Η Ισλανδία θέλει να επισπεύσει την ψηφοφορία για ένταξη στην ΕΕ

Το ενδεχόμενο να προχωρήσει σε ψηφοφορία για την επανεκκίνηση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει η Ισλανδία ήδη από τον ερχόμενο Αύγουστο, σύμφωνα με δύο πρόσωπα που γνωρίζουν τις προετοιμασίες προσχώρησης της χώρας.

Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες που επικαλείται το Politico, η εξέλιξη αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η δυναμική για τη διεύρυνση της ΕΕ φαίνεται να ενισχύεται, με τις Βρυξέλλες να εργάζονται πάνω σε ένα σχέδιο που θα μπορούσε να προσφέρει στην Ουκρανία μερική ένταξη στο μπλοκ ήδη από το επόμενο έτος, ενώ το Μαυροβούνιο, που προηγείται στη διαδικασία ένταξης, έκλεισε ακόμη ένα διαπραγματευτικό κεφάλαιο τον περασμένο μήνα.

Ο κυβερνητικός συνασπισμός του Ρέικιαβικ είχε υποσχεθεί να διεξαγάγει δημοψήφισμα για την επανεκκίνηση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων έως το 2027, μετά το πάγωμα των συνομιλιών από προηγούμενη κυβέρνηση το 2013. Ωστόσο, το χρονοδιάγραμμα επιταχύνεται σε μια περίοδο γεωπολιτικών αναταράξεων και έπειτα από την απόφαση της Ουάσινγκτον να επιβάλει δασμούς στην Ισλανδία, καθώς και μετά τις απειλές του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για προσάρτηση της Γροιλανδίας.

Στις επόμενες εβδομάδες οι εξελίξεις

Το ισλανδικό κοινοβούλιο αναμένεται να ανακοινώσει την ημερομηνία της ψηφοφορίας μέσα στις επόμενες εβδομάδες, σύμφωνα με τα δύο πρόσωπα που ζήτησαν να διατηρήσουν την ανωνυμία τους ώστε να μιλήσουν ελεύθερα. Η κίνηση αυτή έρχεται έπειτα από μια σειρά επισκέψεων Ευρωπαίων πολιτικών στην Ισλανδία και Ισλανδών πολιτικών στις Βρυξέλλες. Αν οι Ισλανδοί ψηφίσουν υπέρ, θα μπορούσαν να ενταχθούν στην ΕΕ πριν από οποιαδήποτε άλλη υποψήφια χώρα, δήλωσε ένα από τα πρόσωπα.

«Η συζήτηση για τη διεύρυνση αλλάζει», δήλωσε η Επίτροπος Διεύρυνσης της ΕΕ, Μάρτα Κος, η οποία συναντήθηκε με την υπουργό Εξωτερικών της Ισλανδίας, Θόργκερδουρ Κάτρίν Γκούναρσντοτίρ, τον περασμένο μήνα στις Βρυξέλλες. «Όλο και περισσότερο αφορά την ασφάλεια, το αίσθημα του ανήκειν και τη διατήρηση της ικανότητάς μας να δρούμε σε έναν κόσμο ανταγωνιστικών σφαιρών επιρροής. Αυτό αφορά όλους τους Ευρωπαίους.»

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, συναντήθηκε με την πρωθυπουργό της Ισλανδίας, Κριστρούν Φροσταδότερ, στις Βρυξέλλες τον περασμένο μήνα και δήλωσε ότι η συνεργασία τους «προσφέρει σταθερότητα και προβλεψιμότητα σε έναν ασταθή κόσμο». Η φον ντερ Λάιεν, που επισκέφθηκε την Ισλανδία τον περασμένο Ιούλιο, συναντήθηκε επίσης με τη Φροσταδότερ κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του Νορδικού Συμβουλίου στη Στοκχόλμη το περασμένο φθινόπωρο και επαίνεσε τη χώρα για την ενίσχυση της συνεργασίας της με την ΕΕ. Η φον ντερ Λάιεν πρόκειται να επισκεφθεί ξανά την Αρκτική περιοχή τον Μάρτιο.

Η συζήτηση για την ένταξη

Η συζήτηση γύρω από την εμβάθυνση των δεσμών με την Ισλανδία και την πιθανή επανέναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων είχε ξεκινήσει ακόμη και πριν από την επιστροφή του Τραμπ στην εξουσία πέρυσι, με αξιωματούχο της ΕΕ να δηλώνει ότι οι Βρυξέλλες είχαν ήδη αρχίσει να δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στη στρατηγικά σημαντική χώρα.

Ωστόσο, οι κλιμακούμενες απειλές από τις ΗΠΑ —μεταξύ των οποίων και ένα αστείο του Μπίλι Λονγκ, υποψήφιου του Τραμπ για τη θέση του πρεσβευτή στην Ισλανδία, ότι η χώρα θα γινόταν η 52η πολιτεία των ΗΠΑ και ότι ο ίδιος θα ήταν κυβερνήτης— έχουν αυξήσει το αίσθημα του επείγοντος.

«Νομίζω ότι η αναφορά στην Ισλανδία τέσσερις φορές σε μια ομιλία του Τραμπ [στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός τον περασμένο μήνα, όταν ο Αμερικανός πρόεδρος μιλούσε για τη Γροιλανδία] έχει σίγουρα εστιάσει τα μυαλά», δήλωσε άλλος αξιωματούχος της ΕΕ, προσθέτοντας ότι αυτό «πρέπει να είναι ανησυχητικό για μια μικρή χώρα».

Τι άλλαξε

Η Ισλανδία υπέβαλε αίτηση ένταξης στην ΕΕ το 2009, στο αποκορύφωμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης κατά την οποία κατέρρευσαν και οι τρεις μεγάλες εμπορικές της τράπεζες. Ωστόσο, η κυβέρνηση πάγωσε τις συνομιλίες τον Δεκέμβριο του 2013, καθώς η οικονομία της Ισλανδίας ανέκαμπτε ταχέως την ίδια στιγμή που οικονομολόγοι προειδοποιούσαν για πιθανή κατάρρευση της ευρωζώνης. Τον Μάρτιο του 2015 το Ρέικιαβικ ζήτησε να μην θεωρείται πλέον υποψήφια χώρα για ένταξη στην ΕΕ.

Όμως η γεωπολιτική κατάσταση έχει αλλάξει σημαντικά την τελευταία δεκαετία.

Η Ισλανδία κατέχει στρατηγικά σημαντική θέση στον Βόρειο Ατλαντικό, ακριβώς νότια του Αρκτικού Κύκλου, δεν διαθέτει στρατό και βασίζεται στη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ και σε διμερή αμυντική συμφωνία του 1951 με τις ΗΠΑ για την ασφάλειά της.

Αυτή η πραγματικότητα, σε συνδυασμό με τα οικονομικά οφέλη της ένταξης στην ΕΕ, φαίνεται να μεταβάλλει θετικά τη στάση της κοινής γνώμης απέναντι στο ενδεχόμενο ένταξης στο μπλοκ, με τις δημοσκοπήσεις να δείχνουν αυξανόμενη υποστήριξη.

“‘Ολα καταλήγουν στα ψάρια”

Ωστόσο, η πορεία προς την ένταξη στην ΕΕ δεν είναι απλή.

Το μεγαλύτερο πιθανό εμπόδιο αφορά τα αλιευτικά δικαιώματα, έναν βασικό κλάδο για την Ισλανδία και ένα μείζον ζήτημα κατά τις προηγούμενες διαπραγματεύσεις.

«Στο τέλος όλα καταλήγουν στα ψάρια· αυτό ήταν πάντα το ζήτημα», δήλωσε ο πρώτος αξιωματούχος της ΕΕ.

Υπάρχει όμως μια βασική διαφορά σε σχέση με τότε: το Brexit.

Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ισλανδία είχαν επί μακρόν τεταμένες σχέσεις σχετικά με την αλιεία, εμπλεκόμενες σε μια σειρά βίαιων συγκρούσεων που ονομάστηκαν «Πόλεμοι του Μπακαλιάρου» μεταξύ των δεκαετιών του 1950 και του 1970. Κατά τη διάρκεια των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Ισλανδίας υπήρξαν σοβαρές εντάσεις μεταξύ των δύο χωρών, με το Ηνωμένο Βασίλειο να διαφωνεί για την ποσότητα σκουμπριού που αλίευαν τα ισλανδικά σκάφη. Η διαμάχη, που αποκαλέστηκε «Πόλεμος του Σκουμπριού», οδήγησε την ΕΕ να απειλήσει με εμπορικές κυρώσεις κατά της Ισλανδίας.

Ωστόσο, με τη Βρετανία πλέον εκτός της ΕΕ, τα αλιευτικά δικαιώματα ενδέχεται να αποτελούν μικρότερο εμπόδιο.

Εάν οι Ισλανδοί αποφασίσουν να επανεκκινήσουν τις συνομιλίες με την ΕΕ, οι διαπραγματεύσεις θα μπορούσαν να προχωρήσουν γρήγορα. Η Ισλανδία είναι μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και μέρος της ζώνης ελεύθερης κυκλοφορίας Σένγκεν, και ως εκ τούτου έχει ήδη ενσωματώσει μεγάλο μέρος της νομοθεσίας της ΕΕ.

Πριν από το πάγωμα των συνομιλιών το 2013, η Ισλανδία είχε κλείσει 11 από τα 33 διαπραγματευτικά κεφάλαια. Το Μαυροβούνιο, η πιο προχωρημένη υποψήφια χώρα, ξεπέρασε αυτό το ορόσημο μόλις τους τελευταίους μήνες.

«Στα χαρτιά, δεν θα ήταν πολύ δύσκολο· θα μπορούσε να πάρει ακόμη και μόλις έναν χρόνο» για να κλείσουν όλα τα διαπραγματευτικά κεφάλαια, δήλωσε ο πρώτος αξιωματούχος της ΕΕ. Ωστόσο, πρόσωπο που γνωρίζει το κλίμα στην Ισλανδία προειδοποίησε ότι ένα τέτοιο χρονοδιάγραμμα θα ήταν υπερβολικά φιλόδοξο, δεδομένης της δυσκολίας ορισμένων πτυχών των διαπραγματεύσεων.

Για να ενταχθεί τελικά στην ΕΕ, η Ισλανδία θα πρέπει επίσης να διεξαγάγει και δεύτερο δημοψήφισμα σχετικά με το αν θα προχωρήσει μετά την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων.

Ανάλογα με το πόσο θα διαρκέσει αυτή η διαδικασία και τη γεωπολιτική κατάσταση εκείνη τη στιγμή, το εγχείρημα ενδέχεται να αποδειχθεί απαιτητικό, καθώς τα οφέλη της ένταξης για την Ισλανδία σχετίζονται περισσότερο με την ασφάλεια και λιγότερο με οικονομικά κίνητρα. Η Ισλανδία διαθέτει το πέμπτο υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ παγκοσμίως, γεγονός που καθιστά την ένταξη στην ΕΕ λιγότερο ελκυστική σε σύγκριση με άλλες χώρες που επιδιώκουν ένθερμα την προσχώρηση στο μπλοκ.