Kάνε Focus: Η Δανάη Λιοδάκη και ο πολύτιμος Χρυσός Δίσκος της

Θεατρική συγγραφέας και σκηνοθέτιδα, με σπουδές στην Υποκριτική, την Αρχιτεκτονική και την ανθρωπογεωγραφία και την πολιτική οικολογία, η Δανάη Λιοδάκη έχει διαμορφώσει μια ιδιαίτερη θεατρική γλώσσα, όπου η σύγχρονη μυθοπλασία συνομιλεί με το θέατρο ντοκιμαντέρ, την έρευνα και τα κοινωνικοπολιτικά ζητήματα της εποχής.

Έργα της έχουν παρουσιαστεί σε ανεξάρτητες σκηνές, ΔΗΠΕΘΕ, κρατικά προγράμματα και στο Εθνικό Θέατρο, ενώ από το 2018 συνυπογράφει τη διαδρομή της θεατρικής ομάδας b.p.m. (beats per minute).

Στον «Χρυσό Δίσκο», η αφετηρία μοιάζει σχεδόν απίθανη: το 1977, η NASA στέλνει στο διάστημα, με τις αποστολές Voyager, έναν δίσκο γεμάτο ήχους, εικόνες και μουσική από τη Γη, σαν ένα μήνυμα προς έναν άγνωστο πολιτισμό. Μια προσπάθεια της ανθρωπότητας να συστηθεί στο σύμπαν και, ταυτόχρονα, να αποφασίσει ποια κομμάτια της αξίζει να διασωθούν.

Από αυτό το πραγματικό γεγονός, η Δανάη Λιοδάκη ανοίγει έναν πολύ μεγαλύτερο θεατρικό κόσμο. Δύο αδελφές που αδειάζουν το πατρικό τους σπίτι σε ένα χωριό της Ελλάδας βρίσκουν μια σειρά από γράμματα και έρχονται αντιμέτωπες με ένα οικογενειακό μυστικό.

Η προσωπική τους ιστορία γίνεται η αφετηρία για ένα ταξίδι στην Ελλάδα του αντιδικτατορικού αγώνα, στη Νέα Υόρκη του 1977, στον εμφύλιο του Λιβάνου και στην παλαιστινιακή αντίσταση. Η οικογενειακή μνήμη συναντά την παγκόσμια Ιστορία και οι μικρές, προσωπικές διαδρομές μπλέκονται με γεγονότα που διαμόρφωσαν τον κόσμο μας.

Κι έτσι ο «Χρυσός Δίσκος» δεν είναι μόνο μια παράσταση για το διάστημα ή για μια από τις πιο εμβληματικές αποστολές στην ιστορία της NASA. Είναι ένα έργο για τη μνήμη, την απώλεια και την αντίσταση στη λήθη. Για όσα επιλέγουμε να κρατήσουμε και όσα αφήνουμε να χαθούν. Για τις ιστορίες που καταγράφονται και εκείνες που μένουν έξω από τις επίσημες αφηγήσεις. Και, τελικά, για το τι σημαίνει να προσπαθείς να αφήσεις ένα μήνυμα πίσω σου, σε έναν κόσμο που διαρκώς αλλάζει.

Η Δανάη Λιοδάκη επιστρέφει λοιπόν με ένα έργο που ξεκίνησε από ένα μήνυμα προς το άγνωστο, αλλά μοιάζει να απευθύνεται πολύ άμεσα στο δικό μας παρόν. Ένα έργο που θέτει ένα απλό και δύσκολο ερώτημα: αν μπορούσαμε να στείλουμε σήμερα στο μέλλον ένα μόνο μήνυμα για την ανθρωπότητα, τι θα επιλέγαμε να διασώσουμε;

Από την αρχιτεκτονική και την ανθρωπογεωγραφία στο θέατρο

Συστήσου μας…

Θα ήθελα να συστήνομαι ως θεατρική δημιουργός, γιατί συνήθως στο θέατρο γράφω και σκηνοθετώ παράλληλα. Μου αρέσει να (συν)δημιουργώ θεατρικές παραστάσεις που συνομιλούν με τα κοινωνικά και πολιτικά θέματα της εποχής μας. Οι παραστάσεις μου έχουν στοιχεία θεάτρου ντοκιμαντέρ, μεταδραματικά στοιχεία και συνήθως απευθύνονται σε ένα νεανικό κοινό και έχουν και αρκετό χιούμορ.

Αναμνήσεις θεατρικές από την παιδική ηλικία…

Πολλές. Πήγαινα από μικρή στο θέατρο. Θυμάμαι χαρακτηριστικά μια σκηνή από το Σκλαβί της Ξένιας Καλογεροπούλου. Τα δυο αδέρφια που πρωταγωνιστούν στο έργο παίζονταν από δύο παιδιά-ηθοποιούς και από δύο ενήλικες-ηθοποιούς. Σε μια σκηνή πάλης βγαίνουν από τη σκηνή ως παιδιά και ταυτόχρονα μπαίνουν από την άλλη άκρη της σκηνής ως ενήλικες.  Φοβερή στιγμή θεατρικής μεταμόρφωσης που θυμάμαι ακόμα.

Έχεις σπουδάσει αρχιτεκτονική, υποκριτική και έχεις διδακτορικό στην ανθρωπογεωγραφία και την πολιτική οικολογία. Πώς συνυπάρχουν αυτές οι διαφορετικές ματιές μέσα στη θεατρική σου γραφή;

Οι σπουδές μου στην αρχιτεκτονική ήταν βασικές για μένα, ειδικά όσον αφορά τη σύνθεση διαφορετικών στοιχείων κρατώντας μια κεντρική ιδέα, έναν άξονα. Αυτό είναι πολύ βοηθητικό στη γραφή, αφού η δομή και το να μην φεύγεις από το θέμα σου και την κεντρική σου ιδέα είναι σημαντικός στόχος για να γράψεις ένα θεατρικό έργο.

Αργότερα, η έρευνα στις κοινωνικές επιστήμες μου έδωσε πάρα πολλά όσον αφορά τη θεματολογία μου και την ικανότητα να εμβαθύνω σε ένα ζήτημα. Ειδικά στον Χρυσό Δίσκο, έχει γίνει πολύ έρευνα και προετοιμασία, που δε θα μπορούσα να κάνω χωρίς το υπόβαθρο στις κοινωνικές επιστήμες. Και οι σπουδές στο Θέατρο Τέχνης ήταν φυσικά καθοριστικές, για την αγάπη για το θέατρο, την ομαδικότητα, την τριβή με τα θεατρικά κείμενα.

Και ένας Χρυσός Δίσκος

Ο «Χρυσός Δίσκος» ξεκινά από ένα πραγματικό γεγονός: την αποστολή της NASA το 1977 και τον δίσκο που στάλθηκε στο διάστημα ως μήνυμα προς έναν πιθανό εξωγήινο πολιτισμό. Τι ήταν αυτό που σε συγκίνησε περισσότερο σε αυτή την ιστορία;

Με συγκίνησε αρχικά η διάθεση για επικοινωνία με κάτι έξω από εμάς. Η πρόθεση των ανθρώπων τότε να επικοινωνήσουν με άλλους κόσμους και ταυτόχρονα να στείλουν ένα μήνυμα προς την ανθρωπότητα, για να καταδείξουν τι μας ενώνει. Θεωρώ ότι το μήνυμα του Χρυσού Δίσκου ήταν ένα βαθιά αντιπολεμικό μήνυμα και για αυτό το βρίσκω και τόσο επίκαιρο.

Επίσης, με συγκίνησε πολύ η αίσθηση της απεραντότητας που μου δίνει η σκέψη για το διάστημα, η αίσθηση του ατελείωτου χρόνου, αλλά και η αίσθηση της ένωσης, ότι είμαστε ένα τόσο δα μικρό κομμάτι ενός τεράστιου κόσμου.

Στον πυρήνα του έργου υπάρχει το ερώτημα «τι αξίζει να διασωθεί από την ιστορία της ανθρωπότητας;». Ποιος αποφασίζει τελικά τι θα μείνει στη συλλογική μνήμη και τι θα χαθεί;

Ναι, ενώ με συγκινούσε η ιστορία του Χρυσού Δίσκου με προβλημάτιζε αυτό το ερώτημα. Πώς έξι ερευνητές από τη Νέα Υόρκη ένιωσαν ότι τους αναλογεί να αποφασίσουν πώς θα συστήσουν την ανθρώπινη ζωή; Πώς αποφάσισαν τι θα μεταφέρουν από την εμπειρία και τη μνήμη της γης;

Έτσι, μέσα από την έρευνα για το έργο, αναρωτήθηκα τι συνέβαινε εκείνη την εποχή στον κόσμο πέρα από τα «κέντρα» της γης, εκτός των επίσημων και κυρίαρχων αφηγήσεων. Κι έτσι ταξίδεψα στην μεταδικτατορική Ελλάδα, στον εμφύλιο του Λιβάνου και δημιουργήθηκε μια νέα πρωτότυπη ιστορία που συνομιλεί με τα πραγματικά γεγονότα της εποχής.

Ο Χρυσός Δίσκος περιλαμβάνει μουσικές, εικόνες και ήχους της Γης. Αν δημιουργούσαμε σήμερα έναν νέο δίσκο για να παρουσιάσουμε την ανθρωπότητα, τι πιστεύεις ότι θα έπρεπε να περιέχει;

Δεν ξέρω τι θα έπρεπε να περιέχει, αλλά πιστεύω ότι θα έπρεπε να βρούμε έναν τρόπο για να αποφασίσουμε τα περιεχόμενα, που να μας συνέχει όλους. Και νομίζω ότι θα έπρεπε να είμαστε πιο ειλικρινείς από τους δημιουργούς του Χρυσού Δίσκου, που είχαν πάρει την απόφαση να παρουσιάσουν την καλύτερη εκδοχή της ανθρωπότητας και να υποκρύψουν εικόνες βίας, πολέμου και καταστροφής.

Στην παράσταση συναντάμε την Ελλάδα της δικτατορίας, τον εμφύλιο του Λιβάνου, την παλαιστινιακή αντίσταση, αλλά και μια οικογενειακή ιστορία. Πώς συνδέθηκαν αυτές οι διαφορετικές κλίμακες της Ιστορίας;

Αυτό ήταν από τα πιο δύσκολα στοιχήματα της παράστασης. Η ιστορία ξεκινάει με δύο αδερφές που αδειάζοντας το σπίτι των γονιών τους στο χωριό, βρίσκουν μια σειρά από γράμματα που αποκαλύπτουν ένα μυστικό των γονιών τους. Αυτό το μυστικό σχετίζεται άμεσα με την ιστορία του Χρυσού Δίσκου και έτσι μέσα από την ιστορία των γονιών, μαθαίνουμε και την ιστορία του δίσκου και των ερευνητών που τον έφτιαχναν το 1977 στην Νέα Υόρκη.

Αλλά η ιστορία των γονιών μας ταξιδεύει και αλλού και μας αποκαλύπτει ένα μεγάλο μυστικό. Αυτή η οικογενειακή ιστορία γεφυρώνει το προσωπικό με το ιστορικό, την ανθρώπινη εμπειρία με την παγκόσμια μνήμη. Ήταν δύσκολο σκηνοθετικά να ξεχωρίσουν αυτά τα διαφορετικά επίπεδα, αλλά νομίζω πως εντέλει το πετύχαμε.

Τα έργα σου συχνά κινούνται ανάμεσα στη μυθοπλασία, το ντοκιμαντέρ και την πολιτική ιστορία. Τι σε ενδιαφέρει σε αυτή τη συνάντηση πραγματικού και φανταστικού;

Με ενδιαφέρει πάρα πολύ αυτή η συνάντηση. Μου αρέσει η μυθοπλασία να μπλέκεται με πραγματικές ιστορίες είτε προσωπικές μου, είτε ιστορικές καταγραφές, είτε πιο πρόσφατα κοινωνικοπολιτικά γεγονότα. Αυτό το όριο ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό μου φαίνεται ιδιαίτερα γοητευτικό. Σαν να δίνεις μια σπρωξιά στην πραγματικότητα για να πάει παρακάτω.

Το έργο μιλά για την αντίσταση στη λήθη. Ποια πράγματα αισθάνεστε ότι κινδυνεύουμε περισσότερο να ξεχάσουμε σήμερα;

Νιώθω ότι γίνονται τόσα πολλά και τραγικά πράγματα γύρω μας που κινδυνεύουμε να συνηθίσουμε τη βαρβαρότητα και να ξεχάσουμε τι είναι το «ανθρώπινο». Γι’ αυτό ο Χρυσός Δίσκος μας είναι πολύτιμος σήμερα, μήπως μας το θυμίσει.

Αν ο «Χρυσός Δίσκος» ήταν ένα μήνυμα που στέλνατε εσείς στο μέλλον, τι θα θέλατε να έχει διασωθεί;

Θα ήθελα να έχει διασωθεί ο πλουραλισμός των ανθρώπινων πολιτισμών, οι ιδέες, οι συνήθειες, οι τελετουργίες μας, οι πολλές μας γλώσσες και τα διαφορετικά μας τραγούδια. Προσωπικά, θα ήθελα να διασωθεί η αίσθηση ελευθερίας που μας έδινε το ελληνικό καλοκαίρι όταν ήμασταν παιδιά, πριν τον υπερτουρισμό και την κλιματική κρίση.

Συντελεστές:

Σκηνοθέτης/ Συγγραφέας: Δανάη Λιοδάκη
Μουσική Σύνθεση: Γιώργος Χανός
Βοηθός σκηνοθέτη/ Kινησιολόγος: Στάλη Συμεών
Σκηνογράφος/ Eνδυματολόγος: Νικόλας Κανάβαρης
Οργάνωση παραγωγής: Ευσταθία Λαγιόκαπα
Φωτογραφίες / βίντεο: Νίκος Κατσαρός
Σχεδιασμός φωτισμών: Γιώργος Κασσάκος
Σύμβουλος Επικοινωνίας: Σάσα Παπαχριστοπούλου
Ηθοποιοί- ερμηνευτές: Μαριέλα Δουμπού, Μαρία Κωνσταντά, Ευσταθία Λαγιόκαπα, Γιάννης Μαστρογιάννης, Μιχαήλ Μελίσσης