Athens International Music Festival: “Η μουσική δεν είναι πολυτέλεια, είναι ανάγκη της ανθρώπινης ψυχής”

Πώς περνά ένας νέος βιολονίστας από την ανάγνωση μιας παρτιτούρας στη δική του προσωπική ερμηνεία; Πώς επιλέγει πού θα δώσει έμφαση, πότε θα χαμηλώσει την ένταση, πόσο θα κρατήσει μια νότα;

Στο δεύτερο Athens International Music Festival, το κοινό θα μπορεί να παρακολουθήσει αυτή τη διαδικασία από κοντά. Ο Pinchas Zukerman, ένας από τους σημαντικότερους βιολονίστες της εποχής μας, έρχεται στην Αθήνα για τέσσερις συναυλίες και για να διδάξει νέους βιολονίστες σε μαθήματα ανοιχτά στο κοινό.

Αυτή η συνύπαρξη συναυλιών και διδασκαλίας βρίσκεται στον πυρήνα της διοργάνωσης που επιστρέφει από τις 3 έως τις 7 Νοεμβρίου στον Φιλολογικό Σύλλογο Παρνασσός. Οι βιολονίστες και καλλιτεχνικοί διευθυντές Tosca Opdam και Asi Matathias αντιμετωπίζουν τη μουσική δωματίου ως πεδίο διαλόγου: ανάμεσα στους ερμηνευτές και το κοινό, σε διαφορετικούς πολιτισμούς και, κυρίως, σε μουσικούς διαφορετικών γενεών.

Στόχος τους είναι να φέρουν την κλασική μουσική πιο κοντά στους ανθρώπους της πόλης και να δημιουργήσουν για νέους καλλιτέχνες ευκαιρίες μαθητείας και διεθνούς επαγγελματικής πορείας.

Το φεστιβάλ απευθύνεται τόσο σε όσους παρακολουθούν συστηματικά την κλασική μουσική όσο και σε εκείνους που θέλουν να τη γνωρίσουν. Παράλληλα, φιλοδοξεί να καθιερώσει την Αθήνα ως προορισμό διεθνών μουσικών συναντήσεων, συνδέοντας τη σημερινή δημιουργία με την πολιτιστική ιστορία της.

Πέντε βραδιές, από τους «Δύο κόσμους» στη «Μεταμόρφωση»

Ο Pinchas Zukerman συμμετέχει στη συναυλία έναρξης και σε τρεις ακόμη βραδιές της διοργάνωσης. Μαζί του εμφανίζονται η σοπράνο Χριστίνα Πουλίτση, οι βιολονίστες Asi Matathias και Tosca Opdam, οι τσελίστες Alexander Hülshoff και Gabriel Schwabe, ο κλαρινετίστας Σπύρος Μουρίκης, ο βιολίστας Ori Kam και οι πιανίστες David Kadouch, Νεφέλη Μούσουρα και Victor Stanislavsky.

Οι πέντε συναυλιακές βραδιές έχουν τους τίτλους «Ανάμεσα σε δύο κόσμους» (Between Two Worlds), «Ο ποιητής και η μούσα» (The Poet and the Muse), «Ανάμεσα στη γη και τον ουρανό» (Between Earth and Heaven), «Γαλλικές εντυπώσεις» (French Impressions) και «Μεταμόρφωση» (Transfiguration).

Πίσω από τον σχεδιασμό τους βρίσκεται η χημεία της Tosca Opdam με τον Asi Matathias: τους ενώνει το ένστικτο να αφηγούνται ιστορίες μέσα από τον ήχο. Σκέφτονται μαζί τη διαδοχή των συναισθημάτων, τις κορυφώσεις και τα χρώματα κάθε προγράμματος, με κοινή αφετηρία τη δυνατότητα της μουσικής να εκφράζει όσα οι λέξεις δυσκολεύονται να αποδώσουν. Αφήνουν, όμως, στον ακροατή χώρο να σχηματίσει τις δικές του εικόνες και να συνδέσει όσα ακούει με προσωπικές εμπειρίες. Δημιουργούν έναν χώρο όπου “οι καλλιτέχνες μπορούν να ανθίσουν και το κοινό να μεταμορφωθεί”.

Η επιλογή της αίθουσας του Παρνασσού συνδέει τη διοργάνωση με την αίγλη ενός χώρου της καλλιτεχνικής και πνευματικής ζωής της Αθήνας. Στο μέγαρο που εγκαινιάστηκε το 1891, τον Απρίλιο του 1938, είχε κάνει την πρώτη δημόσια εμφάνισή της στην Αθήνα η δεκατετράχρονη Μαρία-Άννα Καλογεροπούλου, η μετέπειτα Μαρία Κάλλας. Σήμερα, στην ίδια αίθουσα, το φεστιβάλ συγκεντρώνει μουσικούς από διαφορετικές χώρες και μουσικές παραδόσεις.

Tosca Opdam: Η συνέχεια της μουσικής περνά από τη διδασκαλία

«Η μουσική είναι μια ζωντανή δύναμη που απαιτεί την απόλυτη παρουσία μας, βαθιά ταπεινότητα και συλλογικό θάρρος», σημειώνει η διεθνούς φήμης Ολλανδή βιολονίστρια και συν-καλλιτεχνική διευθύντρια του Athens International Music Festival, Tosca Opdam. Στη δική της προσέγγιση, η μουσική καθρεφτίζει την ανθρώπινη εμπειρία, εκφράζει όσα δεν μπορούν να πουν οι λέξεις μόνες τους και δημιουργεί έναν προστατευμένο χώρο συνάντησης και διαλόγου ανάμεσα σε διαφορετικούς τόπους, πολιτισμούς και γενιές.

Υποδεχόμενη το κοινό στη δεύτερη διοργάνωση, μέσα στον ιστορικό Παρνασσό, η Opdam μας προσκαλεί σε μια μουσική διαδρομή με συναισθηματικό βάθος. Όπως εξηγεί, τα πέντε προγράμματα έχουν σχεδιαστεί για να εξερευνήσουν το εύρος της ανθρώπινης έκφρασης και να αναδείξουν τη δύναμη της μουσικής δωματίου να μας μεταμορφώνει. Οι διεθνώς αναγνωρισμένοι σολίστ που θα τα ερμηνεύσουν φέρνουν ο καθένας τη δική του φωνή, με κοινό σημείο αναφοράς την αδιαπραγμάτευτη προσήλωση στην ποιότητα.

Για την ίδια, ωστόσο, η ζωτικότητα της μουσικής εξαρτάται από τη συνέχειά της: «Η σπουδαία μουσική δεν μπορεί να υπάρξει στο κενό· στηρίζεται σε μια ζωντανή παράδοση που πρέπει να προστατεύεται με σθένος και να μεταδίδεται στις επόμενες γενιές. Αυτή είναι η καρδιά του φεστιβάλ μας».

Τα πρωινά μαθήματα, ανοιχτά στο κοινό, επιτρέπουν στους ακροατές να δουν την απαιτητική διαδικασία της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Η συνεργασία του Zukerman με πέντε από τους πλέον υποσχόμενους νέους βιολονίστες δίνει στους συμμετέχοντες τη δυνατότητα να δουλέψουν τον ήχο τους, να εμβαθύνουν στην προσωπική μουσική τους έκφραση και να αποκτήσουν εφόδια για μια διεθνή σταδιοδρομία.

«Δεν παρουσιάζουμε απλώς συναυλίες· καλλιεργούμε το μέλλον της μουσικής ερμηνείας», αναφέρει η Opdam. Η πρόσκλησή της αφορά και τις πέντε ημέρες και νύχτες της διοργάνωσης: μια κοινή εμπειρία πνευματικής αναζήτησης, καλλιτεχνικής έκφρασης και ανθρώπινης συνύπαρξης.

Asi Matathias: «Η μουσική δεν είναι πολυτέλεια»

«Η μουσική δεν είναι πολυτέλεια· είναι ανάγκη της ανθρώπινης ψυχής, απαραίτητο στοιχείο μιας πολιτισμένης κοινωνίας. Είναι το νήμα που μας συνδέει με το παρελθόν μας, δίνει νόημα στο παρόν μας και χτίζει μια γέφυρα προς το μέλλον μας», υπογραμμίζει ο βιολονίστας και καλλιτεχνικός διευθυντής Asi Matathias.

Η δεύτερη διοργάνωση στον Παρνασσό επιστρέφει, όπως λέει, σε αυτό που η μουσική ζητά στον πυρήνα της: τον διάλογο. Ανάμεσα στη σκηνή και την πλατεία, ανάμεσα σε διαφορετικούς πολιτισμούς και, πάνω απ’ όλα, ανάμεσα στις γενιές. Γι’ αυτό συγκεντρώθηκαν σολίστ διεθνούς αναγνώρισης, με υψηλές ερμηνευτικές απαιτήσεις και απόλυτη αφοσίωση στην τέχνη τους.

Ο Matathias περιγράφει τις πέντε βραδιές ως διαδρομή μέσα σε διαφορετικά συναισθηματικά τοπία: από τις πρώτες νότες του «Ανάμεσα σε δύο κόσμους» και την υποβλητική αφήγηση του «Ο ποιητής και η μούσα», στην ανάταση του «Ανάμεσα στη γη και τον ουρανό», στα ζωηρά χρώματα των «Γαλλικών εντυπώσεων» και, τέλος, στη διαδρομή της «Μεταμόρφωσης». Πρόκειται, επισημαίνει, για ένα ρεπερτόριο που απαιτεί από τον ερμηνευτή να δοθεί ολοκληρωτικά. Η τεχνική αρτιότητα χρειάζεται να συνοδεύεται από την προθυμία του μουσικού να εκτεθεί συναισθηματικά, χωρίς επιφυλάξεις.

«Η καλλιτεχνική δημιουργία δεν μπορεί να υπάρξει στο κενό. Είναι μια ζωντανή παράδοση που αναπνέει και πρέπει να προστατεύεται με σθένος και να μεταδίδεται. Γι’ αυτό το φεστιβάλ μας στηρίζεται όχι μόνο στις λαμπρές βραδινές εμφανίσεις μουσικών παγκόσμιας κλάσης αλλά και σε μια βαθιά δέσμευση απέναντι στο μέλλον. Φέρνοντας τον θρυλικό Pinchas Zukerman στην Αθήνα -για να παίξει μαζί μας, αλλά και για να σταθεί μπροστά στην επόμενη γενιά εξαιρετικών νέων βιολονιστών στα ανοιχτά μας μαθήματα- γινόμαστε μάρτυρες της ιερής μετάδοσης της μουσικής αλήθειας» σημειώνει ο Matathias.

Όταν ένας νέος καλλιτέχνης μαθαίνει να πλάθει μια φράση, να τελειοποιεί τον ήχο του και να δίνει πνοή σε μια ερμηνεία, εξηγεί ο Matathias, μαθαίνει να μιλά μια πανανθρώπινη γλώσσα. Οι καταξιωμένοι μουσικοί έχουν, κατά τον ίδιο, ηθική ευθύνη να προσφέρουν στους νεότερους τον χώρο, την καθοδήγηση και τα εργαλεία που χρειάζονται για να συνεχίσουν αυτή την παράδοση και να διεκδικήσουν μια διεθνή σταδιοδρομία.

Η πρόσκλησή του προς το κοινό περιλαμβάνει τόσο τις πέντε βραδιές όσο και τα πρωινά της διοργάνωσης, αφιερωμένα στη μελέτη, τη συνεργασία και την κοινή ανθρώπινη εμπειρία. «Ας ακούσουμε μαζί, ας μάθουμε μαζί και ας διασφαλίσουμε ότι η φωνή της μεγάλης μουσικής θα συνεχίσει να ηχεί καθαρά στην καρδιά της Αθήνας», καταλήγει.

Ανοιχτά μαθήματα και συναντήσεις με νέους μουσικούς

Η εκπαιδευτική πλευρά του Athens International Music Festival περιλαμβάνει τρία μαθήματα τελειοποίησης βιολιού, με τους Pinchas Zukerman, Tosca Opdam και Asi Matathias, για πέντε διακεκριμένους νέους μουσικούς. Το κοινό θα μπορεί να παρακολουθήσει τη διδασκαλία και να γνωρίσει τον τρόπο με τον οποίο η ερμηνευτική εμπειρία μεταδίδεται από τον δάσκαλο στον μαθητή.

Παράλληλα, το φεστιβάλ οργανώνει εκπαιδευτικό πρόγραμμα που απευθύνεται σε μαθητές, στους μουσικούς της νεανικής ορχήστρας El Sistema Greece και στους μαθητές του ωδείου του Καλογεροπούλειου Ιδρύματος Τεχνών και Πολιτισμού στην Κόρινθο. Μέσα από αυτές τις δράσεις επιδιώκει να διευρύνει την πρόσβαση στην κλασική μουσική και να δημιουργήσει ευκαιρίες άμεσης επαφής νέων μουσικών με ερμηνευτές της διεθνούς σκηνής.