Θέμης Πάνου: “Πώς εξηγείς κάτι που σε σημάδεψε όταν ήσουν ακόμη είκοσι χρονών;”

Η σκηνική μεταφορά του διηγήματος της Βίλιας Χατζοπούλου «Η μάνα μου με πέταξε στη θάλασσα» από τη συλλογή «Ακούω την καρδιά του παίκτη», που παρουσιάζεται από τον Θέμη Πάνου σε σκηνοθεσία των ίδιων των δημιουργών επιστρέφει στις 17, 18 και 19 Οκτωβρίου στην Πειραιώς 260 στο πλαίσιο των δράσεων «Φθινόπωρο – ΑΠΟΗΧΟΙ» του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου.

Η ιστορία ξεκινά το 1950, όταν μια νεαρή δασκάλα αφήνει την ηπειρωτική Ελλάδα και ταξιδεύει σε ένα μικρό νησί των Κυκλάδων για τον πρώτο της διορισμό σε ένα μονοθέσιο σχολείο. Μια απλή μετακίνηση στον χάρτη γίνεται η αφετηρία μιας εσωτερικής διαδρομής: μιας αναμέτρησης με τις επιλογές της, τις σιωπές της και ένα γεγονός που θα καθορίσει ολόκληρη τη ζωή της.

Ο χρόνος της ιστορίας περιορίζεται σε ένα σχολικό έτος. Η επίδρασή της όμως απλώνεται σε δεκαετίες. Γιατί κάποια γεγονότα δεν ανήκουν ποτέ πραγματικά στο παρελθόν.

Όπως εξηγεί στο NEWS 24/7 ο Θέμης Πάνου, κάθε ρόλος βρίσκεται ανάμεσα σε δύο πόλους: τη δοκιμή και τη δοκιμασία.

«Η τότε νεαρή δασκάλα, αρκετά χρόνια μετά, μας αφηγείται την απροσδόκητη εμπειρία που έζησε στο μικρό, απομονωμένο νησί, όπου παραλίγο να χάσει τη ζωή της», λέει. Μια εμπειρία που γεννήθηκε από την αδυναμία της να πει «όχι», επειδή πίστευε πως αυτό ήταν το σωστό.

Όμως, όπως σημειώνει ο ίδιος, το σωστό όταν γίνεται μόνο επειδή κάποιος θεωρεί ότι «πρέπει» να κάνει το σωστό, μπορεί τελικά να οδηγήσει σε ένα άλλο λάθος.

Και εκεί ξεκινά η μεγάλη εσωτερική σύγκρουση της ηρωίδας ανάμεσα σε αυτό που συνέβη, σε αυτό που ένιωσε και σε όσα κατάλαβε αργότερα, κοιτάζοντας πίσω τον χρόνο.

Πώς εξηγείς κάτι που σε σημάδεψε όταν ήσουν ακόμη είκοσι χρονών; Τι επιλέγεις να πεις; Αυτό που έγινε τότε; Αυτό που ένιωσες; Ή αυτό που κατάλαβες εκ των υστέρων;

Αυτό είναι και το μεγάλο στοίχημα της παράστασης. Η δασκάλα δεν έχει όνομα. Όπως δεν έχουν όνομα και οι περισσότεροι άνθρωποι γύρω της. Είναι ο παπάς, ο ταχυδρόμος, η μάνα, τα παιδιά, ο πρόεδρος. Μόνο ο Στάθης έχει όνομα: ο Στάθης ο Μεγάλος.

Η ανωνυμία αυτή δεν μικραίνει τους χαρακτήρες. Αντίθετα, τους κάνει πιο καθολικούς. Η δασκάλα μπορεί να γίνει κάθε άνθρωπος που κουβαλά μια εμπειρία που δεν κατάφερε ποτέ να αφηγηθεί πλήρως.
Και η πρόκληση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη, καθώς ένας άνδρας ηθοποιός καλείται να ενσαρκώσει μια γυναικεία φωνή.

Για τον Θέμη Πάνου, αυτή η επιλογή δεν είναι απλώς μια σκηνική μετατόπιση, αλλά μια ουσιαστική δοκιμασία πάνω στη σχέση ηθοποιού και θεατή.

«Το διακύβευμα της επικοινωνίας μεταξύ ηθοποιού και θεατή είναι μια εκατέρωθεν συναισθηματική διακίνηση. Χωρίς αυτόν τον θεμελιώδη κανόνα το φαινόμενο του θεάτρου είναι λειψό», σημειώνει.

Στην παράσταση, η αφήγηση κινείται ανάμεσα σε δύο τοπία. Το πρώτο είναι η εσωτερική γεωγραφία της ηρωίδας: οι μνήμες, οι φόβοι, οι σχέσεις και οι πληγές που επιμένουν. Το δεύτερο είναι το εξωτερικό τοπίο: το κυκλαδίτικο φως, η θάλασσα, η απομόνωση και ο ανοιχτός ορίζοντας.
Ανάμεσά τους βρίσκεται το νησί. Ένας τόπος δοκιμασίας αλλά και ενηλικίωσης.

Η σκηνική παρουσία του Θέμη Πάνου γίνεται μια προσπάθεια να γεφυρωθούν δύο στεριές που χωρίζει η θάλασσα: το παρελθόν και το παρόν, η πράξη και η ανάμνηση, η ενοχή και η κατανόηση.

Το «Η μάνα μου με πέταξε στη θάλασσα» δεν είναι μόνο η ιστορία μιας γυναίκας που έζησε ένα τραυματικό γεγονός. Είναι μια παράσταση για όσα δεν λέμε, για όσα μας διαμορφώνουν χωρίς να το καταλαβαίνουμε και για τη δύσκολη στιγμή όπου ο άνθρωπος πρέπει να κοιτάξει ξανά τη ζωή του και να αναμετρηθεί με τις επιλογές του.

Γιατί, τελικά, όπως λέει ο Θέμης Πάνου, η μεγαλύτερη δοκιμασία του ηθοποιού είναι η ίδια η έκθεσή του: η στιγμή που στέκεται απέναντι στους θεατές χωρίς προστασία και τους αφήνει να δουν την αλήθεια του ρόλου.