Πολιτόπουλος (Βεργίνα): Η αγορά μπίρας παραμένει “μη ελεύθερη” – Η δικαστική νίκη και η νέα αντιπαράθεση με τη Heineken

Η δικαστική νίκη της Ζυθοποιίας Μακεδονίας Θράκης (ΖΜΘ), παραγωγού της μπίρας Βεργίνα, απέναντι στην Αθηναϊκή Ζυθοποιία και τη μητρική της Heineken, με επιδίκαση αποζημίωσης 111,2 εκατ. ευρώ, αποτελεί αναμφίβολα μια σημαντική εξέλιξη σε μια αντιπαράθεση που μετρά σχεδόν τρεις δεκαετίες.

Ωστόσο, για τον ιδρυτή της ελληνικής ζυθοποιίας, Δημήτρη Πολιτόπουλο, η δικαστική δικαίωση δεν σηματοδοτεί το τέλος της μάχης. Αντιθέτως, το βασικό πρόβλημα, όπως υποστηρίζει, παραμένει. Όπως εμφατικά τόνισε σε δημοσιογραφική εκδήλωση το μεσημέρι της Τετάρτης 4/11, η ελληνική αγορά μπίρας εξακολουθεί να μη λειτουργεί υπό συνθήκες ελεύθερου ανταγωνισμού.

Σημειώνεται ότι  όπως ανέφερε, η διαδρομή μέχρι την απόφαση του ολλανδικού δικαστηρίου περιλάμβανε 28 χρόνια αντιπαράθεσης, εννέα χρόνια δικαστικών διαδικασιών στην Ολλανδία και συνολικό κόστος 17 εκατ. ευρώ. Καθοριστικής σημασίας, βέβαια, αποδείχθηκε η απόφαση της ελληνικής Επιτροπής Ανταγωνισμού, η οποία αποτέλεσε το βασικό αποδεικτικό θεμέλιο για τη διεκδίκηση αποζημίωσης από τη ΖΜΘ.

«Καταδικάστηκε η πρωταθλήτρια Ολλανδίας μέσα στο σπίτι της», σχολίασε χαρακτηριστικά η Λία Αθανασίου, καθηγήτρια Εμπορικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ, κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου που παραχώρησε η ΖΜΘ, παρουσιάζοντας το σκεπτικό και τη σημασία της δικαστικής απόφασης, με τη συμμετοχή των νομικών εκπροσώπων της.

Από την πλευρά του, ο Δημήτρης Κρις, διευθυντής Εταιρικής Ανάπτυξης της ΖΜΘ, χαρακτήρισε την εξέλιξη «ιστορική δικαίωση για τη Βεργίνα, την ανεξάρτητη ζυθοποιία και την Ελλάδα», επισημαίνοντας ότι, μετά την υπόθεση της Google, πρόκειται για τη μεγαλύτερη αποζημίωση που έχει επιδικαστεί σε ενάγοντα στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κάτι που όπως τονίστηκε δίνει “σήμα” για την αγορά συνολικά και την προσπάθεια ακόμη και σε άλλους κλάδους για διαμόρφωση όρων υγιο’ύς ανταγωνισμού, ειδικά για μικρούς “παίκτες”.

Στο φόντο αυτό η διοίκηση της ΖΜΘ ξεκαθαρίζει, πάντως, ότι η υπόθεση δεν εξαντλείται στην είσπραξη της αποζημίωσης. Όπως ανέφερε ο κ. Κρις, η εταιρεία θα συνεχίσει να αντιδρά σε πρακτικές που θεωρεί ότι υπονομεύουν τον ανταγωνισμό, ανεξαρτήτως της ταυτότητας των επιχειρήσεων που τις εφαρμόζουν. «Δεν μας ενδιαφέρει ποιοι είναι. Θα βρεθούμε μπροστά τους», τόνισε.

Η αγορά μπίρας παραμένει κλειστή, σύμφωνα με τον Δημήτρη Πολιτόπουλο

Το μήνυμα ότι η δικαστική δικαίωση δεν έχει μεταφραστεί σε αλλαγή των συνθηκών στην αγορά ήταν σαφές, πάντως, όπως προαναφέρθηκε στην τοποθέτηση του Δημήτρη Πολιτόπουλου, ο οποίος, απαντώντας σε σχετική ερώτηση για το σημερινό ανταγωνιστικό περιβάλλον, υποστήριξε ότι η κατάσταση παραμένει τουλάχιστον εξίσου προβληματική με εκείνη που αντιμετώπισε η εταιρεία όταν ξεκίνησε τη δραστηριότητά της. «Η κατάσταση στην εγχώρια αγορά μπίρας είναι σήμερα η ίδια και χειρότερη από αυτή που αντιμετωπίσαμε όταν ξεκινήσαμε», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο ίδιος εκτίμησε ότι η διαμόρφωση πραγματικών συνθηκών ανταγωνισμού θα μπορούσε να δημιουργήσει σημαντικές προοπτικές ανάπτυξης για τη Βεργίνα. Όπως σημείωσε, η εταιρεία διαθέτει πλέον την αναγκαία παραγωγική υποδομή και δυναμικότητα, μετά και τη νέα επένδυση στην Κομοτηνή, ώστε να διεκδικήσει μεγαλύτερο μερίδιο στην αγορά.

Εκείνο που, κατά τον ίδιο, εξακολουθεί να λειτουργεί ανασταλτικά είναι η απουσία ουσιαστικά ελεύθερων όρων ανταγωνισμού. Στο πλαίσιο αυτό, η ΖΜΘ αναμένει τα αποτελέσματα της νέας έρευνας της Επιτροπής Ανταγωνισμού, μετά τον αιφνιδιαστικό έλεγχο που πραγματοποιήθηκε το 2023 στα γραφεία της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας.

Όπως ανέφεραν τα στελέχη της, μάλιστα, η ελληνική ζυθοποιία έχει καταθέσει στην Επιτροπή εκατοντάδες αναφορές για περιστατικά τα οποία, σύμφωνα με την εκτίμησή της, συνιστούν πρακτικές περιορισμού του ανταγωνισμού. Η σχετική έρευνα βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, χωρίς να έχει υπάρξει μέχρι σήμερα επίσημη ανακοίνωση για νέα διαπίστωση παράβασης.

«Ελπίζουμε ότι η νέα έρευνα της Επιτροπής Ανταγωνισμού θα αναδείξει νέες παραβάσεις και ότι η Αθηναϊκή Ζυθοποιία δεν έχει συμμορφωθεί», σημείωσε ο Δημήτρης Κρις.

Σε ό,τι αφορά το ενδεχόμενο νέας αγωγής αποζημίωσης, η νομική ομάδα της ΖΜΘ διευκρίνισε ότι θα πρέπει προηγουμένως να αξιολογηθούν τα ευρήματα της έρευνας, καθώς και το αιτιολογικό της απόφασης της Επιτροπής. Με βάση αυτά τα δεδομένα θα αποφασιστεί εάν θα υπάρξει νέα δικαστική διεκδίκηση και εάν αυτή θα κινηθεί ενώπιον των ελληνικών ή των ολλανδικών δικαστηρίων.

Οι αιχμές για τις κυβερνήσεις και τη ρύθμιση του 2024

Στο μέτωπο των δημόσιων πολιτικών, επίσης, ο Δημήτρης Πολιτόπουλος άφησε αιχμές για τη στάση των διαδοχικών κυβερνήσεων απέναντι στη ΖΜΘ, υποστηρίζοντας ότι από το 1998, όταν κυκλοφόρησε στην αγορά η Βεργίνα, η εταιρεία δεν έτυχε ευνοϊκής μεταχείρισης.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη ρύθμιση του υπουργείου Οικονομικών το 2024, με την οποία αναθεωρήθηκαν οι όροι και οι προϋποθέσεις για τον χαρακτηρισμό των μικρών ανεξάρτητων ζυθοποιείων. Κατά τον ίδιο, οι αλλαγές αυτές περιορίζουν τις δυνατότητες ανάπτυξης της ΖΜΘ.Μάλιστα, μεταφέροντας όσα υποστήριξε ότι έλαβε ως απάντηση όταν η εταιρεία ζήτησε διευκρινίσεις από το υπουργείο, ανέφερε ότι η συγκεκριμένη ρύθμιση «μας τη ζήτησε η Heineken».

Παράλληλα, ο επικεφαλής της ΖΜΘ έθεσε και το ζήτημα της εκκρεμούς κρατικής ενίσχυσης, ύψους περίπου 3,5 εκατ. ευρώ, για επένδυση της εταιρείας στην Κομοτηνή, μέσω του αναπτυξιακού νόμου.

Όπως υποστήριξε, παρά το γεγονός ότι η επένδυση συγκέντρωσε την απαιτούμενη βαθμολογία, η εταιρεία ενημερώθηκε ότι τα διαθέσιμα κονδύλια είχαν εξαντληθεί. «Οι κυβερνήσεις δεν είναι ανώνυμες εταιρείες και έχουν υποχρεώσεις προς τους πολίτες», ανέφερε, ασκώντας κριτική στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκε το αίτημα της επιχείρησης.

Η απόφαση της Επιτροπής Ανταγωνισμού που άνοιξε τον δρόμο για την αποζημίωση

Το ισχυρότερο, πάντως, νομικό έρεισμα για τη διεκδίκηση της ΖΜΘ στην Ολλανδία αποτέλεσε η απόφαση της ελληνικής Επιτροπής Ανταγωνισμού το 2014. Με αυτήν διαπιστώθηκε ότι η Αθηναϊκή Ζυθοποιία είχε καταχραστεί τη δεσπόζουσα θέση της στην εγχώρια αγορά μπίρας κατά την περίοδο 1998-2014.

Η έρευνα είχε ξεκινήσει το 2001 και ολοκληρώθηκε έπειτα από 13 χρόνια, καταλήγοντας στην επιβολή προστίμου 31,5 εκατ. ευρώ στην Αθηναϊκή Ζυθοποιία. Η εταιρεία προσέφυγε στη Δικαιοσύνη και πέτυχε τη μείωση του προστίμου στα 26,7 εκατ. ευρώ. Ωστόσο, το 2023 το Συμβούλιο της Επικρατείας απέρριψε την προσφυγή της, οριστικοποιώντας τη διαπίστωση της παράβασης.

Όπως εξήγησε ο Σταμάτης Δρακακάκης, δικηγόρος της Ζέπος & Γιαννόπουλος, η απόφαση της ελληνικής Αρχής αποτέλεσε το θεμέλιο πάνω στο οποίο οικοδομήθηκε η αγωγή αποζημίωσης στην Ολλανδία. Το 2017 η ΖΜΘ προσέφυγε στα ολλανδικά δικαστήρια, στρεφόμενη τόσο κατά της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας όσο και κατά της μητρικής της, Heineken.

Κομβικής σημασίας για την έκβαση της υπόθεσης ήταν η αναγνώριση ευθύνης και για τη μητρική εταιρεία. Το δικαστήριο του Άμστερνταμ έκρινε ότι η Heineken και η Αθηναϊκή Ζυθοποιία ευθύνονται από κοινού και εις ολόκληρον για τη ζημία που υπέστη η ελληνική ζυθοποιία από τις επίμαχες πρακτικές.

Από πού προκύπτει το ποσό των 111,2 εκατ. ευρώ

Το ύψος της αποζημίωσης, που ανέρχεται σε 111,2 εκατ. ευρώ, δεν αφορά αποκλειστικά τις απώλειες πωλήσεων της ΖΜΘ. Στον υπολογισμό περιλαμβάνονται η ζημία από τις μειωμένες πωλήσεις, οι χαμηλότερες τιμές διάθεσης των προϊόντων και το πρόσθετο κόστος που επιβαρύνθηκε η επιχείρηση, καθώς και οι τόκοι που συσσωρεύτηκαν κατά τη διάρκεια της πολυετούς δικαστικής διαμάχης.

Ο κ. Δρακακάκης, επίσης, υπογράμμισε ότι η απόφαση έχει ευρύτερη σημασία για το δίκαιο του ανταγωνισμού στην Ευρώπη, καθώς ενισχύει τη δυνατότητα επιχειρήσεων που έχουν υποστεί ζημία από αντι-ανταγωνιστικές πρακτικές να διεκδικούν αποζημιώσεις. Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει, επίσης, η αναγνώριση της ευθύνης της μητρικής εταιρείας για τις πρακτικές της θυγατρικής της.

Στις παράλληλες δικαστικές διαδικασίες που εξελίχθηκαν στην Ελλάδα αναφέρθηκε ο δικηγόρος και διδάκτωρ Ποινικού Δικαίου Γρηγόρης Τρουφάκος, εστιάζοντας στην ποινική διάσταση της υπόθεσης και στις καταδικαστικές αποφάσεις σε βάρος πρώην στελεχών της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας. «Η ηθική ικανοποίηση όταν κερδίζει ο Δαυίδ τον Γολιάθ είναι αναντικατάστατη», σχολίασε.

Τα χρήματα εισπράχθηκαν, αλλά η αντιπαράθεση με τη Heineken έχει συνέχεια

Παρά τη σημαντική δικαστική επιτυχία, η υπόθεση δεν έχει κλείσει οριστικά. Η ΖΜΘ έχει ήδη εισπράξει τα 111,2 εκατ. ευρώ, καθώς η απόφαση του ολλανδικού δικαστηρίου είναι προσωρινά εκτελεστή. Ωστόσο, η Heineken έχει ασκήσει έφεση, γεγονός που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο μεταβολής του ποσού, είτε προς τα κάτω είτε προς τα πάνω, ανάλογα με την τελική κρίση της Δικαιοσύνης.

Ερωτηθείς, τέλος,  για το ενδεχόμενο να κληθεί η εταιρεία να επιστρέψει μέρος της αποζημίωσης, ο Δημήτρης Πολιτόπουλος απάντησε με χαρακτηριστική ψυχραιμία: «Θα το δούμε τότε, αν μας ζητήσουν πίσω τα λεφτά».

Σε κάθε περίπτωση, όπως τονίστηκε, για τη Ζυθοποιία Μακεδονίας Θράκης η δικαστική απόφαση αποτελεί μια μεγάλη οικονομική και ηθική δικαίωση, ενισχύοντας την προσπάθεια για πραγματικά ελεύθερο ανταγωνισμό.