ΜΠΟΡΕΙ ΤΟ BRUNCH ΣΟΥ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΚΑΚΟ ΣΤΟ ΠΛΑΝΗΤΗ;

Αν υπάρχει ένα υλικό που έχει γίνει συνώνυμο του brunch, αυτό δεν είναι άλλο από το αβοκάντο. Σε τοστ, αυγά, protein bowls, σαλάτες και pancakes, το χαρακτηριστικό πράσινο φρούτο έχει κατακτήσει όλα τα μενού και τα social media, αποτελώντας πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης διατροφικής κουλτούρας.

Ο «πράσινος χρυσός», όπως συχνά αποκαλείται, δεν οφείλει τη φήμη του μόνο στις θρεπτικές ιδιότητές του, καθώς αποτελεί ταυτόχρονα μια ιδιαίτερα προσοδοφόρα καλλιέργεια, με μεγάλη εξάπλωσή σε πολλές περιοχές του κόσμου- ακόμα και στην Ελλάδα.

Πίσω, όμως, από την εικόνα του δημοφιλούς superfood, αναδύονται ολοένα και περισσότερα ερωτήματα για το περιβαλλοντικό του αποτύπωμα και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η εντατική καλλιέργειά του στις τοπικές κοινωνίες και τα οικοσυστήματα.

Τα τελευταία χρόνια, η Κρήτη έχει μπει δυναμικά στον χάρτη της παραγωγής αβοκάντο, με την καλλιέργεια να επεκτείνεται με ταχύτατους ρυθμούς, ιδιαίτερα στα δυτικά του νησιού. Υπάρχουν λόγοι ανησυχίας για αυτό;

ΧΩΡΙΑ ΧΩΡΙΣ ΝΕΡΟ ΚΑΙ ΟΙ «ΜΑΤΩΜΕΝΟΙ» ΚΑΡΠΟΙ

Τις τελευταίες δεκαετίες, δεν είναι λίγες οι φορές που ειδήσεις από χώρες της Κεντρικής και Λατινικής Αμερικής έχουν φέρει στο προσκήνιο τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις της ραγδαίας εξάπλωσης της καλλιέργειας αβοκάντο.

Στο Μεξικό, τον μεγαλύτερο παραγωγό αβοκάντο παγκοσμίως, η επέκταση των φυτειών έχει συνδεθεί με αποψίλωση δασικών εκτάσεων και την απώλεια βιοποικιλότητας. Αυτόχθονες κοινότητες καταγγέλλουν ότι η αυξανόμενη ζήτηση για το πολύτιμο φρούτο έχει οδηγήσει σε συγκρούσεις για τον έλεγχο των εκτάσεων γης και των υδάτινων πόρων.

Παράλληλα, έρευνες και δημοσιεύματα έχουν καταγράψει τα προηγούμενα χρόνια τη δράση οργανωμένων εγκληματικών δικτύων στην αλυσίδα παραγωγής του αβοκάντο, με γνωστά καρτέλ ναρκωτικών στο Μεξικό να κατασχέτουν γη με την οποία φέρεται να κερδίζουν εκατομμύρια ετησίως πουλώντας τα λεγόμενα «ματωμένα αβοκάντο» στην Ευρώπη.

Στην Πετόρκα της Χιλής, μία από τις σημαντικότερες περιοχές παραγωγής αβοκάντο, η εντατική καλλιέργεια έχει βρεθεί στο επίκεντρο έντονων αντιδράσεων για την πίεση που ασκεί στους υδάτινους πόρους. Κάτοικοι έχουν καταγγείλει ότι η υπεράντληση νερού για τις φυτείες έχει συμβάλει στην εξάντληση ποταμών και υπόγειων υδροφορέων, σε μια περιοχή όπου οι τοπικές κοινότητες έχουν αντιμετωπίσει ακόμη και προβλήματα πρόσβασης σε νερό για βασικές ανάγκες.

ΚΡΗΤΗ: ΤΕΤΡΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕΣΑ ΣΕ 10 ΧΡΟΝΙΑ

Το θερμό κλίμα, η υγρασία, το καλά στραγγιζόμενο έδαφος και το ποιοτικό νερό αποτελούν μερικές από τις ιδανικές συνθήκες για την καλλιέργεια του αβοκάντο. Επρόκειτο για συνθήκες που υπάρχουν σε αρκετά σημεία στην Ελλάδα, όπως παρατήρησαν οι ειδικοι, και γι αυτό το Ινστιτούτο Ελιάς και Υποτροπικών Φυτών Χανίων ξεκίνησε την δεκαετία του 70’ δοκιμαστικές καλλιέργειες.

Ο Σπύρος Λιονάκης, ήταν ο ερευνητής που είχε τότε την ευθύνη της παρακολούθησης των πειραματικών φυτειών στην νοτια Ελλάδα σε περιοχές όπως η Καλαμάτα, η Κως, η Κρήτη κ.α. Όπως θυμάται, τότε η Κρήτη ήταν γεμάτη από καλλιέργειες εσπεριδοειδών. Οι πειραματικές φυτείες στην Κρήτη πήγαν καλά, όμως οι καλλιεργητές δεν είχαν ακόμα δείξει ενδιαφέρον για το νέο αυτό τροπικό φρούτο.

Η μεγάλη αλλαγή ήρθε μετά το 2010, όταν η δημοφιλία του αβοκάντο παγκοσμίως εκτοξεύτηκε. «Ο κόσμος πλέον ήθελε αβοκάντο» λέει εμφατικά ο Λιονάκης, γεωπόνος και καλλιεργητής και ο ίδιος υποτροπικών φυτών. «Τότε στην Κρήτη ξεκίνησαν να ξεριζώνουν πορτοκαλιές ή να βάζουν αβοκάντο ανάμεσα από τις πορτοκαλιές και στις ελιές τους. Τα εσπεριδοειδή δεν είχαν πλέον τόσο μεγάλη ζήτηση, όσο είχε το αβοκάντο».

Δεδομένου των υψηλών εσόδων που μπορούσαν να πετύχουν οι καλλιεργητές, πολλοί στράφηκαν χωρίς δεύτερη σκέψη στα αβοκάντο, καθιστώντας το μέχρι και σήμερα μια από τις πιο δυναμικές καλλιέργειες στην χώρα.

Υπολογίζεται ότι το 2014 οι καλλιέργειες αβοκάντο στην Κρήτη αγγιζαν τα 3,5 χιλιάδες στρέμματα, ενώ σήμερα οι εκτάσεις ξεπερνούν τα 16 χιλιάδες στρέμματα και συνεχίζουν να αυξάνονται.

«Το μέσο εισόδημα που μπορεί να έχει κάποιος από το αβοκάντο είναι 3.000 ευρώ ανά στρέμμα» εξηγεί ο Λιονάκης και συνεχίζει λέγοντας ότι «Αν σε μια καλλιέργεια όλα γίνουν σωστά μπορεί να φτάσει να σου δώσει μέχρι και 10.000 ευρώ ανα στρέμμα. Λίγοι όμως το πετυχαίνουν αυτό, γιατι δεν γνωρίζουν ακόμα καλά την καλλιέργεια.

Δυστυχώς δεν υπάρχει ευρεία τεχνογνωσία για την καλλιέργεια του αβοκάντο, οι αγρότες δεν είναι εκπαιδευμένοι να καλλιεργήσουν το αβοκάντο. Υπάρχει το Ινστιτούτο Υποτροπικών και Ελιάς που βοηθάει πολύ, αλλά ο κόσμος φυτεύει αβοκάντο χωρίς να έχει γνώσεις και έτσι δεν είναι 100% επιτυχημένη καλλιέργεια, από πλευρά απόδοσης».

ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΑΒΟΚΑΝΤΟ;

Ένας από τους λόγους που το αβοκάντο θεωρείται ένα αμφιλεγόμενο φρούτο για όσους ενδιαφέρονται για το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της διατροφής τους, είναι η κατανάλωση του νερού που απαιτεί.

Σε σχέση με την καλλιέργεια των εσπεριδοειδών ή του καλαμποκιού, οι καλλιέργειες του αβοκάντο υπολογίζεται ότι απαιτούν μεγαλύτερες ποσότητες νερού . Παρότι αυτή την στιγμή δεν έχει δημιουργηθεί πρόβλημα από τον αυξανόμενο πολλαπλασιασμό των καλλιεργειών, οι επαγγελματίες του πεδίου τονίζουν την ανάγκη εξέτασης της φέρουσας ικανότητας του νησιού για να είναι προετοιμασμένο μελλοντικά για τις κλιματικές συνθήκες που θα έρθουν.

«Όταν οι παραγωγοί βγάζουν ελιές ή εσπεριδοειδή για να φυτέψουν αβοκάντο, αυτό αυτόματα δημιουργεί μια παραπάνω πίεση στην διαχείριση του νερού. Αν λάβουμε υπόψη ότι η Κρήτη είναι και μια τουριστική περιοχή, στις θερμές περιόδους έχουμε έντονες πιέσεις στα υδατικά αποθέματα» σημειώνει ο Νεκτάριος Κουργιαλάς, ειδικός στην ορθολογική διαχείριση υδατικών πόρων στην γεωργία και υπεύθυνος Εργ. Υδατικών Πόρων, Αρδεύσεων & Περιβαλλοντικής Γεωπληροφορικής στο Ινστιτούτο Ελιάς, Υποτροπικών Φυτών και Αμπέλου (ΙΕΛΥΑ) στα Χανιά.

Όπως εξηγεί ο ίδιος, τα τελευταία χρόνια η άνοδος της θερμοκρασίας αυξάνει τις αρδευτικές ανάγκες, οπότε έχουμε λιγότερο νερό. Ταυτόχρονα, ο τουρισμός αυξάνεται, και αν αυξηθούν και οι εκτάσεις που καλλιεργούν αβοκάντο χωρίς κάποιο μέτρο, κάποιες χρονιές θα εμφανίζονται προβλήματα.

«Πέρυσι είχαμε αρκετές βροχοπτώσεις και έτσι φέτος τα αποθέματά μας ήταν επαρκή. Αλλά τα προηγούμενα χρόνια είχαμε έντονα προβλήματα. Ο τουριστικός τομέας και ο αγροτικός τομέας ήρθαν σε σύγκρουση για το ποιος θα καταναλώσει το νερό και αυτό θα το βλέπουμε στο μέλλον πιο έντονα» λέει ο ίδιος τονίζοντας ότι μέχρι στιγμής δεν έχει φτάσει το νησί σε κάποια οριακή μείωση των αποθεμάτων του.

«Δεν μπορούμε να πούμε ότι είναι καλή ή κακή καλλιέργεια το αβοκάντο. Πράγματι καταναλώνει πολύ νερό, αλλά το ζήτημα βρίσκεται στη σωστή διαχείριση του νερού. Για ένα πλήρως ανεπτυγμένο οπωρώνα αβοκάντο μια ενδεικτική τιμή είναι γύρω 500-600 κυβικά μέτρα αρδευτικού νερού ανα στρέμμα το χρόνο – που δεν είναι μεγάλη.

Είναι περισσότερη ποσότητα από αυτή που χρειάζονται οι ελιές και τα εσπεριδοειδή αλλά είναι μια ποσότητα διαχειρίσιμη, αρκεί να μπορέσουν οι αρμόδιοι φορείς της πολιτείας να οριοθετήσουν την κατάσταση ανάλογα με την φέρουσα ικανότητα κάθε περιοχής. Είναι σημαντικό για τους υδάτινους πόρους για παράδειγμα να γίνουν παρεμβάσεις συντήρησης στα δίκτυα ώστε να μην έχουμε απώλειες νερού» λέει ο ίδιος.

Από την πλευρά του το Ινστιτούτο του ΕΛΓΟ Δήμητρα στο οποίο είναι κύριος ερευνητής ο Κουργιαλάς, συμβουλεύει τους καλλιεργητές σχετικά με την ποσότητα του νερού που απαιτούν οι καλλιέργειες τους για να γίνει λελογισμένη χρήση τους. Αυτό επιτυχγάνεται μέσα από εβδομαδιαία δελτία που εκδίδει το Ινστιτούτο, ενώ έχει δημιουργηθεί και μια ψηφιακή πλατφόρμα (DEFICIT) που ενημερώνει τους καλλιεργητές για κάθε αγροτεμάχιο σε όλη την Κρήτη (καλλιέργειες ελιάς, εσπεριδοειδών, αμπέλου και αβοκάντο) για τις αρδευτικές ανάγκες που έχει η καλλιέργειά τους οποιαδήποτε στιγμή.

«Οι αγρότες ποτίζουν με λανθασμένα συστήματα, δεν ποτίζουν με σταγόνες σε πολλά σημεία αλλά με άλλους τρόπους, όπως με μπεκ» λέει από την εμπειρία του όμως ο Λιονάκης, σημειώνοντας τις δυσκολίες που υπάρχουν για να φτάσει η γνώση στους αγρότες. «Οι οδηγίες δεν φτάνουν σε όλους τους αγρότες και ακόμα και αν φτάνουν, κάποιοι δεν τις ακολουθούν. Δεν κλαδεύουν τις καλλιέργειες όπως θα έπρεπε, και υπάρχει σπατάλη νερού λόγω άγνοιας. Η τεχνογνωσία δεν έχει φτάσει ακόμα σε όλους τους αγρότες. Άκουσαν ότι στο αβοκάντο υπάρχουν πολλά λεφτά και απλά προχώρησαν».

Το αβοκάντο λοιπόν δεν είναι από μόνο του ούτε «καλό» ούτε «κακό». Η πραγματική πρόκληση βρίσκεται στο πώς θα διαχειριστούν οι αρμόδιοι την ολοένα αυξανόμενη καλλιέργειά του σε ένα νησί όπου το νερό αναμένεται να γίνεται ολοένα πιο πολύτιμος πόρος. Η αύξηση των καλλιεργούμενων εκτάσεων μπορεί να συνεχιστεί, μόνο όμως αν συμβαδίζει με τη γνώση, τον σωστό σχεδιασμό και μια διαχείριση των υδάτινων αποθεμάτων που θα λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες τόσο της γεωργίας όσο και των τοπικών κοινωνιών.