Θερμικός θόλος: Πώς γλίτωσε η Ελλάδα από το κύμα καύσωνα της Δυτικής Ευρώπης

Εξηγήσεις γιατί η Ελλάδα δεν επηρεάστηκε από τον θερμικό θόλο που επηρέασε τη Δυτική Ευρώπη δίνει ο μετεωρολόγος Θοδωρής Κολυδάς, αναλύοντας τη ροή των αέριων μαζών.

Σε ανάρτησή του, ο κ. Κολυδάς σημειώνει ότι ο θερμικός θόλος δεν κινήθηκε αυτούσιος προς την ανατολική Μεσόγειο, καθώς η γενική κυκλοφορία της ατμόσφαιρας διατήρησε τον θερμό πυρήνα κυρίως πάνω από τη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη.

Εκεί, σύμφωνα με τον ίδιο, οι θερμές αέριες μάζες από τη Βόρεια Αφρική εγκλωβίστηκαν κάτω από εκτεταμένα συστήματα υψηλών πιέσεων, με τις καθοδικές κινήσεις του αντικυκλώνα να ενισχύουν περαιτέρω τη θέρμανση κοντά στο έδαφος.

Αναλυτικά η ανάρτηση του Θοδωρή Κολυδά

«Ο θερμικός θόλος που επηρέασε τη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη δεν ήταν απλώς αποτέλεσμα μιας θερμής μεταφοράς από τη Βόρεια Αφρική. Η αρχική θερμή αέρια μάζα, αφού κινήθηκε βορειότερα, βρέθηκε κάτω από ένα εκτεταμένο πεδίο υψηλών πιέσεων. Σε τέτοιες αντικυκλωνικές διατάξεις η ατμόσφαιρα χαρακτηρίζεται από καθοδικές κινήσεις. Ο αέρας, καθώς κατέρχεται, συμπιέζεται και θερμαίνεται αδιαβατικά. Παράλληλα, η απουσία έντονης ανάμειξης και η περιορισμένη διέλευση διαταραχών επέτρεψαν στη θερμότητα να παραμένει εγκλωβισμένη για αρκετές ημέρες.

Με άλλα λόγια, ο θερμικός θόλος δεν ήταν μόνο “ζεστός αέρας”. Ήταν ένας μηχανισμός παγίδευσης και ενίσχυσης της θερμότητας. Η θερμή αέρια μάζα παρέμενε σχεδόν στάσιμη, η κατακόρυφη ανάμειξη περιορίστηκε, οι νεφώσεις μειώθηκαν, η ηλιακή ακτινοβολία δρούσε ανεμπόδιστα και οι καθοδικές κινήσεις μέσα στον αντικυκλώνα ενίσχυαν περαιτέρω τη θέρμανση. Αυτό εξηγεί γιατί η Δυτική Ευρώπη διατήρησε πολύ υψηλές τιμές θερμοκρασίας στα 850 hPa. Στο διάγραμμα που ακολουθεί φαίνεται καθαρά ότι η Δυτική Ευρώπη παρέμεινε σταθερά θερμότερη από την Ελλάδα και το Αιγαίο, με μέση διαφορά περίπου 5°C στη στάθμη των 850 hPa. Η θερμή αέρια μάζα δεν μετατοπίστηκε ενιαία προς τα ανατολικά, αλλά διατηρήθηκε κυρίως στη δυτική και κεντρική πλευρά της Ευρώπης.

Το γράφημα δείχνει την εξέλιξη της μέσης θερμοκρασίας στα 850 hPa από τις 18 έως τις 25 Ιουνίου 2026 σε Δυτική Ευρώπη, Κεντρική Ευρώπη, Βαλκάνια, Ελλάδα, Αιγαίο. Η στάθμη των 850 hPa είναι πολύ χρήσιμη, γιατί μας δείχνει τη θερμοκρασία της αέριας μάζας λίγο πάνω από το οριακό στρώμα, χωρίς να επηρεάζεται τόσο έντονα από τοπικά φαινόμενα επιφάνειας. Η Δυτική Ευρώπη ξεχωρίζει αμέσως καθώς από τις 21 Ιουνίου και μετά η θερμοκρασία στα 850 hPa ανεβαίνει απότομα και σταθεροποιείται σε πολύ υψηλά επίπεδα, περίπου 23-24°C. Αυτό είναι το καθαρό αποτύπωμα του θερμικού θόλου: η θερμή αέρια μάζα όχι μόνο φτάνει στη Δυτική Ευρώπη, αλλά παραμένει εκεί για αρκετές ημέρες. Η Κεντρική Ευρώπη είναι επίσης θερμή, αλλά βρίσκεται χαμηλότερα από τη Δυτική. Οι τιμές της κινούνται κυρίως γύρω στους 18-20°C, με διακυμάνσεις. Αυτό δείχνει ότι ο θερμός πυρήνας επεκτάθηκε προς την κεντρική Ευρώπη, αλλά η μεναλύτερη ένταση παρέμεινε δυτικότερα.

Η Ελλάδα και το Αιγαίο είχαν πολύ διαφορετική συμπεριφορά από τη Δυτική Ευρώπη. Στην αρχή της περιόδου, και παραμένοντας στο πάνω διάγραμμα στις 18-20 Ιουνίου, οι τιμές πέφτουν, φτάνοντας κοντά στους 13-14°C. Στη συνέχεια ανεβαίνουν σταδιακά, αλλά παραμένουν σαφώς χαμηλότερα από τη Δυτική και την Κεντρική Ευρώπη. Από τις 22 έως τις 25 Ιουνίου, η Ελλάδα και το Αιγαίο κινούνται περίπου στους 17-18°C, ενώ την ίδια ώρα η Δυτική Ευρώπη βρίσκεται γύρω στους 23-24°C. Η διαφορά είναι μεγάλη, περίπου 5°C κατά μέσο όρο, όπως σημειώνεται και μέσα στο γράφημα. Αυτό είναι το βασικό στοιχείο: ο θερμός πυρήνας δεν πέρασε στην Ελλάδα. Λογω της κυκλοφορίας των αερίων μαζών διακρίνεται η βόρεια κυκλοφορία στη χώρα μας από τα βορειοανατολικά.

Τα Βαλκάνια κινούνται χαμηλότερα από την Ελλάδα και το Αιγαίο στο μεγαλύτερο μέρος της περιόδου. Αυτό δείχνει ότι προς τα βόρεια και βορειοανατολικά υπήρχε ψυχρότερη αέρια μάζα σε σχέση με τη Δυτική Ευρώπη. Από αυτή την περιοχή, μέσω της βόρειας έως βορειοανατολικής ροής, μεταφέρθηκαν προς το Αιγαίο και την Ελλάδα σχετικά ψυχρότερες αέριες μάζες. Έτσι, η χώρα μας δεν μπήκε στον κύριο θερμό τομέα του ευρωπαϊκού θερμικού θόλου.

Στη Δυτική Ευρώπη, οι θερμές αέριες μάζες που είχαν προέλθει από τη Βόρεια Αφρική εγκλωβίστηκαν κάτω από πεδίο υψηλών πιέσεων. Στον αντικυκλώνα επικρατούν καθοδικές κινήσεις. Ο αέρας κατέρχεται, συμπιέζεται και θερμαίνεται αδιαβατικά. Έτσι η θερμή μάζα όχι μόνο διατηρήθηκε, αλλά ενισχύθηκε.

Αντίθετα, η Ελλάδα βρέθηκε στην ανατολική πλευρά αυτής της διάταξης. Εκεί η κυκλοφορία ήταν διαφορετική: η ροή από τα βόρεια και βορειοανατολικά περιόρισε τη θερμή εισβολή και μετέφερε σχετικά ψυχρότερες αέριες μάζες από την Ανατολική Ευρώπη, τα Βαλκάνια και το βόρειο Αιγαίο. Η χώρα μας δεν βρέθηκε κάτω από τον πυρήνα της θερμής ράχης, αλλά στην ανατολική της πλευρά, όπου η κυκλοφορία λειτούργησε περισσότερο ως μηχανισμός αποκοπής της θερμής εισβολής παρά ως μηχανισμός μεταφοράς της προς τα ανατολικά.

Ο θερμικός θόλος που αναπτύχθηκε πάνω από τη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη δεν ήταν ένα στατικό και άτρωτο σύστημα. Στην ουσία επρόκειτο για έναν εκτεταμένο αντικυκλωνικό εμποδισμό, ένα πεδίο υψηλών πιέσεων και θερμών αερίων μαζών στα μέσα και ανώτερα στρώματα της τροπόσφαιρας, το οποίο για αρκετές ημέρες περιόριζε την ανανέωση των αερίων μαζών και ευνοούσε τη συσσώρευση θερμότητας.

Όπως συμβαίνει όμως με όλους τους εμποδισμούς, η εμμονή δεν σημαίνει μονιμότητα. Σταδιακά, οι διαταραχές που κινούνταν από τα δυτικά προς τα ανατολικά άρχισαν να αποδυναμώνουν τη δομή του πεδίου. Η κυκλοφορία στα ανώτερα στρώματα μεταβλήθηκε, το αντικυκλωνικό κέντρο έχασε μέρος της έντασης και της συνοχής του, και οι θερμές αέριες μάζες μπόρεσαν πλέον να μετατοπιστούν ανατολικότερα.

Όταν όμως συνέβη αυτό, δεν είχαν ακριβώς τα ίδια χαρακτηριστικά που θα είχαν αν ο θερμικός θόλος παρέμενε ακέραιος και ισχυρός. Αυτός είναι και ο συνηθισμένος τρόπος με τον οποίο διαλύονται τα blocking patterns. Μπορεί να εμφανίζουν μεγάλη εμμονή, να καθυστερούν τη φυσιολογική δυτική κυκλοφορία και να προκαλούν πολυήμερες θερμές ή ψυχρές ανωμαλίες, όμως κάποια στιγμή η ατμόσφαιρα αναδιοργανώνεται».