Ζωγραφίζοντας τη Γάζα μέσα από τα μάτια των παιδιών

«Αυτό που μου λείπει περισσότερο είναι η γιαγιά μου και ο παππούς μου. Και η ζωή που είχαμε πριν», λέει συγκινημένη η 9χρονη Dina, ένα από τα εκατοντάδες χιλιάδες παιδιά που παραμένουν στη Γάζα και έχουν στερηθεί την παιδικότητά τους εξαιτίας της γενοκτονίας του Ισραήλ.

Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα προειδοποιούν ότι τα τρία χρόνια της ισραηλινής στρατιωτικής επίθεσης, των μαζικών εκτοπισμών και της καταστροφής έχουν καταστρέψει την ψυχική υγεία των παιδιών στη Γάζα. Οι ουρές για να πάρουν τρόφιμα, η βροχή που μπαίνει μέσα στις σκηνές, τα άρματα μάχης που ισοπεδώνουν κτίρια, τα drones, οι φίλοι με τους οποίους συνήθιζαν να παίζουν, η παιδικότητα που χάθηκε.

Η Dina, η Rahaf και πολλά άλλα παιδιά από τη Γάζα μιλούν μέσα από τις ζωγραφιές τους και οι ιστορίες τους μοιάζουν με κραυγές.

Οι ζωγραφιές των παιδιών που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια ομαδικών ψυχοκοινωνικών συνεδριών από τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα περιγράφουν όσα βλέπουν και νιώθουν, τις αναμνήσεις τους από μια παιδική ηλικία που χαρακτηρίζεται από φόβο και βία.

Τρία χρόνια σκληρής ισραηλινής στρατιωτικής επίθεσης έχουν επιφέρει καταστροφικές συνέπειες στην ψυχική υγεία των παιδιών της Γάζας. Πολλά παιδιά έχουν χάσει μέλη της οικογένειάς τους, τα σπίτια, τα σχολεία και τους φίλους τους, ενώ οι επαναλαμβανόμενοι εκτοπισμοί και οι καταστροφικές συνθήκες διαβίωσης τους έχουν στερήσει την παιδικότητά τους.

«Σε ολόκληρη τη Γάζα, παρατηρούμε συντριπτικά υψηλά επίπεδα θλίψης, άγχους, διαταραχών ύπνου και ψυχολογικής δυσφορίας τόσο στους ενήλικες όσο και στα παιδιά», δηλώνει ο Franz Luef, επικεφαλής της αποστολής των Γιατρών Χωρίς Σύνορα για την Παλαιστίνη.

Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, ο αριθμός των ανθρώπων στη Γάζα που χρειάζονται επείγουσα ψυχική και ψυχοκοινωνική υποστήριξη έχει υπερδιπλασιαστεί σε σχέση με την περίοδο πριν από τη σύγκρουση, από περίπου 485.000 σε πάνω από ένα εκατομμύριο άτομα. Η ψυχική υγεία έχει καταστεί κρίσιμο μέρος του έργου των Γιατρών Χωρίς Σύνορα: οι ομάδες παρέχουν ατομικές συμβουλευτικές συνεδρίες, ψυχοκοινωνικές και ψυχοεκπαιδευτικές ομαδικές δραστηριότητες για ενήλικες, καθώς και ψυχαγωγικές δραστηριότητες για παιδιά και εφήβους, οι οποίοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι.

Μια κλεμμένη αθωότητα

Για τα παιδιά που ήταν αρκετά μεγάλα ώστε να θυμούνται τη ζωή πριν από τη γενοκτονία του Ισραήλ, δεν έχει απομείνει σχεδόν τίποτα από τον κόσμο που γνώριζαν. Τα μέρη όπου μεγάλωσαν έχουν καταστραφεί. Τα βασικά στοιχεία που θα έπρεπε να χαρακτηρίζουν την παιδική ηλικία — το αίσθημα ασφάλειας, το παιχνίδι με τους φίλους, η μετάβαση στο σχολείο και ο χρόνος που περνούν με την οικογένεια — τους έχουν στερηθεί, και έχουν αντικατασταθεί από αναμνήσεις βίας, τη συνεχή απειλή νέων επιθέσεων και την εικόνα της καταστροφής. Το να φέρνουν νερό, να περιμένουν στην ουρά για φαγητό ή να βοηθούν τις οικογένειές τους να επιβιώσουν αποτελούν πλέον μέρος των καθημερινών τους υποχρεώσεων. Για τα μικρότερα παιδιά, οι συνέπειες είναι διαφορετικές: μερικά δεν έχουν γνωρίσει ποτέ τίποτα άλλο πέρα από τον εκτοπισμό και τον ήχο των αεροπορικών επιδρομών.

Οι παρακάτω ζωγραφιές δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια συνεδριών ψυχικής υγείας των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στην κλινική Al-Zaytoon στην πόλη της Γάζας τον Αύγουστο του 2026. Δεν είχε δοθεί κάποιο συγκεκριμένο θέμα στα παιδιά· ο σύμβουλος απλώς ζήτησε από κάθε παιδί να ζωγραφίσει ό,τι του ερχόταν στο μυαλό, ό,τι κουβαλούσε μέσα του και ό,τι ήθελε να δείξει.

 

«Τα παιδιά που μεγάλωσαν κατά τη διάρκεια του πολέμου, τα οποία σήμερα είναι τριών ή τεσσάρων ετών, έχουν χάσει την κατανόηση τόσων πολλών θεμελιωδών εννοιών», εξηγεί ο Mahmoud Al-Balbisi, σύμβουλος ψυχικής υγείας των Γιατρών Χωρίς Σύνορα. «Πολλά δεν ξέρουν τι σημαίνει “σπίτι”. Η σκηνή έχει γίνει το σπίτι τους.»

Τα παιδιά έχουν επίσης αρχίσει να αναπαριστούν ό,τι βλέπουν γύρω τους μέσω του παιχνιδιού και των ζωγραφιών τους. Αντί για παιχνίδια που αντανακλούν μια συνηθισμένη παιδική ηλικία, οι ψυχολόγοι βλέπουν τα παιδιά να μιμούνται τη διανομή βοήθειας, να περιγράφουν επιθέσεις ή να παίζουν ανάμεσα στα ερείπια των κατεστραμμένων κτιρίων.

Η Dina, ένα εννιάχρονο κορίτσι, θυμάται ότι αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το σπίτι της μαζί με την οικογένειά της, σπρώχνοντας το αναπηρικό αμαξίδιο του τραυματισμένου πατέρα της. Η Dina λαχταρά κάτι απλό: «Να γυρίσουμε πίσω, όπως ήταν τα πράγματα πριν. Μου λείπουν η γιαγιά και ο παππούς μου».

«Μερικές φορές στέκομαι στο παράθυρο και βλέπω τα άρματα να πυροβολούν. Λέω στη μαμά μου: “Έλα μέσα, γιατί τα άρματα πυροβολούν και ρίχνουν οβίδες”. Φοβάμαι για την οικογένειά μου, γι’ αυτό της λέω να έρθει μέσα. Η ξαδέλφη μου σκοτώθηκε. Δεν μπορώ να την ξεχάσω. Παίζαμε μαζί συνέχεια» λέει η 11χρονη Rahaf.

Επιπτώσεις της παρατεταμένης βίας στην καθημερινή συμπεριφορά

Παρά την ανθεκτικότητά τους, οι επιπτώσεις της παρατεταμένης βίας στα παιδιά είναι ορατές στην καθημερινή τους συμπεριφορά. Οι σύμβουλοι αναφέρουν αυξημένο άγχος, φόβο, κραυγές, επιθετική συμπεριφορά και ακούσια ούρηση στα παιδιά.

Στην κλινική Zaytoun των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στην πόλη της Γάζας, οι σύμβουλοι παρέχουν ψυχοκοινωνική υποστήριξη στα παιδιά μέσω της μουσικής, των παιχνιδιών, των ιστοριών και της ζωγραφικής, προσφέροντάς τους ένα χώρο για να εκφραστούν. Σε συνεδρίες παρακολούθησης, οι σύμβουλοι βοηθούν τα παιδιά να επανασυνδεθούν με το ποιοι ήταν πριν τον πόλεμο και να κατανοήσουν τα συναισθήματά τους. «Προσπαθούμε να τους υπενθυμίσουμε την ανθρωπιά τους και την παιδικότητά τους», λέει ο Al-Balbisi.

«Μετά από τρία χρόνια βίας, απάνθρωπων συνθηκών διαβίωσης και απωλειών, τα παιδιά δεν φέρουν απλώς αναμνήσεις από τον πόλεμο· οι εμπειρίες τους έχουν αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται την ασφάλεια και την ίδια την παιδική ηλικία», λέει ο Luef. «Δεν υπάρχει ακόμα ασφάλεια για τα παιδιά στη Γάζα. Οι βομβαρδισμοί μπορούν να συμβούν ανά πάσα στιγμή, και τα παιδιά συνεχίζουν να ζουν σε συνεχή φόβο, χωρίς καμία ευκαιρία να αναρρώσουν ή να ξεφύγουν από όσα έχουν ήδη υποστεί. Οι ανάγκες ψυχικής υγείας στη Γάζα είναι τεράστιες, αλλά οι υπηρεσίες και οι χώροι που διατίθενται για την ανάρρωση των παιδιών παραμένουν εξαιρετικά περιορισμένοι μετά τη συστηματική καταστροφή του συστήματος υγείας από τις ισραηλινές δυνάμεις».

Από τα τέλη του 2023 έως τον Σεπτέμβριο του 2026, οι ομάδες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα πραγματοποίησαν περισσότερες από 132.000 ατομικές συμβουλευτικές συνεδρίες ψυχικής υγείας και στήριξαν περισσότερους από 246.000 ανθρώπους μέσω ομαδικών δράσεων.