Ελέφαντες χρησιμοποιούν δεκάδες φυτά ως φάρμακα – Πώς θεραπεύουν τα μικρά τους

Οι αφρικανικοί ελέφαντες χρησιμοποιούν δεκάδες διαφορετικά φαρμακευτικά φυτά για να θεραπεύουν τον εαυτό τους και τα μέλη της οικογένειάς τους όταν αρρωστήσουν.

Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξε μελέτη, στο πλαίσιο της οποίας ερευνητές πήραν συνεντεύξεις από ανθρώπους που ζουν και εργάζονται δίπλα στους ελέφαντες στην περιοχή του όρους Έλγκον στην Κένυα.

Τα συγκεκριμένα ζώα, σύμφωνα με το BBC, έχουν εδώ και χρόνια προσελκύσει το ενδιαφέρον των επιστημόνων λόγω της εξαιρετικής συμπεριφοράς τους. Είναι γνωστά ως «ελέφαντες των αλατωρυχείων», καθώς εισέρχονται σε σπηλιές και ξύνουν τα πετρώματα με τους χαυλιόδοντές τους, προκειμένου να εξάγουν μέταλλα που χρειάζονται για τη διατροφή τους.

Η νέα αυτή έρευνα, που δημοσιεύθηκε πρόσφατα, δείχνει ότι οι ίδιοι ελέφαντες χρησιμοποιούν αρκετά διαφορετικά είδη φυτών του δάσους για θεραπευτικούς σκοπούς.

Μία από τις επικεφαλής ερευνήτριες της μελέτης, η δρ Ελοντί Φράιμαν από το Πανεπιστήμιο Μπράουν στις ΗΠΑ, δήλωσε ότι η έρευνα εγείρει το ερώτημα κατά πόσο η καταστροφή των δασικών οικοτόπων στερεί από τα ζώα —και τους ανθρώπους— τα φάρμακα που χρειάζονται για να επιβιώσουν και να ευημερήσουν.

«Αυτό δείχνει πόσο στενά συνδεδεμένα είναι τα φάρμακά μας με τον μη ανθρώπινο κόσμο», δήλωσε η δρ Φράιμαν στο BBC News.

Φάρμακα για μικρούς ελέφαντες

Οι επιστήμονες συνεργάστηκαν με την περιβαλλοντική οργάνωση Mount Elgon Foundation. Πήραν συνεντεύξεις από κατοίκους της περιοχής, μεταξύ των οποίων ανιχνευτές άγριας ζωής και μέλη των τοπικών κοινοτήτων με σημαντική εμπειρία και γνώση.

Οι μαρτυρίες περιέγραψαν ελέφαντες να επιλέγουν συγκεκριμένα φυτά όταν φαίνονταν να αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας, ενώ, σύμφωνα με τις αναφορές, μητέρες έδιναν στα μικρά τους υλικό από φαρμακευτικά φυτά.

Με βάση αυτά τα στοιχεία, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι ελέφαντες χρησιμοποιούν 35 διαφορετικά είδη φυτών, εκ των οποίων τα 25 είναι γνωστό ότι έχουν φαρμακευτικές ιδιότητες σύμφωνα με όσα γνωρίζουν οι τοπικές κοινωνίες.

Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports, δεν κατονόμασε τους ανθρώπους που συμμετείχαν στις συνεντεύξεις, διατηρώντας την ανωνυμία τους ώστε να αισθάνονται ελεύθεροι να μοιραστούν τις εμπειρίες και τις παρατηρήσεις τους.

Οι μαρτυρίες τους αποκαλύπτουν ορισμένες ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες. Σε μία από αυτές, ένας ανιχνευτής άγριας ζωής περιέγραψε ότι είδε ελέφαντες να χρησιμοποιούν ένα φυτό γνωστό ως Angurweet «ως φάρμακο για να το δίνουν στα μωρά».

Το Angurweet χρησιμοποιείται ως θεραπευτικό μέσο για παθήσεις όπως ο στομαχόπονος. Ο ανιχνευτής ανέφερε ότι είχε δει μητέρες ελεφάντων να το προετοιμάζουν στο στόμα τους, «αφαιρώντας τα φύλλα και μασώντας τα μέχρι να γίνουν μαλακά, μαζί με τις ρίζες κάποιων άλλων δέντρων».

Ο ίδιος πρόσθεσε ότι είχε παρατηρήσει μητέρες να αναμειγνύουν αυτό το φυτικό υλικό με το δικό τους γάλα. «Το δίνουν στα μωρά, τα οποία το μασούν μόνα τους και φτύνουν τα στερεά υπολείμματα».

Ο καθηγητής Μάικλ Χάφμαν, ειδικός στην πρωτευματολογία με έδρα την Ιαπωνία και νυν ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Ναγκασάκι, δήλωσε ότι η συγκεκριμένη μαρτυρία ήταν «ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα», ωστόσο θα χρειαστούν περισσότερα στοιχεία για να αποδειχθεί ότι οι ελέφαντες προσφέρουν εξειδικευμένη ιατρική φροντίδα στα μικρά τους.

Οι επιστήμονες έχουν ήδη ξεκινήσει τη συλλογή αυτών των στοιχείων, δίνοντας κάμερες στους τοπικούς ειδικούς άγριας ζωής με τους οποίους συνεργάστηκαν, ώστε να καταγράφουν τη συμπεριφορά που παρατηρούν.

Παράλληλα, αναλύουν τα φυτά που χρησιμοποιούν οι ελέφαντες, αναζητώντας νέα φάρμακα τα οποία ενδέχεται να έχουν ανακαλύψει τα ίδια τα ζώα.

Ένας ακόμη επικεφαλής ερευνητής του προγράμματος, ο δρ Φαμπιάν Σουλτς από το Ινστιτούτο Τροπικής Ιατρικής Bernhard Nocht στο Αμβούργο, δήλωσε στο BBC News: «Η τοπική γνώση μάς έδωσε έναν χάρτη».

«Τώρα θέλουμε να ακολουθήσουμε τους ελέφαντες και να διερευνήσουμε αν επιλέγουν συγκεκριμένα φυτά σε συγκεκριμένες καταστάσεις που σχετίζονται με την υγεία τους, καθώς και αν αυτά τα φυτά διαθέτουν σχετική βιολογική δράση».

Φυσικά “εργοστάσια” φαρμάκων

Πολλά ζώα αυτοθεραπεύονται χρησιμοποιώντας φυτά και άλλες φυσικές θεραπείες.

Οι πρώτες επιστημονικές αναφορές για ελέφαντες που εφαρμόζουν «αυτοθεραπεία» χρονολογούνται από τις αρχές του 3ου αιώνα.

Ο Ρωμαίος συγγραφέας Κλαύδιος Αιλιανός, στο έργο του De Natura Animalium (Περί ζώων ιδιοτήτων), περιέγραψε έναν ελέφαντα ο οποίος, αφού τραυματίστηκε από δόρατα και βέλη, κατανάλωσε άνθη και λάδι από μια ελιά. Ο ελέφαντας ανέκαμψε πλήρως.

Αιώνες αργότερα, οι επιστήμονες διερευνούν τι μπορούμε να μάθουμε από την άγρια ζωή σχετικά με τις ιδιότητες των φυτών στα δασικά οικοσυστήματα στα οποία εξελίχθηκαν.

«Σε αυτόν τον πλανήτη υπάρχουν οργανισμοί που παράγουν φάρμακα και διαθέτουν αυτή την απίστευτη ικανότητα», δήλωσε η δρ Φράιμαν στο BBC News. «Εργοστάσια φαρμάκων που υπάρχουν παντού γύρω μας».

Ο καθηγητής Χάφμαν, ο οποίος δεν συμμετείχε στη συγκεκριμένη μελέτη, πρόσθεσε: «Γνωρίζουμε πλέον ότι τα κουνούπια και οι δροσόφιλες (μύγες) αυτοθεραπεύονται, όπως επίσης οι μέλισσες και πολλά ακόμη είδη, σε όλη την εξελικτική αλυσίδα μέχρι τους μεγάλους πιθήκους της Αφρικής και της Ασίας».

«Με κάθε νέο είδος που μελετάμε, αποκτούμε βαθύτερη κατανόηση για το φαρμακευτικό παρελθόν μας».

Για τη δρ Φράιμαν, ωστόσο, τα ευρήματα της έρευνας περιέχουν και ένα μήνυμα για το μέλλον μας.

«Τόσα πολλά από τα φάρμακα που αγοράζουμε από ένα φαρμακείο προέρχονται από ενώσεις που έχουν βρεθεί σε δέντρα, φύκια, μύκητες και κοραλλιογενείς υφάλους.

Είναι μια κατάσταση επωφελής για όλους μας να προστατεύσουμε αυτά τα δάση και να διατηρήσουμε αυτά τα φυσικά φαρμακεία γύρω μας… για αρκετό καιρό ώστε να μπορέσουμε να ανακαλύψουμε νέα φυσικά προϊόντα που θα μπορούσαν να μας σώσουν στο μέλλον».