Οι άνθρωποι απέτρεψαν -κατά λάθος- την επόμενη εποχή των παγετώνων

Στον καναδικό Αρκτικό, ένας όγκος πάγου που λιώνει αποκαλύπτει μια εντυπωσιακή πραγματικότητα: η καύση ορυκτών καυσίμων από τον άνθρωπο ίσως ανέκοψε την πορεία της Γης προς την επόμενη περίοδο παγετώνων, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη.

Πριν από περίπου 20.000 χρόνια, το γιγάντιο παγοκάλυμμα της Λαυρεντίας απλωνόταν από τον Αρκτικό Κύκλο μέχρι τα βάθη του Ιλινόις, φτάνοντας κατά τόπους σε πάχος μεγαλύτερο των 3 χιλιομέτρων. Σήμερα, το μόνο που έχει απομείνει είναι το παγοκάλυμμα Μπαρνς στη νήσο Μπάφιν, στο Νούναβουτ του Καναδά, με έκταση όση περίπου η πολιτεία του Ντέλαγουερ.

Πριν από 2.000 χρόνια, ο πάγος αυτός άρχισε σιγά-σιγά να ανακτά έδαφος. Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύεται στην επιθεώρηση Science, αυτή η σταθερή του ανάπτυξη σηματοδοτούσε ουσιαστικά το ξεκίνημα μιας νέας εποχής παγετώνων.

Γύρω στο 1960 όμως, η ανθρωπογενής κλιματική κρίση εκτόξευσε τις θερινές θερμοκρασίες, ανακόπτοντας την πορεία του: ο πάγος άρχισε ξαφνικά να υποχωρεί.

“Μόλις είχε αρχίσει, τα πάντα κινούνταν κανονικά, η επόμενη εποχή των παγετώνων ήταν προ των πυλών — κι όμως, σταμάτησε”, εξηγεί ο Νικολάς Γιανγκ, συντάκτης της μελέτης και γεωχημικός στο Παρατηρητήριο Lamont-Doherty της Σχολής Κλίματος του Πανεπιστημίου Κολούμπια. “Είναι μια ανατριχιαστική απόδειξη του πώς κλονίσαμε συθέμελα τις ισορροπίες του πλανήτη”.

Εδώ και εκατομμύρια χρόνια, η Γη μπαινοβγαίνει σε εποχές παγετώνων εξαιτίας περιοδικών μεταβολών στην τροχιά της, με το παγοκάλυμμα της Λαυρεντίας να λειτουργεί συχνά ως ο προπομπός αυτών των αλλαγών.

Η ερευνητική ομάδα του Γιανγκ θέλησε να διαπιστώσει αν ο πάγος είχε συρρικνωθεί ποτέ ξανά στο παρελθόν σε βαθμό αντίστοιχο με τον σημερινό προτού αναπτυχθεί εκ νέου — ένα δύσκολο εγχείρημα, καθώς οι νέοι πάγοι συνήθως εξαφανίζουν κάθε γεωλογικό ίχνος στο πέρασμά τους.

Το παγοκάλυμμα Μπαρνς αποτελεί εξαίρεση: όντας “κολλημένο” στο βραχώδες υπόστρωμα χωρίς να ολισθαίνει, διατήρησε άθικτη τη βλάστηση που σκέπασε στο πέρασμά του. Οι ερευνητές συνέλεξαν απολιθωμένα βρύα από τις παρυφές του πάγου και τα ανέλυσαν για να βρουν πότε ακριβώς σταμάτησαν να ζουν.

Παράλληλα, εξέτασαν τα γύρω πετρώματα μετρώντας ένα σπάνιο ραδιενεργό ισότοπο που συσσωρεύεται μόλις η πέτρα εκτεθεί στον αέρα, ώστε να υπολογίσουν πόσο καιρό έμειναν ελεύθερα από πάγους.

Οι μέθοδοι αυτές, όπως γράφει το CNN, επέτρεψαν στους επιστήμονες να ανασυνθέσουν την ιστορία του πάγου. Όπως αποδείχθηκε, το παγοκάλυμμα έφτασε στο μικρότερο μέγεθός του πριν από 3.000 χρόνια και άρχισε να μεγαλώνει ξανά πριν από περίπου 2.000 χρόνια, ακολουθώντας την πτώση της θερμοκρασίας.

Αυτή η νέα επέκταση ήταν, κατά τους ερευνητές, τα πρώτα βήματα μιας επερχόμενης εποχής παγετώνων. Μόνο που η διαδικασία δεν πρόλαβε καν να ωριμάσει, αφού η τάση αντιστράφηκε απότομα τη δεκαετία του 1960. “Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι αυτό συνέπεσε με τη μαζική απελευθέρωση αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα“, τονίζει ο Γιανγκ. Η ρύπανση “καταπλάκωσε” στην ουσία τους φυσικούς μηχανισμούς που ευνοούσαν την ψύξη της περιοχής.

Η Μέρεντιθ Κέλι, καθηγήτρια γεωεπιστημών στο Κολέγιο Ντάρτμουθ, που δεν έλαβε μέρος στην έρευνα, επισημαίνει ότι η μελέτη αξιοποιεί πρωτοποριακές μεθόδους ραδιοχρονολόγησης φυτών για να αποτυπώσει με ακρίβεια την πορεία του πάγου.

Αν και παραδέχεται πως η εξάπλωση του πάγου Μπαρνς μπορεί πράγματι να υποδεικνύει την έναρξη μιας εποχής παγετώνων, σημειώνει ότι χρειάζεται σύγκριση και με άλλους παγετώνες που αναπτύσσονταν την ίδια περίοδο ανά τον κόσμο, ώστε να επιβεβαιωθούν οι μηχανισμοί πίσω από το φαινόμενο.

Από την πλευρά του, ο Αντρέι Γκανοπόλσκι, φυσικός στο Ινστιτούτο Έρευνας Κλιματικών Επιπτώσεων του Πότσνταμ, υπενθυμίζει ότι υπάρχουν πολλές έρευνες γύρω από το κατά πόσο οι εκπομπές άνθρακα μπορούν να καθυστερήσουν μια εποχή παγετώνων.

Ωστόσο, η εξάπλωση του παγοκαλύμματος Μπαρνς «δεν επαρκεί για να τεκμηριώσει ότι είχε ήδη αρχίσει ένας νέος κύκλος παγετώνων ο οποίος στη συνέχεια ακυρώθηκε», υποστηρίζει.

Αντίθετα, ο Γιανγκ και η ομάδα του επιμένουν ότι η πρώτη επαναφορά του παγοκαλύμματος της Λαυρεντίας συνιστά εκκίνηση της διαδικασίας, χωρίς να χρειάζεται να περιμένει κανείς τον πλήρη σχηματισμό τεράστιων όγκων πάγου για να μιλήσει για νέα εποχή παγετώνων.

Τα συμπεράσματα αυτά ρίχνουν νέο φως και σε ένα αμφιλεγόμενο επεισόδιο της δεκαετίας του 1970, όταν μερίδα επιστημόνων προειδοποιούσε ότι η Γη ίσως οδεύει προς μια νέα περίοδο παγετώνων. Η εκτίμηση εκείνη είχε πάρει μεγάλες διαστάσεις στα μέσα ενημέρωσης, αποτυπωμένη χαρακτηριστικά σε ένα πολύκροτο άρθρο του Newsweek υπό τον τίτλο «Ο Κόσμος που Ψύχεται», το οποίο έκρουε τον κώδωνα του κινδύνου για παγκόσμιο λιμό.

Πρόκειται για μια ιστορία που επικαλούνται συχνά οι αρνητές της κλιματικής κρίσης για να παρουσιάσουν τους επιστήμονες ως αναξιόπιστους κινδυνολόγους. Κατά τον Γιανγκ, όμως, τα νέα στοιχεία δικαιώνουν εκείνες τις ανησυχίες: “Μια νέα εποχή παγετώνων είχε όντως ξεκινήσει. Μόλις έπαιρνε μπροστά, και τώρα απλώς την παγώσαμε”.

Ο Γιανγκ σπεύδει πάντως να διευκρινίσει ότι η μελέτη δεν σημαίνει επ’ ουδενί πως η υπερθέρμανση του πλανήτη μάς “έσωσε” από τους παγετώνες.

Οι διαδικασίες αυτές εξελίσσονται σε κλίμακα χιλιετιών. Θα έπρεπε να περάσουν χιλιάδες χρόνια μέχρι οι πάγοι να φτάσουν σε σημείο που να επηρεάσουν την ανθρώπινη καθημερινότητα.

Αντιθέτως, τα ευρήματα αναδεικνύουν το πόσο βαθιά έχουμε διαταράξει τις ισορροπίες της Γης. Όχι απλώς αποτρέψαμε αυτή την εποχή παγετώνων, καταλήγει ο Γιανγκ, αλλά “πιθανότατα εξαφανίσαμε κάθε πιθανότητα για οποιαδήποτε μελλοντική περίοδο παγετώνων για πάρα πολύ καιρό”.