ΘΑ ΠΗΓΑΙΝΕ ΣΤΗ ΜΟΥΡΙΑ Ο ΤΟΝΙ ΜΠΟΥΡΝΤΕΝ;

Το πρώτο Σάββατο χωρίς τη Μουριά δεν ήταν το ίδιο.

Όποια κι αν είναι η άποψή σας για τη λαϊκή της Καλλιδρομίου, πιθανότατα φιλτραρισμένη από αυτήν την ανόητη (και κάπως αυταρχική πια) συζήτηση περί φασεϊσμού, το θρυλικό καφενείο ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της εικονογραφίας της. Ακόμα κι αν δεν ήσουν θαμώνας, ακόμα κι αν δεν χτυπούσες κάρτα σε κάποιο τραπεζάκι της συμβολής με την Χαριλάου Τρικούπη, περνώντας από τον καφέ στην τσιπουρόμπιρα, παρατηρώντας Αθηναίους με χανγκόβερ  να αναζητούν τον ρομαντισμό τους σε overpriced ηλιοτρόπια και ροδαλούς τουρίστες να δαγκώνουν αφράτα ζυμάρια και φθινοπωρινά μήλα, το άδειο κατάστημα χτύπησε κάπως. Χτύπησε άσχημα, δηλαδή.

Γιατί αυτή είναι και η αξία των στεκιών που, στην πραγματικότητα, είναι τοπόσημα. Αν είσαι σταθερός επισκέπτης, δε χρειάζεται και πολύ ανάλυση: όταν κλείνει ένα στέκι, όσο κι αν ακούγεται μακάβρια λυρικό, πεθαίνει κι ένα -έστω μικρό- κομμάτι του εαυτού σου. Όμως στην περίπτωση της Μουριάς, και regular να μην ήσουν (όπως δεν ήταν ο υπογράφων), η ίδια η παρουσία του καφενείου ήταν σημάδι ότι τα πράγματα βρίσκονται στη θέση τους. Σε μια εποχή και σε μια πόλη που το έχουμε πάρα πολύ ανάγκη αυτό. Η Μουριά είναι τυπική περίπτωση «θα το καταλάβεις ότι σου λείπει τώρα που δεν υπάρχει». Γι’ αυτό είναι τελείως ανόητες (και, μαντέψτε, κάπως αυταρχικές) οι αντανακλαστικές αντιδράσεις «αν δε θέλατε να κλείσει, να πηγαίνατε πιο συχνά».

Αφήστε που δεν ξέρουμε και πόσο ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Δεν ξέρουμε, και κανένα ρεπορτάζ δεν το φώτισε πλήρως, γιατί δεν ανανεώθηκε το μισθωτήριο με τον Χρήστο Βάνα που συνδέθηκε με το καφενείο, δουλεύοντάς το για πάνω από τέσσερις δεκαετίες. Μπορούμε βάσιμα να εικάσουμε ότι το ύψος του αντιτίμου ήταν μια από τις αιτίες. Ξέρουμε επίσης ότι η πρόθεση της ιδιοκτήτριας είναι να διατηρηθεί ο χαρακτήρας του παραδοσιακού καφενείου, με κάποιες βελτιώσεις π.χ. αντικατάσταση της τουαλέτας τούρκικου τύπου. Επομένως διαψεύδεται ο, επίσης αντανακλαστικός μα κι απόλυτα δικαιολογημένος, φόβος ότι 111 χρόνια ιστορίας θα γίνουν θυσία στη βαριά βιομηχανία της βραχείας διαμονής. 

Ξερουμε επίσης ότι το περασμένο καλοκαίρι όταν κι έγινε γνωστή η αβεβαιότητα για το μέλλον της Μουριάς συγκεντρώθηκαν πάνω από 6000 υπογραφές με αίτημα το καφενείο να αναγνωριστεί ως νεότερο μνημείο σύγχρονης πολιτιστικής κληρονομιάς κι έτσι να διασφαλιστεί η συνέχιση της λειτουργίας του που κρατάει από το 1915. (Υπήρξε μάλιστα και σχετικό ομόφωνο ψήφισμα από το δημοτικό συμβούλιο της Αθήνας, ενώ τον σκοπό στήριξαν κι άλλοι φορείς όπως η Ένωση Επαγγελματιών Εστίασης Αθήνας.) Όμως, μια τέτοια αναγνώριση/εξέλιξη δεν φαίνεται ότι υπήρχε στη bingo card του ΥΠ.ΠΟ. και της υπουργού Μενδώνη. 

Κάπως αναμενόμενο, αν με ρωτάτε. Με τα Εξάρχεια θα ασχολούμαστε τώρα; Με «το άβατο της ανομίας»; Με «το άντρο του κακού»; Ωραία δεν είναι όπως είναι σήμερα; 

Με τους εκδοτικούς και τα δισκάδικά τους, με τα short rentals και τα όλο και πιο απλησίαστα ενοίκιά τους, με τα φασόν wine bars και τα νέα «καφέ που είναι παντού τα ίδια», με το χαμό των 30ρηδων στην Ασκληπιού και τα παράπονα των μόνιμων κατοίκων για τη φασαρία και τα σκουπίδια που αφήνουν πίσω τους Κυριακή ξημερώματα, με τη δαιμονοποίηση των τουριστών από όσους δεν τους θέλουν αλλά δεν βλέπουν και πουθενά αλλού μέλλον παρά στο πορτοφόλι τους, με τα εθιμοτυπικά μπάχαλα και τα ανενόχλητα μπραβιλίκια. 

Μια γειτονιά με ειδικό βάρος που θα έχει πάντα ξεχωριστή αύρα όσο την περπατούν νέοι άνθρωποι, αλλά πια λειτουργεί και ως τραγικωμικό relief μιας πρωτεύουσας σε overdose εξευγενισμού. Αρκεί να δει κανείς ένα τυπικό στιγμιότυπο, Σαββατόβραδο στην πλατεία: βαριεστημένοι ΜΑΤατζήδες να φυλάνε τις λαμαρίνες που απ’ ότι φαίνεται θα μείνουν για πάντα (είτε γίνει ποτέ το μέτρό, είτε όχι) και, δίπλα τους, κυριολεκτικά σε απόσταση αναπνοής μεσήλικες από τη Μέση Ανατολή με απερολάκια στα χέρια να ζούνε τον μύθο. Ποιον μύθο; Κανείς δεν ξέρει – αυτή είναι πάντως μια από τις πιο “humans of late capitalism” εικονες που μπορεί να σου δώσει η Αθήνα του 2026.

Η Μουριά, λοιπόν, έκλεισε με πολύ κόσμο και πολλή συγκίνηση, με όργανα, λαϊκά και τη Διεθνή να παιανίζει. Η ζωή, δε γίνεται αλλιώς, συνεχιζεται. Στις προδιαγραφές, λέει, για την επόμενη μέρα λειτουργίας του καφενείου είναι «να διατηρηθεί το μωσαϊκό» και «ο ελληνικός καφές να ψήνεται στη χόβολη». Να παραμείνει δηλαδή «αυθεντικό». 

Πολύ συχνά, σε κάτι τέτοια, σκέφτομαι τον Τόνι Μπουρντέν. Όχι γιατί υπήρξε ο τελευταίος πραγματικός ροκ σταρ – όχι γιατί αν διαβάσεις 2-3 τυχαίες παραγράφους από τα βιβλία του οποιαδήποτε ώρα/οποιαδήποτε μέρα, θα σου φτιάξει η διάθεση (ή στη δουλειά μας, θα ξεπεράσεις οποιοδήποτε writer’s block) – όχι γιατί ξαναήρθε με ορμή στην επικαιρότητα το φετινό καλοκαίρι λόγω της βιογραφικής ταινίας Tony που δυστυχώς δεν είδαμε στα ελληνικά σινεμά. Ναι, και για όλα αυτα, ούτε συζήτηση. Ο άνθρωπος που δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι άλλαξε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το ταξίδι και την εμπειρία της εστίασης, νομίζω όμως, ότι έκανε κι ένα κακό. 

Συνέβαλε στην αναγωγή της «αυθεντικότητας» σε απόλυτη εμπειρία πλάνη της εποχής μας. Ο σπουδαίος Τόνι είχε την περιέργεια, τη μύτη, ενίοτε το μπάτζετ και σίγουρα τους τοπικούς fixers για να τον πηγαίνουν σε όλα αυτά τα απίθανα μέρη των επεισοδίων του. Εμείς έχουμε οδηγούς, tips, πάρα πολλά tips και σόσιαλ. Αναζητώντας την «αυθεντικότητα», την «τρούιλα» ρε παιδί μου, σε καρέκλες και μωσαϊκά. Λες και δεν το ξέρουμε, λες και δεν το καταλαβαίνουμε -όσο διδακτικό κι «έντεχνο» κι αν ακούγεται- ότι είναι οι ίδιοι οι άνθρωποι, οι προσωπικότητες και οι ατέλειές τους που τη δημιουργούν την αυθεντικότητα. 

Θα πήγαινε ο Τόνι Μπουρντέν στη Μουριά; Κι αν ναι, στην παλιά ή σε μια ενδεχόμενη καινούρια; Τι θα «αγόραζε» από την αιωνόβια ιστορία της και τι θα «πουλούσε» στους επόμενους ροδαλούς τουρίστες που θα ήθελαν να το ζήσουν όπως οι Αθηναίοι; Πεθαίνουν τα ιστορικά σημεία όταν παύουν να είναι ζωντανοί οργανισμοί και μετατρέπονται σε μνημεία ή αξιοθέατα που «να το δεις και flat white θα σερβίρουν»; Είναι ένας ακόμα τρόπος να θυμώνουμε με τον χρόνο που μας παίρνει μαζί του όταν γκρινιάζουμε ότι «δε βγαίνουν πια τέτοια», όπως κάναμε πριν λίγες μέρες με τον κλείσιμο του, επίσης ιστορικού, Χοροστασίου;

Οι πόλεις είναι ζωντανοί οργανισμοί, εξελίσσονται – λέει το κλισέ. 

Οι πόλεις είναι ζωντανοί αλγόριθμοι, ομογενοποιούνται – λέει το app στο κινητό μας.