Τίθεται σε ισχύ η συμφωνία ΕΕ – Mercosur αλλά η πολιτική διαμάχη συνεχίζεται

Μεγάλα τμήματα της μεγάλης εμπορικής συμφωνίας της ΕΕ με το μπλοκ Mercosur της Λατινικής Αμερικής τέθηκαν τελικά σε ισχύ την Παρασκευή, αλλά η πολιτική διαμάχη γύρω από αυτήν συνεχίζεται.

Οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν το 1999 και σημαδεύτηκαν από επανειλημμένες αποτυχίες, αφήνοντας αξιωματούχους στις Βρυξέλλες να αναρωτιούνται αν η συμφωνία για τη δημιουργία μιας ζώνης ελεύθερου εμπορίου 720 εκατομμυρίων ανθρώπων θα τεθεί ποτέ σε εφαρμογή.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εφαρμόζει προσωρινά το εμπορικό σκέλος μιας ευρύτερης συμφωνίας με τις χώρες του Mercosur — Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη και Ουρουγουάη. Η τελική επικύρωση της συμφωνίας θα πάρει περισσότερο χρόνο, ωστόσο, αφού το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε να την παραπέμψει για νομικό έλεγχο στο ανώτατο δικαστήριο της ΕΕ.

«Η προσωρινή εφαρμογή σηματοδοτεί μια ποιοτική αλλαγή στις σχέσεις ΕΕ–Mercosur. Μετά από μια ιστορία άνω των δύο δεκαετιών, η συμφωνία αρχίζει πλέον να έχει πρακτικά αποτελέσματα», δήλωσε ο Πάμπλο Σάντερ, πρέσβης της Ουρουγουάης στην ΕΕ.

«Ταυτόχρονα, η 1η Μαΐου πρέπει να ιδωθεί με σαφή προοπτική: Δεν είναι ο τελικός προορισμός, αλλά η αρχή μιας νέας φάσης», είπε στο POLITICO.

Δείτε τι πρέπει να γνωρίζετε για τη συμφωνία καθώς τίθεται σε εφαρμογή

Πώς φτάσαμε εδώ;

Η Γερμανία υποστήριζε εδώ και καιρό τη συμφωνία για να ενισχύσει τις εξαγωγές αυτοκινήτων και μηχανημάτων, ενώ η Γαλλία και η Πολωνία αντιτάχθηκαν, φοβούμενες ότι το φθηνό βοδινό και τα πουλερικά από τη Βραζιλία και την Αργεντινή θα έπλητταν τους ισχυρούς αγροτικούς τους τομείς.

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν παρενέβη για να σταματήσει τη συμφωνία στις αρχές του 2024, αλλά οι επακόλουθες εκλογικές ήττες σήμαιναν ότι δεν μπορούσε πλέον να αναχαιτίσει την ώθηση της προέδρου της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να την ολοκληρώσει. Εκείνη αντάλλαξε χειραψίες με τους ηγέτες του Mercosur τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους και, μετά από μια τελευταία δύσκολη διαπραγμάτευση, υπέγραψε τη συμφωνία τον Ιανουάριο.

Το στρατόπεδο υπέρ της συμφωνίας, με επικεφαλής τη Γερμανία, διέθετε την απαραίτητη υπερπλειοψηφία για να αναθέσει στην Επιτροπή την εφαρμογή του εμπορικού σκέλους. Η φον ντερ Λάιεν προχώρησε παρά το γεγονός ότι οι ευρωβουλευτές ψήφισαν οριακά υπέρ της παραπομπής της συμφωνίας στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τι αλλάζει;

Η συμφωνία θα καταργήσει σταδιακά τους δασμούς σε πάνω από το 90% των εξαγωγών της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των αυτοκινήτων, των φαρμάκων, του κρασιού και των αλκοολούχων ποτών, καθώς και του ελαιόλαδου. Ορισμένα λεγόμενα μη δασμολογικά εμπόδια, όπως αυτά που αφορούν την επισήμανση, θα καταργηθούν. Οι αγορές δημοσίων προμηθειών θα ανοίξουν, επιτρέποντας σε εταιρείες της ΕΕ να διεκδικούν κρατικά συμβόλαια.

Η Επιτροπή εκτιμά ότι οι εξαγωγές της ΕΕ προς την περιοχή Mercosur θα αυξηθούν κατά 39% έως το 2040, φτάνοντας τα 50 δισεκατομμύρια ευρώ. «Τα οφέλη είναι πραγματικά και ήδη ορατά», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν σε ανάρτηση στο X. «Οι δασμοί αρχίζουν να μειώνονται. Οι εταιρείες αποκτούν πρόσβαση σε νέες αγορές. Οι επενδυτές έχουν την προβλεψιμότητα που χρειάζονται».

Ωστόσο, τα οφέλη θα αργήσουν να φανούν σε ορισμένα προϊόντα. «Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι μειώσεις δασμών θα εφαρμοστούν σταδιακά σε διάστημα 10 έως 15 ετών. Οι οικονομικές επιπτώσεις θα γίνουν αισθητές κυρίως μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα», δήλωσε ο Όλιβερ Ρίχτμπεργκ από τη γερμανική ένωση μηχανικής VDMA. Όχι όμως για τη γαλλική σαμπάνια, η οποία, μαζί με άλλα αφρώδη κρασιά, είναι ήδη αδασμολόγητη (από προηγούμενο δασμό 20%).

Παράλληλα, οι εξαγωγές βοδινού από το Mercosur προς την Ευρώπη θα υπόκεινται σε χαμηλότερο δασμό 7,5% για τους πρώτους 99.000 τόνους ετησίως. Οτιδήποτε πάνω από αυτό θα φορολογείται με 40%. Η ΕΕ παράγει αυτή την ποσότητα βοδινού σε πέντε ημέρες.

«Η πρώτη φάση των αγροτικών ποσοστώσεων θα εφαρμοστεί και από τις δύο πλευρές και σχεδόν κανείς δεν θα το παρατηρήσει. Σίγουρα δεν θα υπάρξει ορατή επίδραση στην αγορά βοδινού της ΕΕ», δήλωσε ο Ρούπερτ Σλέγκελμιλχ, πρώην αξιωματούχος της Επιτροπής. Η προσωρινή εφαρμογή θα είναι μια σχετικά ήσυχη διαδικασία, πρόσθεσε.

Τι ακολουθεί;

Λίγο πριν τη γραμμή τερματισμού, οι Ευρωπαίοι νομοθέτες έστειλαν τη συμφωνία σε «παράταση» ζητώντας δικαστικό έλεγχο.

Αυτό σημαίνει ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μπορεί να χρειαστεί να περιμένει έως και δύο χρόνια πριν από την τελική ψηφοφορία έγκρισης για τη συνολική συμφωνία εταιρικής σχέσης, η οποία θα αντικαταστήσει την ενδιάμεση εμπορική συμφωνία που μόλις τέθηκε σε ισχύ. Τα κοινοβούλια και των 27 κρατών-μελών της ΕΕ πρέπει επίσης να επικυρώσουν τη συμφωνία.

Η Ευρώπη μπορεί να είναι «βέβαιη ότι μέχρι τη στιγμή που το Κοινοβούλιο θα λάβει την τελική απόφαση, η συμφωνία θα έχει ήδη αποδώσει οικονομικά και πολιτικά οφέλη», δήλωσε ο Μπέρντ Λάνγκε, πρόεδρος της επιτροπής εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Κατά την άποψη του Επιτρόπου Εμπορίου Μάρος Σέφτσοβιτς, η συμφωνία με το Mercosur θα αντέξει τον νομικό έλεγχο, καθώς πολλά από τα ζητήματα που τέθηκαν έχουν ήδη αντιμετωπιστεί κατά την εξέταση μιας παλαιότερης εμπορικής συμφωνίας με τη Σιγκαπούρη.

Αν είτε το Δικαστήριο της ΕΕ είτε οι νομοθέτες απορρίψουν τελικά τη συμφωνία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να επιστρέψει στο στάδιο των διαπραγματεύσεων.

Με την Κίνα να έχει ήδη ξεπεράσει την ΕΕ ως κορυφαίο εμπορικό εταίρο του Mercosur, αυτό είναι μια πολυτέλεια που το μπλοκ δεν μπορεί να αντέξει, δήλωσε ο Σέφτσοβιτς: «Μέχρι το 2032, θα επιστρέψουμε στην κατάσταση πριν από 10 χρόνια».

Ένα πιθανό θετικό αποτέλεσμα είναι ότι άλλες χώρες, όπως η Κολομβία και ο Παναμάς, ενδιαφέρονται πλέον να ενταχθούν στο Mercosur. Η Βενεζουέλα, που είχε τεθεί σε αναστολή επί προεδρίας Ούγκο Τσάβες, εξετάζει την επιστροφή της, ενώ η Βολιβία σημειώνει ήσυχη πρόοδο.

Πηγή κοντά στον Αντόνιο Κόστα, πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, δήλωσε ότι «η επέκταση των συνεργασιών μας με νέους εταίρους είναι ένας τρόπος προώθησης άλλων πόλων περιφερειακής ολοκλήρωσης».