστε , δηλαδή , σε μια συγκεκριμένη σχέση με τη τεχνολογία : από πολύτιμος, συνοδευτικός αρωγός μετατρέπεται σε ενδιάμεσο φίλτρο ανάμεσα στον πολίτη και την άσκηση δημόσιας εξουσίας. Και εμείς το συνηθίζουμε ως κανονικότητα.

Και επιστρέφουμε στο MedWatch, το οποίο βρίσκεται σε πιλοτική φάση. Παράλληλα, έχει ανακοινωθεί ένα δεύτερο ψηφιακό εργαλείο για τους πολίτες, μέσω του οποίου θα μπορούν να ελέγχουν στοιχεία αδειοδότησης και να υποβάλλουν καταγγελίες· για τη λειτουργία αυτού του app εκκρεμεί η απαιτούμενη νομοθετική εξουσιοδότηση.

Το MedWatch αποτελεί εύστοχο παράδειγμα «ενδιάμεσου φίλτρου» ανάμεσα στον πολίτη και το κράτος.

Το πως θα λειτουργεί κατέστη σαφές από την κυβερνητική παρουσίαση: το MedWatch παρακολουθεί συστηματικά την ψηφιακή παρουσία ιδιωτικών δομών υγείας, αντλώντας δεδομένα από ιστοσελίδες, δημόσιες αναρτήσεις, πλατφόρμες κρατήσεων και βιβλιοθήκες διαφημίσεων της Meta, της Google και του TikTok, και αναζητά ενδείξεις πιθανών παραβάσεων. Ένα μεγάλο γλωσσικό μοντέλο, σε συνδυασμό με λέξεις-κλειδιά και προκαθορισμένους κανόνες, ταξινομεί στη συνέχεια το περιεχόμενο και τροφοδοτεί ένα σύστημα σήμανσης των δομών ως κόκκινων, κίτρινων, πράσινων ή γκρι. Τα αποτελέσματα καταλήγουν σε μια «ουρά ελέγχου» για τον άνθρωπο-ελεγκτή. Η ίδια η παρουσίαση του συστήματος είναι σαφής: «καμία απόφαση δεν λαμβάνεται αυτόματα».

Ο τρόπος αυτός λειτουργίας ακούγεται αποτελεσματικός. Ενθαρρυντικό είναι – μάλιστα – ότι στον σχεδιασμό έχουν ήδη προβλεφθεί ορισμένες σημαντικές δικλίδες που απηχούν απαιτήσεις του ευρωπαϊκού ρυθμιστικού πλαισίου για την προστασία δεδομένων (ΓΚΠΔ) και την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ Act) , όπως η ανθρώπινη αξιολόγηση και η ιχνηλασιμότητα της διαδικασίας.

Φυσικά , εκκρεμεί να διευκρινιστούν πυρηνικά ερωτήματα που εγείρονται όποτε γίνεται χρήση ενός συστήματος τεχνητής νοημοσύνης: πώς θα ελέγχεται – για παράδειγμα – εάν οι πηγές, τα δεδομένα ή τα κριτήρια ταξινόμησης του συστήματος δημιουργούν συστηματικές μεροληψίες (bias) – κατευθύνοντας, για παράδειγμα, δυσανάλογα την ελεγκτική προσοχή προς συγκεκριμένες κατηγορίες επαγγελματιών ή δομών ή καθιστώντας περισσότερο “ορατούς” στον αλγόριθμο όσους διατηρούν εντονότερη ψηφιακή παρουσία;

Γιατί η ανθρώπινη αυθαιρεσία και η μεροληψία δεν εξαφανίζονται στον αλγόριθμο. Μπορεί απλώς να κωδικοποιούνται μέσα του. Και αυτός είναι ακριβώς ο λόγος που χρειαζόμαστε το δίκαιο.

Το παραπάνω και συναφή ερωτήματα μπορούν – και μακάρι – να απαντηθούν επαρκώς. Και εδώ βρίσκεται, ίσως, το πιο ενδιαφέρον σημείο της συζήτησης. Το MedWatch μπορεί να είναι ουσιωδώς χρήσιμο. Μπορεί , επίσης, υπό τις κατάλληλες προϋποθέσεις, να θεσμοθετηθεί ορθώς και να ενταχθεί νόμιμα στη σχέση του πολίτη με το ελληνικό κράτος. Αυτό έχει αξία. Ιδίως σε μια περίοδο κατά την οποία, στον ελληνικό δημόσιο διάλογο, ακόμη και η συμμόρφωση με το ισχύον δίκαιο παρουσιάζεται δημοσίως ενίοτε ως βαρίδι της καινοτομίας· ως μια περίπου Ευρωπαϊκή “ψυχολογική ανάγκη” να ελέγχονται τα πάντα, απέναντι σε μια τεχνολογική ορμή που υποτίθεται ότι ούτως ή άλλως θα μας ξεπεράσει. Μακάρι, λοιπόν, το MedWatch να γίνει το καλύτερο αντεπιχείρημα σε αυτή τη λογική: ένα παράδειγμα όπου η τεχνολογία πράγματι λύνει ένα ουσιώδες πρόβλημα ή χρόνια κρατική παράλειψη, χωρίς να χρειάζεται, για να το κάνει, να παρανομήσει ή να υπονομεύσει ανθρώπινα δικαιώματα.

Το ερώτημα, όμως, δεν είναι το MedWatch per se. Είναι πολύ ευρύτερο: αφορά ακριβώς την ευκολία με την οποία η αλγοριθμική λύση τείνει να γίνεται η αυτονόητη κυβερνητική απάντηση σε ένα δημόσιο πρόβλημα – και, σταδιακά, ένας αυτονόητος τρόπος άσκησης της δημόσιας εξουσίας. Ποιο είναι τελικά, σήμερα το όριο της υποκατάστασης λειτουργιών της δημόσιας εξουσίας από τον αλγόριθμο; Πράγματι, υπάρχει άνθρωπος in the loop για το MedWatch. Αυτό είναι μια καλή νομική απάντηση. Όμως, ένα σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης δεν χρειάζεται να λαμβάνει την τελική απόφαση για να ασκεί εξουσία . Μπορεί να αναζητά, να ταξινομεί, να προτεραιοποιεί, να επισημαίνει· να καθορίζει, με άλλα λόγια, τι – και ποιος – θα φτάσει πρώτο στην προσοχή εκείνου που τελικά αποφασίζει. Άλλωστε, και η ίδια η εξουσία να καθορίζεις τι αξίζει πρώτα την ανθρώπινη προσοχή είναι από μόνη της μια μορφή εξουσίας. Και όσο μεγαλύτερο μέρος μιας διοικητικής λειτουργίας γίνεται αλγοριθμικό και αυτοματοποιημένο, τόσο πιο σημαντικό γίνεται να αναρωτιόμαστε πού σταματά η τεχνολογική υποβοήθηση και πού αρχίζει η εκχώρηση κομματιών της κρατικής λειτουργίας στον αλγόριθμο;

Γι’ αυτό και κάθε φορά που ένα νέο εργαλείο αυτοματοποίησης παρουσιάζεται ως κυβερνητική απάντηση σε ένα σύνθετο και, συχνά, χρόνιο κρατικό πρόβλημα, η παρουσίασή του δεν μπορεί να αποτελεί την τελεία της συζήτησης. Μάλλον θα πρέπει να αποτελεί την αρχή της.

Να αναρωτιόμαστε τι ακριβώς απέτυχε προηγουμένως και γιατί ένα ακόμη κομμάτι άσκησης δημόσιας εξουσίας γίνεται αλγοριθμικό. Ποιος σχεδιάζει το σύστημα, ποιος το ελέγχει, ποιος το εξηγεί ανθρώπινα και ποιος μπορεί να το αμφισβητήσει. Ποια είναι τα δικαιώματά μας απέναντί του. Και, ίσως κυρίως, πόσο εύκολα συνηθίζουμε να εμπιστευόμαστε στον αλγόριθμο όλο και μεγαλύτερο μέρος της σχέσης μας με το κράτος.

Γιατί στο τέλος το κρίσιμο ερώτημα παραμένει απολύτως ανθρώπινο: όταν το σύστημα κάνει λάθος, όταν η «λύση» αποτύχει, όταν ο αλγόριθμος στρέψει την κρατική προσοχή στο λάθος σημείο, ποιος λογοδοτεί;

Γιατί εκείνο που κανένας αλγόριθμος δεν μπορεί να αναλάβει – και που οι πολίτες δεν πρέπει να ξεχάσουν να αναζητούν πίσω από κάθε τεχνολογική «λύση» – είναι η ευθύνη.

Η πραγματική.

Η ανθρώπινη.