Έχει η Ευρώπη αρκετό φυσικό αέριο για να ζεσταθεί τον χειμώνα;

Ο χειμώνας πλησιάζει και τα αποθέματα φυσικού αερίου στην ΕΕ βρίσκονται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ οι κυβερνήσεις προετοιμάζονται για κατακόρυφη αύξηση του κόστους.

Παράλληλα, οι Βρυξέλλες προειδοποιούν ότι η κρίση τιμών ενέργειας θα μπορούσε να εξελιχθεί σε πρόβλημα επάρκειας προμηθειών.

Σε πρόσφατη επιστολή του προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, την οποία περιήλθε στην κατοχή του Euronews, ο Επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν (Dan Jørgensen), ανέφερε ότι τα επίπεδα αποθήκευσης φυσικού αερίου παραμένουν «εξαιρετικά χαμηλά», μετά από ένα καλοκαίρι κατά το οποίο ο θερμός και ξηρός καιρός ανάγκασε τις χώρες να καταναλώσουν περισσότερο αέριο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, μειώνοντας τις ποσότητες για την αναπλήρωση των υπογείων αποθεμάτων.

Παράλληλα, η παγκόσμια αγορά εξακολουθεί να επηρεάζεται σοβαρά από τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, ο οποίος έχει μειώσει τις ροές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) μέσω των ζωτικής σημασίας Στενών του Ορμούζ στο μόλις 15% έως 25% των προπολεμικών επιπέδων.

Τη Δευτέρα (28/09) το πλούσιο σε φυσικό αέριο Κατάρ δήλωσε ότι παρατείνει την κατάσταση ανωτέρας βίας (force majeure) στις αποστολές LNG προς Ασιάτες και Ευρωπαίους πελάτες για ακόμη έναν μήνα, με τις παραδόσεις προς τους δεύτερους να αναμένεται να επαναληφθούν τον Δεκέμβριο.

Ως αποτέλεσμα οι χώρες της ΕΕ συνεχίζουν τον “αγώνα δρόμου” για την πλήρωση των αποθηκών τους ενόψει του χειμώνα, προσπαθώντας παράλληλα να αποφύγουν αστρονομικούς λογαριασμούς.

Τι είναι η αποθήκευση φυσικού αερίου;

Όπως εξηγεί το Euronews, βάσει του ευρωπαϊκού δικαίου, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να αποθηκεύουν φυσικό αέριο υπόγεια, συνήθως σε μεγάλες υπόγειες εγκαταστάσεις, όπως εξαντλημένα κοιτάσματα αερίου ή αλατωρυχεία, όταν υπάρχει επάρκεια φυσικού αερίου και οι τιμές είναι σχετικά ευνοϊκές.

Όταν η ζήτηση αυξάνεται, ιδιαίτερα τον χειμώνα, το φυσικό αέριο αποσύρεται και διοχετεύεται στο δίκτυο για τη θέρμανση κατοικιών, την τροφοδοσία επιχειρήσεων και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, τα κράτη μέλη της ΕΕ υποχρεούνται να γεμίζουν τις αποθήκες τους στο 90% έως την 1η Νοεμβρίου σε μια κανονική χρονιά.

Ωστόσο, δεδομένης της κατακόρυφης αύξησης των τιμών λόγω της αναταραχής στη Μέση Ανατολή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρείχε ευελιξία στις πρωτεύουσες τον Μάρτιο, επιτρέποντάς τους να γεμίσουν τις αποθήκες σε ποσοστό 75% έως 80% προκειμένου να αποφευχθούν αγορές πανικού.

“Καθώς ο χειμώνας πλησιάζει, πρέπει να συνεχίσουμε την προπαρασκευαστική μας εργασία. Η αξιοποίηση της ευελιξίας που παρέχει ο Κανονισμός για την Αποθήκευση Αερίου και η μείωση του στόχου πλήρωσης στο 80% μπορεί να συμβάλει στην άμβλυνση των άμεσων πιέσεων στις τιμές και στο κόστος αναπλήρωσης”, αναφέρει η επιστολή του Γιόργκενσεν.

Η Κύπρος, η Εσθονία, η Φινλανδία, η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Λιθουανία, το Λουξεμβούργο, η Μάλτα και η Σλοβενία δεν διαθέτουν εγκαταστάσεις αποθήκευσης αερίου. Ωστόσο, βάσει της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, υποχρεούνται να συνάπτουν συμφωνίες αλληλεγγύης με άλλα κράτη μέλη για την εξασφάλιση των αποθεμάτων τους.

Ξεμένουμε από φυσικό αέριο;

Ο Γιόργκενσεν δήλωσε ότι επί του παρόντος δεν υπάρχουν άμεσοι κίνδυνοι για την ασφάλεια του εφοδιασμού και υπογράμμισε ότι η σημερινή ενεργειακή κρίση είναι “πολύ διαφορετική” από εκείνη του 2022, όταν η ΕΕ διέκοψε απότομα την εισαγωγή ρωσικού αερίου μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Τότε, οι ευρωπαϊκές χώρες δεν αντιμετώπισαν πραγματικές ελλείψεις αερίου ή υποχρεωτικό δελτίο που θα άφηνε τα νοικοκυριά χωρίς θέρμανση.

Ωστόσο, τα επίπεδα αποθήκευσης στην ΕΕ είναι τώρα χαμηλότερα από ό,τι το 2022, κινούμενα κατά μέσο όρο γύρω στο 70%.

Η Λετονία (47,1%), η Ολλανδία (52,1%) και η Γερμανία (55,6%) καταγράφουν μερικά από τα χαμηλότερα ποσοστά πλήρωσης, με βάση τα στοιχεία του κλάδου από τις 13 Σεπτεμβρίου. Αντίθετα, έως τον Νοέμβριο του 2022, τα επίπεδα αποθήκευσης αερίου στην ΕΕ ανέρχονταν κατά μέσο όρο στο 94,9% και έκλεισαν το έτος στο 83,4%, σύμφωνα με την Επιτροπή.

Παρά το γεγονός ότι τα επίπεδα αποθήκευσης της Γερμανίας βρίσκονται πολύ πίσω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και τα περσινά στοιχεία, το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών Υποθέσεων και Ενέργειας δήλωσε στις 21 Αυγούστου ότι δεν προβλέπει ελλείψεις κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Η Gas Infrastructure Europe (GIE), η ένωση που εκπροσωπεί τους διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς, αποθήκευσης και τερματικών σταθμών LNG, σημείωσε ότι η αποθήκευση αποτελεί μόνο μία πηγή εφοδιασμού, η οποία λειτουργεί παράλληλα με τις εισαγωγές μέσω αγωγών, το LNG και την εγχώρια παραγωγή.

“Για τους λόγους αυτούς, η ασφάλεια του εφοδιασμού αξιολογείται καλύτερα μέσω του συνδυασμού της αποθήκευσης, των διαθέσιμων προμηθειών, των υποδομών και της ζήτησης υπό διαφορετικά σενάρια”, δήλωσε στο Euronews η γενική γραμματέας της GIE, Λουσί Μπουστ (Lucie Boost).

Εάν διατηρηθεί η τρέχουσα πορεία πλήρωσης, πρόσθεσε η Μπουστ, η αποθήκευση θα μπορούσε να φτάσει περίπου στο 77-80% έως τον Νοέμβριο. Ωστόσο, το τελικό αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από τη διαθεσιμότητα του αερίου, τις συνθήκες της αγοράς, τη ζήτηση και τις καιρικές συνθήκες.

Ο αναλυτής ενέργειας Εμίλ Κονσταντινέσκου (Emil Constantinescu), ιδρυτής της EnergyRiskIQ, σημείωσε ότι “Αν και η εικόνα των αποθεμάτων σταδιακά βελτιώνεται, η αγορά συνεχίζει να τιμολογεί ψηλά τον κίνδυνο για τη μελλοντική διαθεσιμότητα του αερίου και τις εξωτερικές απειλές στην τροφοδοσία“.

Παρ’ όλα αυτά, η πραγματική ετυμηγορία θα εκδοθεί στις 8 Οκτωβρίου, όταν η ένωση των ευρωπαίων διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς, ENTSO-G, αναμένεται να παρουσιάσει τις προοπτικές εφοδιασμού αερίου για τον χειμώνα.

Γιατί η τιμή του αερίου συνδέεται με την προσφορά;

Με την προσφορά περιορισμένη και τη ζήτηση υψηλή, το φυσικό αέριο γίνεται ακριβότερο. Όσο μικρότερο είναι το αποθεματικό ασφαλείας, τόσο πιο δύσκολη και δαπανηρή γίνεται η αναπλήρωση των αποθεμάτων πριν από τον χειμώνα.

Πριν από την κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, ο κύριος δείκτης αναφοράς για την τιμή του αερίου στην Ευρώπη, το ολλανδικό TTF, κυμαινόταν στα €30–31 ανά μεγαβατώρα (MWh).

Τώρα βρίσκεται γύρω στα €72–74/MWh, πάνω από το διπλάσιο, αφού εκτινάχθηκε για λίγο πάνω από τα €80–89/MWh νωρίτερα τον Σεπτέμβριο.

Ακόμα κι αν ο επικεφαλής ενέργειας της ΕΕ δήλωσε ότι το μπλοκ είναι καλύτερα προετοιμασμένο σε σύγκριση με το ενεργειακό σοκ του 2022, τα χαμηλά αποθέματα αφήνουν μικρότερα περιθώρια απορρόφησης μιας νέας παγκόσμιας διαταραχής χωρίς βαρύ οικονομικό τίμημα.

Η Υπουργός Κλίματος της Ολλανδίας, Στίεντιε φαν Φέλντχοβεν (Stientje van Veldhoven), δήλωσε ότι η χώρα της επιθυμεί την κατάργηση των υποχρεωτικών στόχων πλήρωσης αποθηκών αερίου από την ΕΕ όταν λήξουν οι σημερινοί κανόνες το 2027, υποστηρίζοντας ότι η υποχρέωση των χωρών να γεμίζουν τα αποθέματα σε καθορισμένα επίπεδα συνιστά άδικη επιβάρυνση.

Η Gasunie, η ολλανδική εταιρεία υποδομών και μεταφοράς φυσικού αερίου, εξέφρασε παρόμοιες ανησυχίες, επικαλούμενη την αυξανόμενη εξάρτηση της χώρας από τις διεθνείς ροές αερίου.

«Συνιστούμε την προετοιμασία για μια κρίση που θα μπορούσε να διαρκέσει αρκετούς μήνες. Εν τέλει, εναπόκειται στους φορείς χάραξης πολιτικής να καθορίσουν το επίπεδο κινδύνου που είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί η Ολλανδία», ανέφερε πρόσφατα η Gasunie.

Ποιο είναι το χειρότερο σενάριο;

Αναλυτές της ενέργειας υποστηρίζουν ότι εάν η ΕΕ αντιμετωπίσει έναν εξαιρετικά βαρύ χειμώνα σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη διακοπή λειτουργίας των Στενών του Ορμούζ, οι παγκόσμιες τιμές του LNG θα μπορούσαν σχεδόν να διπλασιαστούν, αναγκάζοντας την Ευρώπη να πλειοδοτήσει επιθετικά έναντι των ασιατικών αγορών για την απόκτηση αμερικανικού αερίου.

Σε τελική ανάλυση, μια έλλειψη φυσικού αερίου θα μπορούσε να μετατραπεί σε κρίση ηλεκτρικής ενέργειας λόγω του τρόπου σχεδιασμού των δικτύων και των αγορών ενέργειας.

Καθώς πολλές μονάδες ηλεκτροπαραγωγής βασίζονται στο φυσικό αέριο, η μείωση της προσφοράς αερίου αυξάνει ταχέως τους λογαριασμούς ρεύματος και επιβαρύνει το σύστημα.

Ο Ρόναλντ Πίντο (Ronald Pinto), κύριος αναλυτής της εταιρείας ερευνών αγοράς Kpler, δήλωσε ότι προς το παρόν δεν προβλέπονται ελλείψεις αερίου. Ωστόσο, σε μια τέτοια περίπτωση, ο τομέας της ηλεκτρικής ενέργειας θα δεχόταν το ισχυρότερο πλήγμα.

«Το φυσικό αέριο καταλήγει συχνά να είναι ο οριακός παραγωγός, ιδιαίτερα τον χειμώνα. Μια έλλειψη αερίου θα μπορούσε να τροφοδοτήσει ένα ράλι στο TTF, το οποίο με τη σειρά του θα οδηγούσε σε υψηλές τιμές ρεύματος σε όλη την Ευρώπη. Η κατάσταση θα μπορούσε να επιδεινωθεί εάν συμπέσει με χαμηλές θερμοκρασίες και χαμηλή παραγωγή αιολικής ενέργειας», δήλωσε ο Πίντο στο Euronews.

Η ενεργειακή κρίση της Ευρώπης έρχεται στη χειρότερη δυνατή στιγμή για τα κράτη μέλη, τα οποία έχουν ήδη εφαρμόσει φορολογικές ελαφρύνσεις, επιδοτήσεις και άλλα εργαλεία για να αμβλύνουν τις επιπτώσεις των υψηλών τιμών, ενώ παράλληλα παλεύουν με τα δημόσια οικονομικά τους.

Μια επιδείνωση της κατάστασης θα μπορούσε να ωθήσει την Επιτροπή να συντονίσει κοινές αγορές φυσικού αερίου για την εξασφάλιση χαμηλότερων τιμών και καλύτερης κατανομής, όπως είχε πράξει το 2022. Ο Γάλλος Πρόεδρος Εμμανουέλ Μακρόν κάλεσε πρόσφατα τις Βρυξέλλες να επανεξετάσουν το συγκεκριμένο μέτρο.