Κίνα: Οι fast track δοκιμές σε ανθρώπους ελκύουν τις δυτικές φαρμακοβιομηχανίες

Οι δυτικές φαρμακοβιομηχανίες έχουν δαπανήσει ποσά-ρέκορ για φάρμακα που αναπτύχθηκαν στην Κίνα τα τελευταία χρόνια. Τώρα προχωρούν ένα βήμα παραπέρα χρησιμοποιώντας κινεζικά νοσοκομεία για να δοκιμάσουν πειραματικές κυτταρικές και γονιδιακές θεραπείες σε ανθρώπους για πρώτη φορά.

Τα τελευταία 18 χρόνια, φαρμακευτικοί όμιλοι, όπως οι AstraZeneca, Sana Biotechnology και Tempest Therapeutics, έχουν επιδιώξει τις λεγόμενες δοκιμές με πρωτοβουλία ερευνητών (investigator-initiated trials – IITs) με Κινέζους εταίρους, προκειμένου να εκμεταλλευτούν μια οδό ταχείας διαδικασίας στις κλινικές δοκιμές.

Η τάση αυτή υποδηλώνει ένα νέο στάδιο εξάρτησης της δυτικής φαρμακοβιομηχανίας από την Κίνα. Βιοτεχνολογικές εταιρείες του εξωτερικού έχουν στραφεί στη χώρα τα τελευταία χρόνια για την αδειοδότηση πρωτοποριακών φαρμάκων ή τη διεξαγωγή έρευνας, αλλά τώρα εμπιστεύονται στα κινεζικά νοσοκομεία τη δοκιμή πειραματικών φαρμάκων σε ασθενείς, νωρίτερα από ό,τι θα επιτρεπόταν στις δικές τους χώρες.

“Μια δυτική εταιρεία βιοτεχνολογίας στο παρελθόν θα διεξήγαγε κλινικές δοκιμές στην Κίνα μόνο σε μεταγενέστερο στάδιο του κύκλου ανάπτυξης ενός φαρμάκου, όταν αυτό θα βρισκόταν ήδη κοντά στην εμπορική του κυκλοφορία”, δήλωσε ο Jerry Wu, εταίρος επιχειρηματικών κεφαλαίων (venture partner) στον βρετανικό όμιλο επενδύσεων βιοτεχνολογίας LongRiver Investments. “Τώρα το μοντέλο έχει αλλάξει. Έρχονται στην Κίνα από την αρχή”.

Οι ξένοι όμιλοι αυξάνουν τη συμμετοχή τους σε τέτοιου είδους μελέτες παρά τις ανησυχίες για την ασφάλεια των ασθενών και την εποπτεία μετά από δύο πρόσφατους θανάτους.

Σε αντίθεση με τις συμβατικές μελέτες που χρηματοδοτούνται από τη βιομηχανία, οι δοκιμές IIT διεξάγονται υπό την καθοδήγηση ερευνητών νοσοκομείων. Παρόλο που το Πεκίνο έχει αυστηροποιήσει τους κανόνες που διέπουν τις δοκιμές φέτος, το κινεζικό σύστημα IIT εξακολουθεί να παρέχει μια ασυνήθιστα ταχεία οδό προς τις δοκιμές σε ανθρώπους για ορισμένες θεραπείες αιχμής, επιτρέποντας στις εταιρείες να παράγουν προκαταρκτικά δεδομένα πριν δεσμευτούν στις πιο εκτεταμένες δοκιμές που απαιτούνται για την εισαγωγή ενός φαρμάκου στην αγορά.

Ένας αριθμός – ρεκόρ 282 δοκιμών IIT ξεκίνησε στην Κίνα το 2025, από 63 που ήταν πριν από μία δεκαετία, σύμφωνα με στοιχεία της Citeline, η οποία παρακολουθεί τις κλινικές δοκιμές. Οι δυτικές εταιρείες που επιδιώκουν να δοκιμάσουν νέες κυτταρικές και γονιδιακές θεραπείες – συμπεριλαμβανομένης της εφαρμογής τους σε παιδιά με σπάνιες, απειλητικές για τη ζωή παθήσεις – αποτελούν ένα μικρό αλλά αναπτυσσόμενο τμήμα αυτής της ομάδας.

Δεκάδες δυτικοί όμιλοι έχουν αποκαλύψει ότι συμμετέχουν σε δοκιμές IIT συνεργαζόμενοι με τοπικά νοσοκομεία και κινεζικούς ομίλους βιοτεχνολογίας τα τελευταία πέντε χρόνια, σύμφωνα με τη Citeline. Ο πραγματικός αριθμός είναι πιθανότατα πολύ μεγαλύτερος, επειδή οι εταιρείες βιοτεχνολογίας δεν αποκαλύπτουν πάντα την έρευνά τους, επιλέγοντας συχνά να μην το πράξουν προκειμένου να αποτρέψουν την αντιγραφή.

Η αύξηση των δοκιμών IIT υπογραμμίζει την ανάδυση της Κίνας ως παγκόσμιου κέντρου ιατρικής έρευνας και ανάπτυξης. Η χώρα έχει δημιουργήσει ένα εκτεταμένο δίκτυο ακαδημαϊκών νοσοκομείων στελεχωμένων με εξειδικευμένους ερευνητές και διαθέτει μια ανθούσα εγχώρια βιομηχανία βιοτεχνολογίας, καθώς και έναν μεγάλο πληθυσμό για εγγραφή σε κλινικές δοκιμές. Οι δοκιμές στην Κίνα προσελκύουν ασθενείς δύο έως πέντε φορές γρηγορότερα από ό,τι στις ΗΠΑ, σύμφωνα με έρευνα της McKinsey.

“Οι κύριοι ερευνητές (PIs) σε κορυφαία νοσοκομεία της Κίνας έχουν αποκτήσει εξαιρετική εμπειρία και συχνά διαχειρίζονται μεγάλο όγκο ασθενών”, δήλωσε ο Andrew Fang, σύμβουλος που συμβουλεύει την εισηγμένη στο Nasdaq Tempest Therapeutics για τη συνεργασία της με την κινεζική εταιρεία βιοτεχνολογίας Hebei Senlang. Η Hebei Senlang διευκολύνει τη δοκιμή σε ανθρώπους της πειραματικής θεραπείας της Tempest για αυτοάνοσα νοσήματα σε τοπικό νοσοκομείο.

“Ένας κύριος ερευνητής σε ένα κορυφαίο κινεζικό νοσοκομείο μπορεί να διαχειρίζεται σημαντικά περισσότερους ασθενείς από τον ομόλογό του σε ένα αντίστοιχο ίδρυμα των ΗΠΑ”, ανέφερε ο Fang.

Αυτή η εμπειρία μπορεί να είναι ιδιαίτερα πολύτιμη για τις πρώτες μελέτες σε ανθρώπους (first-in-human studies), οι οποίες σχεδιάζονται για να δοκιμάσουν την ασφάλεια και την ανεκτικότητα μιας πειραματικής θεραπείας, να εντοπίσουν πιθανές παρενέργειες και να καθορίσουν τη δοσολογία πριν προχωρήσουν σε μεγαλύτερες δοκιμές.

Οι δοκιμές IIT δεν είναι αποκλειστικότητα της Κίνας ούτε περιορίζονται στην ανάπτυξη φαρμάκων αρχικού σταδίου. Ωστόσο, η οδός ταχείας διαδικασίας της Κίνας για πρωτοποριακές θεραπείες επιτρέπει τη διεξαγωγή τέτοιων δοκιμών μετά από επιστημονικές αξιολογήσεις και αξιολογήσεις ηθικής, χωρίς να απαιτείται η εθνική ρυθμιστική έγκριση που είναι απαραίτητη για μια συμβατική μελέτη.

Το σύστημα δύο ταχυτήτων της χώρας έχει βοηθήσει ώστε να μετατραπεί συλλήβδην σε κέντρο δοκιμών πειραματικών θεραπειών σε ανθρώπους, όπως οι κυτταρικές θεραπείες CAR-T (chimeric antigen receptor cell therapies), ιδιαίτερα στην ογκολογία αλλά και για σπάνιες γενετικές ασθένειες.

Οι θεραπείες CAR-T είναι θεραπείες στις οποίες τα ίδια τα ανοσοποιητικά κύτταρα του ασθενούς τροποποιούνται για να επιτεθούν σε συγκεκριμένα κύτταρα. Η εν λόγω έρευνα αποτελεί τομέα προτεραιότητας για φαρμακευτικούς ομίλους, συμπεριλαμβανομένης της βρετανικής AstraZeneca, η οποία έχει συνεργαστεί με κινεζικά νοσοκομεία σε αρκετές δοκιμές IIT. Σε αυτές περιλαμβάνεται η δοκιμή μιας θεραπείας CAR-T για τον καρκίνο του ήπατος, η οποία σχεδιάστηκε από την AstraZeneca και αναπτύχθηκε με την κινεζική εταιρεία βιοτεχνολογίας AbelZeta, σε μια δοκιμή 36 ασθενών υπό την καθοδήγηση νοσοκομείου της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Zhejiang.

Η εταιρεία συνεργάστηκε επίσης με το Πανεπιστήμιο του Πεκίνου σε μια δοκιμή για μια θεραπεία CAR-T που στοχεύει σε καρκίνους του γαστρεντερικού, την οποία αργότερα διέκοψε. Σε δελτίο τύπου τον Αύγουστο, ανέφερε ότι η κυτταρική θεραπεία έπαιξε “κομβικό ρόλο στην φιλοδοξία μας να εξαλείψουμε τον καρκίνο ως αιτία θανάτου”. Η εταιρεία δεν ανταποκρίθηκε σε αίτημα για σχολιασμό σχετικά με τη συμμετοχή της σε κινεζικές δοκιμές IIT.

Σε ανάλυση των FT για 15 εισηγμένες στο Nasdaq εταιρείες που δήλωσαν ότι διεξάγουν δοκιμές IIT στην Κίνα, πολλές ανέφεραν στους επενδυτές ότι το κάνουν για να εξασφαλίσουν γρήγορα και οικονομικά δεδομένα αρχικού σταδίου, προετοιμάζοντας το έδαφος για πιο εκτεταμένες κλινικές μελέτες της βιομηχανίας.

Σε αυτές περιλαμβάνεται η ολλανδική εταιρεία βιοτεχνολογίας ProQR, η οποία ανέφερε σε κατάθεσή της στην Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς των ΗΠΑ (SEC) τον Μάιο ότι σχεδίαζε να επιδιώξει μια δοκιμή IIT στην Κίνα σε παιδιά με μια σπάνια ηπατική νόσο, αντί να προχωρήσει με μια προηγουμένως σχεδιασμένη ευρωπαϊκή δοκιμή σε ενήλικες με διαφορετική ηπατική πάθηση. Μετά τη μετατόπιση των ερευνητικών της προτεραιοτήτων, δήλωσε ότι η δοκιμή IIT θα παρείχε μια “πιο άμεση οδό για την πρόωρη παραγωγή δεδομένων στον πληθυσμό-στόχο των ασθενών”.

Ο Yao Zhizhong, εταίρος στο επενδυτικό ταμείο επιστημών ζωής Sofinnova Partners στο Παρίσι, σημείωσε ότι οι δοκιμές IIT στην Κίνα λειτουργούν ως μέσο “περιορισμού του ρίσκου” (de-risking) για τους δυτικούς ομίλους. Όπως εξήγησε, η παραγωγή πρώιμων αποτελεσμάτων για την αποτελεσματικότητα ενός υπό ανάπτυξη φαρμάκου μπορεί να βοηθήσει τις εταιρείες είτε να προσελκύσουν νέα κεφάλαια είτε να προσελκύσουν προτάσεις εξαγοράς.

Πέρυσι, η EsoBiotec, μια βελγική νεοφυής εταιρεία (start-up) που είχε πρόσφατα παράγει πρώιμα ανθρώπινα δεδομένα για το φάρμακό της τύπου CAR-T κατά του καρκίνου σε μια δοκιμή IIT στη Γουχάν, αποτέλεσε μία τέτοια περίπτωση όταν εξαγοράστηκε από την AstraZeneca έναντι ποσού έως και 1 δισ. δολαρίων. Ο Yao δήλωσε ότι η περίπτωση αυτή – στην οποία μια start-up κατάφερε να προσπεράσει πολύ μεγαλύτερους ανταγωνιστές δημοσιεύοντας αποτελέσματα για μια αναμενόμενη θεραπεία καρκίνου – έδειξε πώς η Κίνα θα μπορούσε να λειτουργήσει ως “επιταχυντής για την επιστήμη”.

“Ένας αυξανόμενος αριθμός διευθυνόντων συμβούλων διεθνών εταιρειών βιοτεχνολογίας έρχονται στην Κίνα για να βρουν εταίρους ώστε να διεξαγάγουν δοκιμές IIT μαζί τους. Αναγνωρίζουν τους κλινικούς πόρους που είναι διαθέσιμοι στην Κίνα, καθώς και την εμπειρία και την αποτελεσματικότητα αυτών των ερευνητικών ομάδων”, δήλωσε ο Fang.

Ωστόσο, η αυξανόμενη εξάρτηση των δυτικών φαρμακοβιομηχανιών από τις κλινικές δοκιμές στην Κίνα προκαλεί έντονο προβληματισμό στους Αμερικανούς νομοθέτες, ανοίγοντας τη συζήτηση για πιθανούς περιορισμούς στο μέλλον για λόγους εθνικής ασφάλειας. Σε επιστολή του τον Ιούνιο προς την Bristol Myers Squibb, ο Ρεπουμπλικανός βουλευτής John Moolenaar σημείωνε ότι η Κίνα “έχει εξελιχθεί στο φθηνότερο και ταχύτερο μέρος στον κόσμο για πρώιμες δοκιμές φαρμάκων σε ανθρώπους”, υποστηρίζοντας ότι η ταχεία προσέλκυση ασθενών διευκολύνθηκε “από την έλλειψη ηθικών ασφαλιστικών δικλίδων σχετικά με τη συναίνεση κατόπιν ενημέρωσης και την οικειοθελή συμμετοχή”.

Η επιστολή ήταν μία από τις τέσσερις που στάλθηκαν σε αμερικανικές φαρμακευτικές εταιρείες με τις οποίες ζητούνταν περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το έργο τους στην Κίνα.

Η οδός των IIT γίνεται επίσης πιο δύσκολη εντός της ίδιας της Κίνας. Το Πεκίνο αυστηροποίησε τους κανόνες που διέπουν τις δοκιμές IIT φέτος, οδηγώντας σε πιθανές καθυστερήσεις σε μια διαδρομή την οποία οι δυτικοί όμιλοι εκμεταλλεύτηκαν λόγω της ταχύτητάς της.

Οι νέοι κανονισμοί της Κίνας ανακοινώθηκαν μήνες πριν αποκαλυφθεί ότι δύο παιδιά είχαν πεθάνει σε μελέτες γονιδιακής επεξεργασίας, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με την εποπτεία των IIT και το κατά πόσον οι ασθενείς και οι οικογένειές τους είχαν ενημερωθεί επαρκώς για τους κινδύνους.

Η είδηση των θανάτων, ο πρώτος εκ των οποίων αναφέρθηκε στο περιοδικό Science και ο δεύτερος αποκαλύφθηκε από την εταιρεία, ήρθε μήνες μετά την εισαγωγή από την κυβέρνηση της διαταγής 818 – δηλαδή αυστηρότερων κανόνων για την κλινική έρευνα που περιλαμβάνει “νέες βιοϊατρικές τεχνολογίες”, όπως κυτταρικές θεραπείες και εγκεφαλικά εμφυτεύματα.

Με βάση τους νέους κανονισμούς, δικαίωμα διεξαγωγής δοκιμών IIT έχουν πλέον μόνο τα λεγόμενα νοσοκομεία Sanjia – δηλαδή αυτά που διαθέτουν τους κορυφαίους ερευνητές και πρόσβαση σε μεγάλες ομάδες ασθενών – ενώ προβλέπονται πρόστιμα για νοσοκομεία και εταιρείες που τους παραβιάζουν. Παράλληλα, θεσπίζεται η υποχρέωση καταχώρισης των στοιχείων σε εθνικό μητρώο.

Ο Aaron Gu, δικηγόρος ειδικευμένος στη βιοτεχνολογία στη Han Kun Law Offices, εξήγησε ότι με το νέο πλαίσιο τα νοσοκομεία “ανέβασαν τον ρυθμιστικό πήχη, αυστηροποιώντας τις απαιτήσεις με μέτρα όπως η επιμήκυνση των μελετών τοξικότητας”. Πρόσθεσε, πάντως, ότι αυτό δεν αναμένεται να προβληματίσει τις ξένες εταιρείες του κλάδου, καθώς ήδη εφαρμόζουν ιδιαίτερα υψηλά πρότυπα.

Η Sana Biotechnology, μια εταιρεία με έδρα το Σιάτλ που αναπτύσσει κυτταρικές θεραπείες, δήλωσε ότι η πρόοδος στη δοκιμή IIT που διεξάγει είχε καθυστερήσει λόγω των αυστηρότερων κανονισμών. Ο διευθύνων σύμβουλος Steven Harr δήλωσε: “Πράγματα που παλαιότερα θεωρούνταν τυπικές εγκρίσεις (rubber stamps), τώρα απαιτούν επίσημες υπογραφές”, προσθέτοντας ωστόσο: “Δεν αλλάζει το αποτέλεσμα, αλλά έχει επιβραδύνει τα πράγματα”.

Παρόλα αυτά, δικηγόροι και στελέχη της βιοτεχνολογίας εκτιμούν ότι το νέο πλαίσιο δεν θα πλήξει τη συνολική ελκυστικότητα των δοκιμών IIT, οι οποίες συνεχίζουν να προσφέρουν μια αισθητά ταχύτερη οδό για τη συγκέντρωση πρώιμων δεδομένων σε ανθρώπους σε σύγκριση με άλλες χώρες.

Όπως σημείωσε ο Gu: “Η Κίνα πλεονεκτεί σε ταχύτητα όχι μόνο λόγω του θεσμικού πλαισίου. Πρόκειται για ένα ολόκληρο οικοσύστημα – εταιρείες κλινικών ερευνών, προμηθευτές και νοσοκομεία – που λειτουργεί με εντατικούς ρυθμούς”.

Πρόσθετη δημοσιογραφική έρευνα από τον Aanu Adeoye