“Ιρανοφοβία”: Πώς ο Νετανιάχου επιχειρεί να μετατρέψει τον φόβο σε πολιτική επιβίωση

Η προοπτική ενός νέου πολέμου μεταξύ Ισραήλ και Ιράν επανέρχεται στο προσκήνιο, την ώρα που ο Μπενιαμίν Νετανιάχου βρίσκεται αντιμέτωπος με μία από τις σοβαρότερες πολιτικές κρίσεις της μακράς του διαδρομής. Με την κυβερνητική του συμμαχία να χάνει την εξουσία και τον ηγέτη της αντιπολίτευσης, Γκάντι Άιζενκοτ, να επιχειρεί να σχηματίσει νέα κυβέρνηση, οι κινήσεις του απερχόμενου πρωθυπουργού προκαλούν ερωτήματα για το κατά πόσο η κλιμάκωση της έντασης με την Τεχεράνη εξυπηρετεί και την προσωπική πολιτική του επιβίωση.

Όπως αναφέρει σε ανάλυσή του το Al Jazeera, ο δεξιός κυβερνητικός συνασπισμός που επέβλεψε τη γενοκτονία στη Γάζα, εξαπέλυσε στρατιωτικές επιθέσεις σε ολόκληρη την περιοχή και περιόρισε τις πολιτικές ελευθερίες στο εσωτερικό του Ισραήλ, φαίνεται να χάνει καθημερινά τον έλεγχο της εξουσίας.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, οι ολοένα πιο έντονες προσπάθειες του Νετανιάχου να παρεμποδίσει την πολιτική μετάβαση ερμηνεύονται από αναλυτές ως ένδειξη της αποφασιστικότητάς του να παραμείνει στην πρωθυπουργία.

Οι προετοιμασίες για επίθεση στο Ιράν και οι πιέσεις στον Τραμπ

Σύμφωνα με δημοσιεύματα, ο Νετανιάχου έχει δώσει εντολή στον ισραηλινό στρατό να προετοιμαστεί για το ενδεχόμενο νέας πολεμικής επιχείρησης εναντίον του Ιράν, παρά τις εκκλήσεις της αντιπολίτευσης για αυτοσυγκράτηση.

Οι πληροφορίες αυτές έρχονται να προστεθούν στις αποκαλύψεις ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός επικοινωνούσε σχεδόν καθημερινά με τον Αμερικανό πρόεδρο, Ντόναλντ Τραμπ, επιδιώκοντας να τον πείσει για την ανάγκη επανάληψης των στρατιωτικών πληγμάτων κατά της Τεχεράνης.

Παράλληλα, ισραηλινά μέσα ενημέρωσης έχουν αναφερθεί σε επανειλημμένες συγκρούσεις μεταξύ του Νετανιάχου και του αρχηγού του ισραηλινού στρατού, Εγιάλ Ζαμίρ.

Ο τελευταίος φέρεται να έχει αντιταχθεί σε προτάσεις για νέα στρατιωτική δράση εναντίον του Ιράν, προειδοποιώντας ότι μια τέτοια απόφαση θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια πολύ ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση.

Την ίδια στιγμή, ο Γκάντι Άιζενκοτ έχει λάβει την εντολή να σχηματίσει κυβέρνηση, χωρίς ωστόσο να είναι βέβαιο ότι θα καταφέρει να συγκεντρώσει την απαραίτητη κοινοβουλευτική στήριξη.

Ο Νετανιάχου επιχειρεί να αξιοποιήσει αυτή την αβεβαιότητα, προωθώντας το ενδεχόμενο σχηματισμού κυβέρνησης εθνικής ενότητας στην οποία θα συμμετέχουν ο ίδιος και το Λικούντ. Εναλλακτικά, φαίνεται να υπολογίζει στο ενδεχόμενο αποτυχίας του Άιζενκοτ, που θα μπορούσε να οδηγήσει τη χώρα σε νέες εκλογές.

«Ο Νετανιάχου βρίσκεται σε απόγνωση», εκτιμά ο Άρον Μπρέγκμαν, Ισραηλινός πολιτικός αναλυτής στο King’s College του Λονδίνου.

Όπως εξηγεί, η συμπεριφορά του δείχνει ότι αντιλαμβάνεται πως η πολιτική του σταδιοδρομία ενδέχεται να πλησιάζει στο τέλος της και ότι μια κυβέρνηση εθνικής ενότητας ίσως αποτελεί τη μοναδική διέξοδο για να διατηρήσει την επιρροή του.

Κατά τον Μπρέγκμαν, ακόμη και ένας περιορισμένος πόλεμος θα μπορούσε να αναγκάσει τον Άιζενκοτ και τους συμμάχους του να συμμετάσχουν σε μια κυβέρνηση συνεργασίας, επικαλούμενοι την ανάγκη εθνικής συσπείρωσης σε περίοδο κρίσης.

Το παράδοξο: Η αντιπολίτευση μπορεί να συσπειρωθεί γύρω από τον Νετανιάχου

Πολλά στελέχη της αντιπολίτευσης, μεταξύ των οποίων και ο ίδιος ο Άιζενκοτ, κατηγορούν τον Νετανιάχου ότι είναι διατεθειμένος να οδηγήσει τη χώρα σε έναν νέο, ενδεχομένως καταστροφικό πόλεμο προκειμένου να διατηρηθεί στην εξουσία.

Άλλοι εκτιμούν ότι επιδιώκει να καθυστερήσει σκόπιμα τις διαδικασίες σχηματισμού κυβέρνησης, εξαντλώντας τα χρονικά περιθώρια με στόχο την προκήρυξη νέων εκλογών.

Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν ένα πολιτικό παράδοξο: ακόμη και οι πιο σφοδροί αντίπαλοι του Νετανιάχου ενδέχεται να στηρίξουν μια στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν, εφόσον αυτή ξεκινήσει.

Ο Χαγκάι Ραμ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μπεν Γκουριόν και συγγραφέας του βιβλίου «Iranophobia», το οποίο εξετάζει τη διαχρονική εχθρότητα του Ισραήλ απέναντι στην Τεχεράνη, θεωρεί ότι ο φόβος για το Ιράν μπορεί να υπερισχύσει οποιασδήποτε πολιτικής αντιπαράθεσης.

Όπως σημειώνει, ακόμη και αν η κοινή γνώμη και η αντιπολίτευση αντιληφθούν ότι η επιλογή του πολέμου εξυπηρετεί πολιτικές σκοπιμότητες, η βαθιά ριζωμένη αντίληψη του Ιράν ως υπαρξιακής απειλής για το Ισραήλ θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευρεία συσπείρωση.

«Όλοι γνωρίζουν ότι θα πρόκειται για μια κατασκευασμένη κρίση, όμως η υστερία γύρω από το Ιράν υπερβαίνει τα πάντα», υποστηρίζει ο Ραμ.

Σύμφωνα με τον ίδιο, αν ο Νετανιάχου καταφέρει να ξεκινήσει έναν νέο πόλεμο, η αντιπολίτευση πιθανότατα θα ταχθεί στο πλευρό του, καθώς αυτή θα είναι και η στάση που θα αναμένει μεγάλο μέρος της ισραηλινής κοινωνίας.

Ο καθηγητής επισημαίνει, επίσης, ότι αρκετά από τα ηγετικά στελέχη της αντιπολίτευσης προέρχονται από τις ένοπλες δυνάμεις και έχουν περάσει μεγάλο μέρος της επαγγελματικής τους ζωής προετοιμαζόμενα για μια ενδεχόμενη αντιπαράθεση με την Τεχεράνη.

Για ένα σημαντικό τμήμα της ισραηλινής κοινωνίας, άλλωστε, η πολεμική σύγκρουση με το Ιράν δεν αποτελεί πλέον απλώς ένα πιθανό σενάριο, αλλά μια εξέλιξη που θεωρείται σχεδόν αναπόφευκτη.

Πώς καλλιεργήθηκε επί δεκαετίες ο φόβος του Ιράν

Η αντιπαράθεση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν αποτελεί σταθερό στοιχείο της ισραηλινής πολιτικής και στρατηγικής για δεκαετίες.

Ο πληθυσμός της χώρας έχει μεγαλώσει με την απειλή επιθέσεων από οργανώσεις που διατηρούν στενούς δεσμούς με την Τεχεράνη, όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Η ρητορική της οργάνωσης περί καταστροφής του Ισραήλ έχει απασχολήσει επανειλημμένα τα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης, ενισχύοντας το αίσθημα ανασφάλειας.

Παράλληλα, ήδη από τη δεκαετία του 1990, διαδοχικές ισραηλινές κυβερνήσεις προειδοποιούν ότι το Ιράν βρίσκεται κοντά στην απόκτηση πυρηνικού όπλου, το οποίο, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη επιχειρηματολογία, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί εναντίον του Ισραήλ.

Η αντίληψη αυτή έχει εμπεδωθεί σε μεγάλο μέρος της κοινωνίας, δημιουργώντας ένα πολιτικό περιβάλλον στο οποίο η στρατιωτική αντιπαράθεση με την Τεχεράνη παρουσιάζεται συχνά ως ζήτημα εθνικής επιβίωσης.

Τον Ιούνιο του 2025, το Ισραήλ και το Ιράν αντάλλαξαν στρατιωτικά πλήγματα επί 12 ημέρες, ενώ τον Φεβρουάριο του 2026 ακολούθησε η κοινή επίθεση Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών εναντίον του Ιράν.

Η τελευταία σύγκρουση είχε εκτεταμένες διεθνείς συνέπειες, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα στη ναυσιπλοΐα σε κρίσιμες θαλάσσιες οδούς, αναταράξεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές και οικονομικές επιβαρύνσεις για νοικοκυριά σε πολλές χώρες.

Παρά το κόστος αυτό, η προοπτική μιας νέας στρατιωτικής αναμέτρησης εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται από σημαντικό μέρος της ισραηλινής κοινωνίας ως ενδεχόμενο που αργά ή γρήγορα θα πραγματοποιηθεί.

Ο πόλεμος ως διέξοδος από την πολιτική και δικαστική πίεση

Ο πολιτικός ψυχολόγος Ντάνιελ Μπαρ Ταλ, από το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, εκτιμά ότι ένας νέος πόλεμος με το Ιράν θα μπορούσε να προσφέρει στον Νετανιάχου τη δυνατότητα να ξεφύγει από το πολιτικό αδιέξοδο στο οποίο βρίσκεται.

Με την πλειονότητα της ισραηλινής κοινωνίας να εμφανίζεται αντίθετη στον ίδιο και στον κυβερνητικό του συνασπισμό, και με πολλές ποινικές υποθέσεις να παραμένουν ανοιχτές εις βάρος του, ο Νετανιάχου δίνει, σύμφωνα με τον Μπαρ Ταλ, μια μάχη πολιτικής επιβίωσης.

Η πρόκληση μιας νέας κρίσης θα μπορούσε να μετατοπίσει την πολιτική συζήτηση από τις ευθύνες και το μέλλον του πρωθυπουργού στην εθνική ασφάλεια, δημιουργώντας παράλληλα πιέσεις για πολιτική συσπείρωση.

Ο ίδιος, πάντως, εκφράζει αμφιβολίες για το κατά πόσο ο Ντόναλντ Τραμπ θα επέτρεπε στον Νετανιάχου να υπονομεύσει τις αμερικανικές διαπραγματεύσεις με το Ιράν.

Παρά την επιφύλαξη αυτή, θεωρεί ότι μια νέα σύγκρουση θα μπορούσε να εξασφαλίσει σημαντική υποστήριξη από την ισραηλινή κοινή γνώμη, ακόμη και υπό τις παρούσες πολιτικές συνθήκες.

Κατά την εκτίμησή του, πρόκειται για ένα ισχυρό πολιτικό χαρτί που ο Νετανιάχου θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει, προκαλώντας την αναταραχή που ενδεχομένως χρειάζεται για να απεγκλωβιστεί από τη δύσκολη θέση του.

«Ξέρουν τι συμβαίνει, αλλά θα παρουσιαστούν για υπηρεσία»

Για τον Χαγκάι Ραμ, το Ισραήλ βρίσκεται σήμερα σε μια κατάσταση διαρκούς αναμονής, με μεγάλο μέρος της κοινωνίας να θεωρεί δεδομένο ότι μια νέα στρατιωτική σύγκρουση με το Ιράν είναι θέμα χρόνου.

Αυτή η προσδοκία, υποστηρίζει, είναι τόσο βαθιά ριζωμένη ώστε μπορεί να υπερισχύσει ακόμη και της δυσπιστίας απέναντι στα κίνητρα της πολιτικής ηγεσίας.

Πολλοί πολίτες, εξηγεί, είναι σε θέση να αναγνωρίσουν τις πολιτικές σκοπιμότητες που ενδέχεται να κρύβονται πίσω από μια νέα πολεμική επιχείρηση. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι θα αρνηθούν να τη στηρίξουν.

Ο ίδιος αναφέρει ότι ακόμη και άνθρωποι από το προσωπικό και ακαδημαϊκό του περιβάλλον αντιμετωπίζουν τον πόλεμο ως αναπόφευκτη εξέλιξη.

«Απλώς περιμένουν», σημειώνει, εξηγώντας ότι, ακόμη κι αν αντιλαμβάνονται πλήρως τις συνθήκες κάτω από τις οποίες θα μπορούσε να ξεκινήσει μια νέα σύγκρουση, όταν έρθει η στιγμή θα παρουσιαστούν για στρατιωτική υπηρεσία και θα εκτελέσουν τις εντολές που θα λάβουν.

Αυτή ακριβώς η αντίφαση βρίσκεται, σύμφωνα με την ανάλυση του Al Jazeera, στον πυρήνα του πολιτικού υπολογισμού που ενδέχεται να κάνει ο Νετανιάχου: ένας πόλεμος που θα μπορούσε να αμφισβητηθεί ως πολιτικά υποκινούμενος, αλλά παρ’ όλα αυτά να συσπειρώσει την κοινωνία και το πολιτικό σύστημα γύρω από την κυβέρνησή του.