Ο ΠΑΝΟΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΘΗΣΑΥΡΟΣ ΠΟΥ ΑΝΕΒΑΖΕΙ ΣΤΟ YOUTUBE

Χρόνια στην ΕΡΑ, έχοντας περάσει και από τα τρία ραδιόφωνα, αλλά κατασκηνώνοντας κυρίως κάτω απ’ τη σκιά του Δεύτερου, ο Πάνος Χρυσοστόμου έχει να παινεύεται για πολλά πράγματα στην πορεία του -αλίμονο, είναι ο μόνος άνθρωπος που έχει υπάρξει διευθυντής και στους τρεις σταθμούς. Αν δεν είχε αυτός, τότε ποιος.

Όμως εμένα κάτι άλλο με έκανε να στέκομαι έξω απ’ το στούντιο του, περιμένοντας να τελειώσει τις “Ροκ Συναναστροφές”, δηλαδή την επί δεκαετίες ραδιοφωνική εκπομπή του, ώστε να τα πούμε με την ησυχία μας: οι ιστορικές του συνεντεύξεις, το ηχογράφημα των οποίων ανεβάζει κάθε τόσο το τελευταίο διάστημα στο κανάλι του στο Youtube.

Τελικά, η συζήτηση μάς πήγε κυρίως αλλού. Στο πώς ξεκίνησε το ραδιόφωνο, στα χρόνια του στο Ποπ και Ροκ, στις ιστορίες πίσω από καλλιτέχνες και τις δύσκολες συνεργασίες τους, στην κριτική που λείπει από τη μουσική δημοσιογραφία, αλλά και για την ανάγκη της δημόσιας ραδιοφωνίας να συνεχίσει να ανακαλύπτει και να στηρίζει τις επόμενες γενιές δημιουργών. Κάτι που -αντικειμενικά- η ΕΡΑ το κάνει ακόμα.

Διάβασα ότι ο πατέρας σας ήταν ραδιοπειρατής.
Ναι, είχε στήσει έναν μικρό σταθμό στο σπίτι, με μια κεραία που περνούσε από τη μία πολυκατοικία στην άλλη.

Κανονικά ήταν τραπεζικός υπάλληλος. Με έβαζε κι εμένα να κάνω αφιερώσεις και έτσι γνώρισα από πιτσιρίκος τη δύναμη του ραδιοφώνου.

Τι μουσική έπαιζε;
Κυρίως ελληνική (Θεοδωράκη κλπ) αλλά και τα μοντέρνα εκείνης της εποχής, πχ Νοστράδαμος.

Θυμάμαι έντονα και τις μεταδόσεις που έκανε τις βραδιές του Πολυτεχνείου. Η αναμετάδοση ήταν μικρή σε διάρκεια, αλλά έγινε. Τον είχαν κυνηγήσει γι’ αυτό.

Σε ποια περιοχή μένατε;
Είτε το πιστεύεις είτε όχι, μέναμε πίσω από το Σύνταγμα Χωροφυλακής Μακρυγιάννη. Ευτύχησε ο πατέρας μου να έχει πολύ φίλο τον διοικητή και έτσι θα λέγαμε ότι του έκανε πλάτες και δεν τον μπουζουριάσανε.

Ήταν αριστερός όμως;
Όχι, κεντρώος ήταν. Φαντάσου ότι ο παππούς μου ήταν πολύ στενός φίλος του Γεωργίου Μαύρου της Ένωσης Κέντρου. Ο δε αδελφός του παππού μου, ο Ζαφείρης Χρυσοστόμου, υπήρξε και υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας στην κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου.

Η οικογένειά μου ήταν μια αστική οικογένεια της Αθήνας. Κεντρώα.

Ένας αστός τραπεζικός υπάλληλος, ένας “σοβαρός” άνθρωπος, πώς και δεν φοβόταν τι θα έλεγαν οι γύρω του που έκανε ραδιόφωνο μέσα από το δωμάτιό του;
Δεν τον ενδιέφερε καθόλου. Ήταν αγύριστο κεφάλι.

Από την άλλη πλευρά, η μητέρα μου, έχοντας δέκα χρόνια διαφορά από εκείνον, ανήκε σε μία άλλη γενιά, σ’ αυτή των μπουάτ. Και μέσα από όλη αυτή τη μουσική κουλτούρα της εποχής, μού γνώρισε χωρίς να το ξέρει τον Νίκο Μαμαγκάκη, που είχε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση εκείνου του ήχου (σ.σ. Αργότερα ο Πάνος Χρυσοστόμου θα έγραφε τη βιογραφία του Μαμαγκάκη).

Κι έχω και τον θείο μου που σπούδαζε στο Λονδίνο και ερχόμενος εδώ, φέρνει David Bowie, Roxy Music κτλ, σε μια Ελλάδα που ακόμα δεν τα ξέρει όλα αυτά.

Πάθατε πολιτισμικό σοκ.
Ναι, με χτυπάει κι από κει η μουσική.

Παράλληλα, μεγάλωσα και με τα δικά μου ακούσματα, έπαιζα και πλήκτρα σε ροκ γκρουπ -όχι τίποτα το εντυπωσιακό.

Ξεχώρισε κάποιος που να παίζατε μαζί;
Όχι, όμως στο στρατό είχα παρέα τον Νίκο Μακρόπουλο -”Με πιάνει κρίση” κτλ. Χρυσό παιδί. Και ήμουν και με τον Ηρακλή Κοντό, έναν επίσης πολύ καλό μουσικό που ανάμεσα σε άλλους συνεργάστηκε και με τους αδελφούς Κατσιμίχα, οι οποίοι ουσιαστικά ήταν ο λόγος που σταμάτησα να γράφω τραγούδια. Όταν άκουσα τα “Ζεστά Ποτά” είπα τέρμα, αυτό τελειώνει.

Στο βιογραφικό σας γράφετε ότι έχετε σπουδάσει μουσική και δημοσιογραφία.
Ναι, πήγα σε δύο ωδεία. Στο ένα από αυτά είχα δάσκαλό μου στο τζαζ πιάνο τον Δημήτρη Πολύτιμο των MGC.

Και τελείωσα και το εργαστήρι Δημοσιογραφίας, όπου εκεί δίδασκε και ο Ανδρέας Λεντάκης, ένα ιστορικό πρόσωπο για την Ελλάδα, με τον οποίο είχαμε μια ιδιαίτερη σχέση.

Τότε ήταν δήμαρχος Υμηττού και με αυτή την ιδιότητά το 1989, μού είπε “πήγαινε να βρεις τον Στέφανο Ληναίο που διευθύνει ένα καινούργιο σταθμό που λέγεται Ράδιο Κύκλος”. Αυτός ήταν ο διαδημοτικός σταθμός των πέντε δήμων Νοτιοανατολικής Αττικής.

Παράλληλα, έχω αρχίσει και γράφω στο “Ποπ και Ροκ” από τα 22 μου ως wonder boy.

ΠΟΠ ΚΑΙ ΡΟΚ

Εκεί πώς βρεθήκατε;
Το διάβαζα από μικρός και ήμουν και από τη γενιά που έκανε κοπάνες για να ακούσει τον Πετρίδη.

Το καλοκαίρι του 1988, πάω στη συναυλία του Iggy Pop στη Ριζούπολη και γυρίζω σπίτι ενθουσιασμένος. Κάθομαι όλη νύχτα στη γραφομηχανή και γράφω μια ανταπόκριση, σαν να κάλυπτα τη συναυλία για το περιοδικό. Την ταχυδρομώ στον Γιάννη Πετρίδη και τον Κώστα Ζουγρή, γράφοντάς τους πως η αγάπη μου για τη μουσική οφείλεται και στους ίδιους και πως “αν έκανα εγώ την κάλυψη της συναυλίας για το περιοδικό, έτσι θα την έγραφα”.

Λίγες εβδομάδες μετά αγοράζω το νέο τεύχος, με εξώφυλλο την Τρέισι Τσάπμαν. Μπαίνω στο ασανσέρ και σκέφτομαι: “Για να δω ποιος έγραψε για τον Iggy Pop”. Ανοίγω το περιοδικό και βλέπω: “Iggy Pop, του Πάνου Χρυσοστόμου”.

Δευτερόλεπτα μετά, μπαίνω σπίτι και βλέπω το λαμπάκι του τηλεφωνητή να αναβοσβήνει. Πατάω το κουμπί και ακούω τον Κώστα Ζουγρή να λέει: “Κύριε Χρυσοστόμου, πάρτε μας τηλέφωνο να πληρωθείτε για το άρθρο που βάλαμε”. Θυμάμαι ότι πήρα 12.000 δραχμές.

Θράσος, ε;
Θράσος αλλά και μανία. Όταν ανέλαβα τη διοίκηση του ραδιοφώνου εδώ και έρχονταν παιδιά που έβλεπες ότι καίγονταν μέσα τους για να κάνουν ραδιόφωνο, εγώ τους έλεγα “θα το κάνεις γιατί έχεις κλειδώσει μέσα σου, είτε είμαι εγώ εδώ είτε κάποιος άλλος”.

Πώς ήταν μια μέρα στο γραφείο του ”Ποπ και Ροκ”;
Γι’ αυτό θα σου πουν τα άλλα παιδιά που ήταν όλη μέρα εκεί. Για μένα που πήγαινα για δυο ώρες κι έφευγα ήταν σαν παιδική χαρά.

Η χαρά του μουσικόφιλου;
Θυμάμαι ένα μίτινγκ, που είχαμε κάνει όλοι οι συντάκτες, ισάξια, τον πρώτο καιρό που πήγα. Ο Πετρίδης προφανώς ήταν ένα απλησίαστο μέγεθος. Και μας ρωτάει “ποιος πιστεύετε ότι είναι ο δίσκος του μήνα;”. Κι έχω το θράσος εγώ κι ο Μποζινάκης…

Παρεμπιπτόντως, τον Μποζινάκη είχαν στείλει να κάνει την κάλυψη του λάιβ του Iggy Pop, όπου τελικά έβαλαν τη δική μου στη θέση της δικής του.

Και δεν γίνατε ορκισμένοι εχθροί;
Καθόλου. Απεναντίας, υπήρχε και υπάρχει μια αμοιβαία εκτίμηση μέχρι και σήμερα γιατί είναι πολύ καλό παιδί ο Νίκος και φυσικά μέγας γνώστης.

Μέσα, λοιπόν, σε αυτό το μίτινγκ, όπου ο καθένας έλεγε το μακρύ και το κοντό του, βγαίνει ένας τρελός πιτσιρίκος μπροστά σε όλους αυτούς, μπροστά στον Κοντογούρη, τον Μαλαθρώνα κλπ, και τους λέει να βάλουμε τους Pixies.

Ποιον δίσκο;
Το Doolittle. Και παθαίνει ο Πετρίδης. Μου λέει “γιατί παιδί μου να βάλουμε αυτούς;”. “Γιατί, λέω, αν δεν μπορούμε να βάλουμε αυτό που συμβαίνει τώρα, να του δώσουμε 10 στην δισκοκριτική και να το κάνουμε και εξώφυλλο, τότε τι κάνουμε; Ποια είναι η παρέμβαση μας στα πράγματα;”. Και μένουν όλοι έτσι. Και παρότι αρκετοί συμφώνησαν, δεν έγινε ποτέ βέβαια.

Τότε το “Ποπ και Ροκ” τη σνόμπαρε κάπως την ελληνική μουσική, έτσι;
Πολύ.

Πολύ σπάνιο να δεις κάποιον Έλληνα στο εξώφυλλο.
Φαντάσου ότι ίσως το πρώτο εξώφυλλο με μέινστριμ ελληνική μουσική στη νεότερη περίοδο, το ‘κανα εγώ με τον Πορτοκάλογλου όταν έβγαλε τις “Φωνές”.

Το λέω γιατί εσείς που ακούγατε και ελληνική μουσική τότε, πώς και δεν ασφυκτιούσατε κάπως εκεί μέσα, να πείτε ότι πρέπει να δώσουμε λίγο παραπάνω χώρο στο ελληνικό τραγούδι;
Όχι, δεν με ενδιέφερε, γιατί εγώ αυτά τότε τα έπαιζα στις εκπομπές μου. Δεν είχα καμία αγωνία να τα γράφω κιόλας.

Είχα το ραδιόφωνο, είχα το “Ποπ και Ροκ”. Μετά ήρθαν κι άλλα περιοδικά, εφημερίδες, ήρθαν πάρα πολλά, δηλαδή ήμουν στην πρώτη ομάδα του “Σινεμά” κτλ.

Εξού και όλες αυτές οι συνεντεύξεις όλα αυτά τα χρόνια. Είναι πάνω από χίλιες. Άσε οι δίσκοι. Είχα φτάσει να μαζεύω 80-100 δίσκους τον μήνα. Έψαχνα φίλους να τους δώσω.

Παράλληλα, τους έφερνα και πολλές συνεντεύξεις απ’ την Αμερική, όπου τότε πήγαινα συχνά.

Για ποιο λόγο αν επιτρέπετε;
Οι δικοί μου χώρισαν όταν ήμουν μικρός και η μητέρα μου παντρεύτηκε έναν Έλληνα γιατρό με τον οποίο έχουμε πάρα πολύ καλές σχέσεις (ήταν σαν δεύτερος πατέρας μου). Έχω δύο αδέρφια εκεί και πηγαινοερχόμουν. Είχα πράσινη κάρτα.

Μίλησα τότε από κοντά με φοβερά ονόματα, με τους REM, τους Beastie Boys, τον B.B. King… Πάρα πολλά. Πήρα και την τελευταία συνέντευξη του John Lee Hooker πριν πεθάνει.

Και πότε φύγατε απ’ το “Ποπ και Ροκ”;
Όταν έφυγε ο Πετρίδης, δεν είχε πια νόημα για μένα να είμαι εκεί. Ανέλαβε τότε ο Θοδωρής Μανίκας, τον οποίο εκτιμούσα και με εκτιμούσε, και μου ζήτησε να μείνω έστω για ένα τεύχος, ώστε να μη συνδεθεί η αποχώρηση μου με το ότι ήρθε εκείνος στη διεύθυνση. Και το έκανα, βέβαια.

Πολλά χρόνια αργότερα, όταν ανέλαβε το περιοδικό ο Μιχάλης Γελασάκης, με πήρε τηλέφωνο και μου είπε “κάνω προσκλητήριο εφέδρων. Έλα να δουλέψεις πάλι”. Και πήγα για κάποια τεύχη.

Έχω στο κανάλι μου στο YouTube τη συνέντευξη με τον Κούρτη για το γιατί έκλεισε το “Ποπ και Ροκ”, που είναι πολύ ενδιαφέρουσα.

Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΠΟΥ ΛΕΙΠΕΙ ΣΗΜΕΡΑ

(σ.σ. συζητάμε για τον Αργύρη Ζήλο, τις κριτικές του, το πόσο αυστηρός ήταν και πόσο λείπει ένας τέτοιος δισκοκριτικός σήμερα)
Έχει αλλάξει η εποχή. Δεν νομίζω ότι θα έπιαναν αυτά πια. Ωστόσο, στην εποχή τους επηρέασαν πάρα πολύ, δηλαδή υπήρχαν δισκογραφικές εταιρείες, οι οποίες έπαιρναν πολύ σοβαρά το τι θα γράψει ο Ζήλος, ο ένας, ο άλλος κτλ.

Εγώ παρότι είχα καλές σχέσεις με όλες τις εταιρείες, θυμάμαι μια φορά που δέχτηκα ένα τηλεφώνημα από κάποιο στέλεχος της ΕΜΙ, γιατί είχα γράψει άσχημα για τη συναυλία της Tina Turner στην Ελλάδα. Το άρθρο μου κατέληγε με ένα “Αντίο, Tina”. Και μπήκε ο Ξυδούς τότε μπροστά και είπε “του Πάνου δεν του μιλάει κανένας. Ό,τι γράφει είναι Ευαγγέλιο”.

Σήμερα δεν λείπει αυτό το κομμάτι της κριτικής; Είναι σαν να λέμε καλές κουβέντες για όλα.
Όχι μόνο στην μουσική. Λείπει γενικά.

Στο σινεμά υπάρχει πάντως. Εκεί οι κριτικές διαβάζονται. Στη μουσική δεν ξέρω αν ασχολείται κανείς πια.
Πρόσεξε, το σινεμά είναι ένα άλλο πράγμα ως προς την κριτική του. Και το γεγονός βέβαια ότι διαβάζονται οι κριτικές, αυτό δεν σημαίνει ότι επηρεάζουν όπως κάποτε.

Ξέρω ιστορία Έλληνα ηθοποιού που σταμάτησε να παίζει επειδή πήρε κακές κριτικές στην ταινία.

Τώρα στην εποχή μας δεν επηρεάζει για τον κύριο λόγο ότι ο καθένας από εμάς έχει δημόσιο βήμα μέσα απ’ τα social media.

Δεν νομίζω ότι η εποχή η σημερινή θα σήκωνε μουσικοκριτική, όταν όλοι οι πιτσιρικάδες είναι με τις οθόνες, με τα tik tok κτλ..

Ο άνθρωπος σήμερα δεν έχει και την οργάνωση στον εγκέφαλό του να διαβάσει μια περίληψη. Πάει απ’ το ένα θέμα στο άλλο. Πόσω μάλλον να διαβάσει μια κριτική..

Χθες έλεγα στην εκπομπή ότι η μοναδική επανάσταση σήμερα είναι η επανάσταση του ελεύθερου χρόνου.

Και εμείς στο σάιτ που γράφουμε κάτι κείμενα τρεις και τέσσερις χιλιάδες λέξεις, αναρωτιόμαστε για ποιον τα γράφουμε όλα αυτά. Λέμε “ας το κάνουμε εμείς και όποιος έχει όρεξη”.
Περίμενε. Τα γραπτά μένουν.

Και όποιος θέλει τα ανακαλύπτει στο μέλλον;
Εγώ είμαι αισιόδοξος ότι κάποια στιγμή θα αλλάξει αυτό από μια νεότερη γενιά, που θα αντιληφθεί ότι δεν είναι μόνο το σήμερα, είναι και το χθες και θα αρχίσει να ψάχνεται. Όπως κάποια στιγμή αναζητήσαμε κι εμείς τι έγινε πριν.

Απλώς τώρα βρισκόμαστε σε ένα turning point. Σκέψου ότι και αυτοί που ζούσαν στον μεσαίωνα δεν ήξεραν ότι ήταν ο μεσαίωνας. Ο ιστορικός του τότε μέλλοντος κατέγραψε ότι η εποχή από τότε μέχρι τότε ήταν μεσαίωνας. “Φίλε, έχασες. Λυπάμαι”.

Και εμείς τώρα μπορεί να ζούμε μια τεχνολογική έξαρση, που όμως μπορεί να είναι μια μεσαιωνικού τύπου σε σχέση με αυτά που θα έρθουν.

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΟΥ ΓΥΑΛΙΖΕΙ ΤΟ ΜΑΤΙ ΤΟΥΣ

Στην αρχή της κουβέντας μου είπατε για διάφορα παιδιά που έρχονται εδώ και τα βλέπετε ότι γυαλίζει το μάτι τους να κάνουν ραδιόφωνο. Υπάρχουν τέτοια παιδιά σήμερα;
Ναι. Και όχι μόνο για το ραδιόφωνο. Υπάρχουν και παιδιά που γυαλίζει το μάτι τους και στις μουσικές. Υπάρχει μια τεράστια μουσική παραγωγή εκεί έξω από ανθρώπους που έχουν τον νταλκά να γράψουν.

Όταν λέω “γυαλίζει το μάτι τους”, εννοώ ότι αυτοί που δεν είναι το κυρίαρχο ρεύμα, είναι λίγοι, αλλά τους βλέπεις όμως ότι είναι εκεί και ότι θα είναι εκεί και αύριο. Πως το βλέπεις αυτό; Ε, εντάξει, τώρα κάνω χρήση και της εμπειρίας και το λέω αυτό.

Από την άλλη μεριά, όταν αυτό που κάνεις δεν είναι αυτοσκοπός, τότε είναι πιο εύκολο να φτάσει στο στόχο. Αν πεις δηλαδή ότι “γράφω ένα τραγούδι και έχω αυτή τη συνταγή με το φεγγάρι, το κορίτσι, κτλ”, είναι μαθηματικώς βέβαιο ότι θα είναι μια από τα ίδια. Αν όμως βγάλεις την ψυχή σου, όποια ψυχή κι αν είναι αυτή, μπορεί να έχεις περισσότερες πιθανότητες.

30 ΧΡΟΝΙΑ “ΡΟΚ ΣΥΝΑΝΑΣΤΡΟΦΕΣ”

Πόσα χρόνια είναι στον αέρα οι “Ροκ Συναναστροφές”;
Ως τίτλος ξεκίνησε το 1989 και κάθε τόσο επανερχόταν.

Και στην ΕΡΤ πότε μπήκατε; Αυτό το προσπεράσαμε.
Το 1996, 30 χρόνια πια. Με έφερε ο Άκης Έβενης και θα τον ευχαριστώ πάντα γι’ αυτό. Έψαχναν κάποιον να κάνει μια εκπομπή τύπου ζωντανές ηχογραφήσεις στην βραδινή ζώνη της ΕΡΑ ΣΠΟΡ.

Δεν σας αγχώνει να βγαίνετε κάθε μέρα ζωντανά στον αέρα;
Καθόλου. Αυτό είναι το ντιβάνι με τον ψυχαναλυτή μου.

Και αυτό που δεν με αφήνω ποτέ να κάνω είναι να βαρεθώ ο ίδιος. Και εγώ βαριέμαι, όταν η μία μέρα φέρνει την άλλη, ίδια και απαράλλακτη.

Τον τίτλο “Ροκ Συναναστροφές” δεν τον αισθάνομαι ως μουσική φόρμα, αλλά ως στάση και τρόπο ζωής.

Δεν μπορεί πχ να γίνεται χαμός έξω, να πέφτουν πολυκατοικίες και εσύ να βγαίνεις να λες όλα καλά. Θα πρέπει να έχεις και ένα σχόλιο ακόμη και σε μια μουσική εκπομπή.

Δεν είναι μόνο διασκέδαση το ραδιόφωνο.

Δεν μπορείτε να μείνετε ανεπηρέαστος.
Καλά, δεν σου λέω για τα προφανή, ότι σε μια εκπομπή πριν από μερικά χρόνια με παίρνει τηλέφωνο ένας φίλος και μου λέει “πέθανε ο Γιάννης Σπανός, μήπως να το πεις;”. Και βγήκα και είπα ότι “έχει συμβεί κάτι δυσάρεστο. Δεν είμαι σίγουρος όμως, και προτιμώ να χάσω την αποκλειστικότητα παρά να το πω χωρίς να το διασταυρώσω. Μείνετε συντονισμένοι. Θα σας πω στο δεύτερο μέρος”.

Νομίζω ότι είχατε κάνει το ίδιο και με τον Παπάζογλου στην εκπομπή σας.
Εκεί ήταν αλλιώς γιατί με τον Νίκο μιλούσαμε και ήξερα πως ήταν στο τελευταίο στάδιο. Ήταν στη Νίσυρο σε δύσκολη κατάσταση.

Εντάξει, είναι δύσκολο αυτό να το διαχειριστείς.

Έχετε ακροατές από το 1988;
Ναι. Είναι καταπληκτικό αυτό. Και τώρα με ακούνε μαζί με τα παιδιά τους.

Έχετε γνωρίσει κάποιους από αυτούς;
Φυσικά αλλά πρέπει να σου πω ότι τους περισσότερους τους γνώρισα από την ανιδιοτελή αγάπη που έδειξαν όταν έκλεισε η ΕΡΤ. Από την πρώτη μέρα ήρθε πάρα πολύς κόσμος και γέμισε το Ραδιομέγαρο. Και στα λάιβ που κάναμε μετά.

“ΒΓΕΙΤΕ ΕΞΩ, ΑΝΑΚΑΛΥΨΤΕ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ”

Πάντως η ΕΡΑ είναι και λίγο μια όαση για την επαρχία.
Βεβαίως. Και πρέπει να παραμείνει και να ενισχυθεί αυτό.

Για μένα η ΕΡΤ γενικά πρέπει να υπερασπιστεί τον δημόσιο χαρακτήρα της και να μην παίζει απλώς το παιχνίδι του ανταγωνισμού. Ναι, χρειάζεται και ένα εμπορικό κομμάτι – αλλιώς θα μας άκουγαν μόνο οι φίλοι και οι συγγενείς μας. Όμως οφείλουν να έχουν και έναν ουσιαστικό εκπαιδευτικό και πολιτιστικό ρόλο, κάνοντας πράγματα που η ιδιωτική αγορά δεν μπορεί ή δεν θέλει να κάνει.

Η ΕΡΤ πρέπει να δίνει χώρο στο νέο. Κάθε καλλιτέχνης αξίζει μια τίμια ευκαιρία να ακουστεί το έργο του. Δεν γίνεται να στέλνει κάποιος τη δουλειά του και να καταλήγει στα σκουπίδια. Και, παλιότερα, έχω λογοφέρει πολλές φορές με διευθυντικά στελέχη για αυτό.

Όταν είχα τη διεύθυνση του Δεύτερου Προγράμματος, δημιουργήσαμε την “Πρώτη Ακρόαση”. Ζητήσαμε από τον κόσμο να στείλει τραγούδια από κάθε είδος ρεπερτορίου και μέσα σε έναν μήνα λάβαμε 1.300 τραγούδια. Μια ομάδα παραγωγών κάτσαμε εκτός ωραρίου και τα ακούσαμε όλα. Επιλέξαμε τα καλύτερα και αρχίσαμε να τα παρουσιάζουμε ζωντανά με την Ορχήστρα Σύγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ. Έγινε πάταγος, όμως η πανδημία διέκοψε το εγχείρημα πριν συνεχιστεί.

Η αλήθεια είναι ότι όποτε κάνω συνέντευξη με καινούργιους καλλιτέχνες και μιλάμε για το ραδιόφωνο, μου λένε πάντα ότι “εκτός από την ΕΡΑ, κανείς δεν μας έχει παίξει”.
Πολλές φορές λέω και σε συναδέλφους και εδώ, και σε άλλα ραδιόφωνα, ότι “ρε σεις, τι έγινε; Μας πήρανε τα χρόνια; Πώς έγινε η προ-προηγούμενη φουρνιά; Δηλαδή ο Τσακνής με τον Μαχαιρίτσα πώς έγιναν; Ποιος τους έκανε; Τους έπαιζαν οι τηλεοράσεις πριν τα ραδιόφωνα; Μετά, ο Πασχαλίδης και Ορφέας Περίδης. Αυτοί πώς έγιναν; Εδώ πάλι δεν έγιναν;

Δηλαδή τώρα έσπασε το καλούπι; Δεν υπάρχουν άλλοι καινούργιοι; Υπάρχουν, φυσικά. Βγείτε έξω, ανακαλύψτε τους, κυνηγήστε τους”.

Απ’ την άλλη, πιστεύετε ότι το ραδιόφωνο διατηρεί και την ίδια δύναμη σε αυτό το κομμάτι;
Όχι, δεν διατηρεί τη δύναμη που είχε προ τηλεοράσεως και προ διαδικτύου. Πάντα θυμάμαι όμως μια έκφραση του “θείου Νώντα”, του Πουλικάκου: όταν του είπα για εκείνα τα χρόνια ότι “δεν ήσασταν πολλοί όπως ήσασταν μετά”, μου είπε “όχι δεν ήταν πολλοί, μου λέει. Αλλά αυτοί που ήταν, ήταν”.

Έτσι κι εδώ. Το κοινό το οποίο υπάρχει είναι ένα κοινό αφοσιωμένο. Μουτζαχεντίν.

Χιπ χοπ παίζετε;
Και, βέβαια. Ο ΛΕΞ πριν γίνει αυτό που είναι, παίχτηκε για πρώτη φορά στο Δεύτερο. Το ίδιο συνέβη και με τους Social Waste, με Κοινούς Θνητούς, με Λόγος Τιμής.

Και υπήρξαν και αντιδράσεις από το παραδοσιακό κοινό του Δεύτερου όταν άκουσαν να παίζω ΛΕΞ -”τι αηδίες είναι αυτές” κτλ.

Το λέω σε όλους τους παραγωγούς: σκύψτε στα διαφορετικά. Θα μου ήταν πολύ εύκολο να παίζω μόνο Μάλαμα και Μικρούτσικο. Και μετά τι θα γίνει, δηλαδή πού θα συνεισφέρω;

Εμένα, πάντα αυτό με ενδιέφερε. Είδες τώρα τους διαδρόμους αυτούς τι πρόσωπα έχει πάνω στους τοίχους (σ.σ. Εννοεί τον Χατζιδάκι, τον Χορν και διάφορα άλλα ιερά τέρατα που κοσμούν τους τοίχους του Ραδιομεγάρου).

Εγώ είμαι της άποψης ότι “αυτό το χώμα είναι δικό τους και δικό μας”. Δηλαδή είναι και αυτοί ΕΡΤ, αλλά είμαι κι εγώ ΕΡΤ. Άρα όντας σε αυτή τη συνθήκη, όταν θα φύγω εγώ από εδώ, τι θα έχω αφήσει πίσω; Αυτοί ξέρουμε πολύ καλά τι άφησαν.

Ο δικός μου εφιάλτης, όταν ήμουν διευθυντής στα ραδιόφωνα, ήταν το φάντασμα του Χατζιδάκι. Και το έλεγα σε φίλους “ότι έρχεται το βράδυ στον ύπνο μου το φάντασμα του Μάνου Χατζιδάκι” και γελούσαμε.

Ωραίος τίτλος για τη συνέντευξή μας.
Φοβάμαι δηλαδή μην έρθει ο ιστορικός του μέλλοντος και αφού ψάξει τα χρόνια από το 1996 μέχρι το 2026, πει “ψάξαμε, ψάξαμε, ψάξαμε και δεν βρήκαμε τίποτα. Αυτοί οι μαλάκες τίποτα δεν έκαναν; Πάλι τον Χατζιδάκι βρήκαμε”. Αυτό είναι το φάντασμα του Χατζιδάκι.

Γι’ αυτό, λοιπόν, η δική μας γενιά πρέπει να αφήσει ένα συγκεκριμένο αποτύπωμα. Και θεωρώ ότι έχουμε αφήσει.

ΤΟ ΑΝΕΚΤΙΜΗΤΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΝΑΛΙ ΤΟΥ ΣΤΟ YOUTUBE

Πότε αποφασίσατε να ανοίξετε το αρχείο με τις συνεντεύξεις σας και να αρχίσετε να τις ανεβάζετε στο κανάλι σας στο YouTube;
Πριν από δυόμισι χρόνια όταν διαπίστωσα ότι πολλά πράγματα άρχισαν να φθίνουν, όχι στη μνήμη μου, άλλα ευρύτερα. Όταν άρχισαν να φεύγουν από τη ζωή σιγά σιγά κάποιοι από τους ανθρώπους που αγαπούσα, όπως ο Σπάθας ή ο Τζιμάκος πχ.

Αν εμείς που τους ζήσαμε, δεν δώσουμε και τη δική μας πληροφόρηση, οι νεότεροι θα ψάχνουν μέσα από το απρόσωπο Google κτλ. Και ενδεχομένως, αν δεν υπάρχει και εκεί η πληροφόρηση, να τους ξεχάσουν.

Για παράδειγμα, υπάρχει ο μέγας Σταμάτης Μεσημέρης, ο οποίος έφυγε από τον κόσμο και έμεινε πίσω του το “Ελλάς” και η συνεργασία του με τον Βασίλη, αλλά από κει και πέρα ποιος ξέρει ότι ήταν ένας κλινικός ψυχολόγος, ο οποίος έσωσε τόσα παιδιά από τα ναρκωτικά;

Αυτή ήταν η καίρια σκέψη που με έβαλε στην πρίζα.

Και, βέβαια, όπου βλέπω ότι χρειάζεται κάποια προσθήκη, κάποια επικαιροποίηση, το κάνω μέσα από νέες διηγήσεις των πρωταγωνιστών. Παίρνω τηλέφωνο και ξαναμιλάω με κάποιον που είχα κάνει συνέντευξη δέκα χρόνια πριν.

Αυτό που με συγκινεί σε όλη αυτή την ιστορία με το κανάλι είναι ότι μ’ αυτό έχει ενεργοποιηθεί ο ίδιος ο κόσμος των καλλιτεχνών.

Σας στέλνει για να σας θυμίσει κάτι που είχατε κάνει μαζί πχ το ‘95; “Μήπως το έχεις ακόμα;”.
Ναι. Με όποιον μιλήσω μου λέει γι’ αυτό.

Το κορυφαίο που έγινε είναι ότι ήρθε και με βρήκε ο Τζίμης Νταής, ο ντράμερ των θρυλικών Τζούνιορς που μένει εδώ και πολλά χρόνια στη Φλόριντα, και μου είπε “θέλω να σου δώσω μια συνέντευξη”.

Και εκεί μου περιέγραψε πως φυγάδευσε τον Έρικ Κλάπτον, με τον δεύτερο να γράφει κάποια στιγμή ότι “του χρωστάω τα χέρια μου”.

Από εκεί και μετά, αρχίζει πια ένα γαϊτανάκι του να τεκμηριώσεις. Για παράδειγμα, έχω στο κανάλι συνεντεύξεις με όλα τα μέλη των Socrates, ξεχωριστά, όπου μου λέει ο καθένας τη δική του οπτική γύρω από την κλασική ιστορία, αυτή που αρνήθηκαν να φύγουν στο εξωτερικό ενώ τους προσέφεραν συμβόλαιο.

Θέλω να σου πω ότι πολλές φορές έχω και την μανιέρα του παλιού ρεπόρτερ και θέλω να κλείνουν και οι ιστορίες, δηλαδή να ντοκουμεντάρονται σε βαθμό που να μην επιδέχονται αμφισβήτηση.

ΟΙ ΜΟΥΣΙΚΟΙ ΠΟΥ ΤΣΑΚΩΝΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΤΟΥΣ

Δεν είναι όμως και λίγο δύσκολο στην Ελλάδα, εδώ που όλοι γνωρίζονται, να βγουν κάποιες άβολες αλήθειες; Εδώ άνθρωποι που έχουν πάιξει στο ίδιο συγκρότημα ή έχουν συνεργαστεί από διάφορα πόστα σε έναν δίσκο, μπορεί να σου πουν διαφορετικά πράγματα. Και να μαλώσουν και τόσα χρόνια μετά.
Πολύ δύσκολο. Μιλώντας τόσα χρόνια σχεδόν με όλους απ’ αυτούς, έχω καταλήξει ότι στην Ελλάδα έχουμε το εξής πρόβλημα: δεν έχουμε μάθει να συνεργαζόμαστε. Από εκεί ξεκινούν όλα. Δηλαδή θέλει ο καθένας να ταμπουρώνεται πίσω από το δικό του κομμάτι και το επίπεδο συνεργασίας είναι ελάχιστο, ενώ κανονικά αυτό θα έπρεπε να μπαίνει μπροστά.

Από τις συνεργασίες ακόμα και αυτών που δεν συμφωνούν μεταξύ τους, μπορεί να βγει υπέροχο αποτέλεσμα.

Θα σου πω το εξής. Για όλους τους. Είναι αυτό που μου είχε πει ο μακαρίτης ο Βαγγελάκης ο Βέκιος από τις Μουσικές Ταξιαρχίες, ότι άλλος ήταν ο ήχος των Who με τον Pete Townshead και άλλος με κάποιον άλλον.

Σε κάποιους μεγάλους δίσκους συνευρέθησαν κάποιοι άνθρωποι σε μια μαγική στιγμή, σε ένα snapshot στον χρόνο. Τώρα, το τι έκανε ο καθένας γι’ αυτό είναι δυσδιάκριτο γιατί είμαστε ένα συγκρότημα και άλλος βάζει μια ιδέα, άλλος παίζει ένα riff κτλ.

Από την άλλη μεριά, όσο περνούν τα χρόνια και οι άνθρωποι μεγαλώνουν, είναι πολύ λιγότερα τα πράγματα που θέλουν να εκχωρίσουν ή να χαρίσουν στον άλλον.

Αυτό δυστυχώς δεν έχουμε μάθει στην Ελλάδα να το διαχειριζόμαστε κι ας γνωριζόμαστε όλοι εδώ με τα μικρά μας ονόματα.

Σας έχει τύχει κάποια τέτοια περίπτωση;
Κι αν δεν έχουμε δει τέτοιες καταστάσεις. Για παράδειγμα, ο Βαγγελάκης ο Βέκιος έφυγε με αυτόν τον νταλκά που είχε με τον Πανούση, και που ξεκίνησε και από τη δική μου εκπομπή.

Γιατί; Τι είχε γίνει;
Είπε ο Τζίμης σε μια συνέντευξή μας, στα ίσα, ότι “οι Μουσικές Ταξιαρχίες δεν ήταν τίποτα, ένα ψευδώνυμο δικό μου ήταν. Τη μία έπαιζε ο Γιοκαρίνης κιθάρα, την άλλη φορά κάποιος άλλος. Δεν είχε σημασία”.

Σύμφωνα με τον Βέκιο όμως, οι Μουσικές Ταξιαρχίες ξεκίνησαν όταν ο Πάζιος του είπε “έχω ένα παιδί στη Νομική κτλ να στο φέρω;”. Και του έφερε τον Τζιμη. Δηλαδή αυτός έκανε το κονέ.

Και έμαθε τι είπε ο Πανούσης και μου λέει “θα του κάνω μήνυση, θα του κάνω, θα του δείξω κτλ”.

Μου ζήτησε την αυθεντική ηχογράφηση, του λέω “όχι, δεν πρόκειται να το δώσω. Τρελός είσαι; Χάρη σε μένα να αυτοθείτε μεταξύ σας”;

Παίρνω τον Τζίμη, “ρε συ, του λέω, κάνε μια δήλωση”. “Άσε μας, μου λέει, με τον Βέκιο κλπ“. Ξέρεις, αυτοί οι κανιβαλιζόντουσαν μεταξύ τους, φίλοι ήτανε. Κι εγώ ήμουνα στη μέση.

Και απ’ τη θέση του ερευνητή, λυπόμουν με αυτό γιατί δεν είναι ουσίας. Η ουσία είναι ότι ως Μουσικές Ταξιαρχίες άλλαξαν την ελληνική μουσική.

Είναι και στο όριο του κουτσομπολιού μερικά πράγματα.
Και αυτοί οι πέντε που το έκαναν δεν μπορούν να συνυπάρξουν μεταξύ τους.

Όταν όμως πέθανε ο Τζίμης, γιατί, εντάξει, υπήρχε και η γυναίκα και τα παιδιά του Βαγγέλη που κάποια στιγμή έπρεπε να λάβει κι αυτός τη δικαίωση του, είπα ότι “τώρα που πέθαναν και οι δυο τους και είναι ψηλά και παίζουν, εγώ παραθέτω τα στοιχεία. Πάρτε τα. Αυτά είναι. Τι λέει ο ένας ότι ισχύει, τι λέει ο άλλος”.

Και μάλιστα έχω κι άλλη μία άλλη συνέντευξη του Θοδωρή Σαραντή που λέει ότι “δεν ισχύουν αυτά που λέει ο Τζίμης. Ο Βέκιος έχει δίκιο”.

ΔΙΠΛΑ ΣΤΟΝ ΜΑΝΟ ΞΥΔΟΥ ΟΤΑΝ ΚΑΤΕΡΡΕΥΣΕ

Είδα στο μπλογκ που είχατε παλιότερα να λέτε ότι ο Ξυδούς έφυγε ουσιαστικά μέσα στα χέρια σας. Θέλετε να μου πείτε λίγο την ιστορία;
Ο Μάνος Ξυδούς αντιμετώπιζε ένα πρόβλημα υγείας (κολπική μαρμαρυγή), αλλά συνέχιζε να παίζει ζωντανά. Εκείνη την περίοδο ξεκινούσε το Amstel Live, ένα ολλανδικό τηλεοπτικό φορμάτ όπου τρεις καλλιτέχνες διαφορετικών γενεών μοιράζονταν τη σκηνή με κοινή μπάντα, μπροστά σε κοινό.

“Ναι, αλλά ποιος θα το οργανώσει;”, σκέφτηκαν απ’ την παραγωγή. “Εδώ ο ένας τραγουδιστής δεν μιλάει με τον άλλον”. Τους είπαν λοιπόν ότι αν ένας μπορεί να το κάνει αυτό που έχει καλές σχέσεις και τον αγαπούν όλοι κτλ, είναι ο Χρυσοστόμου.

Στο πρώτο επεισόδιο είχαμε καλεσμένο τον Φίλιππο Πλιάτσικα και μάλιστα με την ιδέα να παίξει ένα σόλο μαζί του ο Πετρολούκας Χαλκιάς.

Από εκεί είναι αυτό το βίντεο που έχετε στο κανάλι σας;
Από εκεί. Και στο επεισόδιο με τον αριθμό 9, αποφασίζει ο Μάνος να έρθει.

Είμαστε στα γυρίσματα, τελειώνει η πρόβα. Καθόμαστε, μιλάμε, πειραζόμαστε. Σαν να μην τρέχει τίποτα. Ξεκινάει και η εγγραφή, όπου και παίζει το “Τι ζητάς”. Και μόλις τελείωσε το κομμάτι, πάει στα παρασκήνια και καταρρέει.

Εγώ κατά τη διάρκεια του γυρίσματος ήμουν πάντα μεταξύ του κόσμου και της σκηνής για να βλέπω τι γινόταν κτλ. Και μου φωνάζει μια βοηθός “έλα, ο Ξυδούς έπεσε στα παρασκήνια”.

Ώσπου να πάω εγώ, είναι ο Ολλανδός παραγωγός από πάνω και του κάνει τεχνητή αναπνοή. Έρχεται το ασθενοφόρο, μπαίνουμε μέσα και τον συνοδεύουμε μέχρι το Τζάνειο. Οι γιατροί έκαναν ό,τι μπορούσαν, αλλά ο Μάνος είχε ήδη φύγει απ’ τη ζωή, πριν καν μπει στο ασθενοφόρο. Έτσι μας είπαν.

Αποφασίσαμε να του αφιερώσουμε ένα tribute επεισόδιο. Κανείς από τους καλλιτέχνες δεν ζήτησε χρήματα. Όλοι συμμετείχαν για να τιμήσουν τη μνήμη του. Πήραμε συνεντεύξεις από ανθρώπους που τον είχαν γνωρίσει, όπως τον Γιάννη Πετρίδη, τον Θοδωρή Σαραντή, τον Λάκη Παπαδόπουλο. Ήταν το μοναδικό επεισόδιο του Amstel Live που, απ’ όσο ξέρω, δεν προβλήθηκε ποτέ ξανά.

Ο Μάνος ήταν μορφή. Ήταν ένας ροκ τύπος παλαιάς κοπής.