Γιατί μας καλούν στο τηλέφωνο και δεν μιλάνε;

Το τελευταίο διάστημα αυξάνονται τα περιστατικά κατά τα οποία το τηλέφωνό μας χτυπάει, απαντάμε αλλά εν συνεχεία επικρατεί απόλυτη σιωπή. Κανείς δεν απαντά και η κλήση διακόπτεται απότομα. Πριν λίγο καιρό είχαμε γράψει γιατί μας καλούν από την Πολωνία και την Ολλανδία εν είδει απάτης phishing. Όπως αναφέραμε, όσοι καλούν το κάνουν για να δουν ποιος αριθμός απαντάει και εν συνεχεία αναμένεται να στείλουν spam sms με κακόβουλα links προς άντληση προσωπικών στοιχείων.

Εάν όμως ο πολίτης επιχειρήσει να καλέσει πίσω τον άγνωστο αριθμό τότε είναι πάρα πολύ πιθανό να υπάρξει κάποια υπέρογκη χρέωση και οι δράστες να αποσπούν τα χρήματα των τηλεφωνικών χρεώσεων.

Τώρα η Kaspersky δίνει στη δημοσιότητα περισσότερα στοιχεία για τις απάτες κατόπιν έρευνάς της. Όπως αναφέρει η εταιρεία κυβερνοασφάλειας και ψηφιακής ιδιωτικότητας, αν δεν χρησιμοποιείτε εφαρμογή αποκλεισμού ανεπιθύμητων κλήσεων, είναι πολύ πιθανό να έχετε έρθει σε επαφή με αριθμούς που καλούν και δεν απαντά κανείς στην άλλη “άκρη”.

Ποιος βρίσκεται στην άλλη άκρη της γραμμής;

Όπως σημειώνει η Kaspersky, δεν είναι βέβαιο ότι πίσω από μια τέτοια κλήση βρίσκονται πάντα απατεώνες. Μπορεί να προέρχεται από αυτοματοποιημένα συστήματα, από νόμιμα τηλεφωνικά κέντρα ή και από ιδιώτες.

Ακολουθούν οι πιθανές αιτίες, ξεκινώντας από τις πιο αθώες και καταλήγοντας σε αυτές που εγκυμονούν τους μεγαλύτερους κινδύνους για την ασφάλειά σας:

Το ενδεχόμενο να σας καλεί πραγματικό πρόσωπο

Το πιο αθώο σενάριο είναι ο καλών να αντιμετωπίζει πρόβλημα με το μικρόφωνό του. Ίσως το απενεργοποίησε κατά λάθος αγγίζοντας την οθόνη με το αυτί του ή το κινητό του συνδέθηκε με ακουστικά Bluetooth, ηχείο ή το σύστημα ήχου του αυτοκινήτου, με αποτέλεσμα η φωνή του να μη μεταδίδεται. Επίσης, τεχνικά προβλήματα στο δίκτυο κινητής τηλεφωνίας μπορεί να κάνουν τη μία πλευρά της συνομιλίας ανεπαίσθητη. Ο καλών ενδέχεται να μην καταλαβαίνει καν ότι κάτι δεν πάει καλά, αφού νομίζει ότι μιλά κανονικά και δεν γνωρίζει ότι δεν τον ακούτε. Σε τέτοιες περιπτώσεις συνήθως αναγνωρίζετε τον αριθμό από τον οποίο προέρχεται η κλήση.

Αν η κλήση προέρχεται από άγνωστο αριθμό, δεν υπάρχει λόγος πανικού, αν και οι πιθανές εξηγήσεις είναι πολύ περισσότερες. Μία από αυτές είναι να σας καλεί εργαζόμενος σε τηλεφωνικό κέντρο, ο οποίος δεν πρόλαβε να απαντήσει ή να συνδέσει εγκαίρως τα ακουστικά του. Τα συστήματα των τηλεφωνικών κέντρων έχουν σχεδιαστεί να πραγματοποιούν κλήσεις με ταχύτερο ρυθμό από εκείνον που μπορούν να διαχειριστούν οι εκπρόσωποι. Έτσι, μια κλήση μπορεί να ξεκινήσει χωρίς να είναι διαθέσιμος εκείνη τη στιγμή κάποιος για να την αναλάβει. Αυτό εξηγεί γιατί ίσως περιμένετε μερικά δευτερόλεπτα μέχρι να ακούσετε κάποιον να μιλά ή ακόμη και ήχο κλήσης, σαν να καλέσατε εσείς.

Αυτοματοποιημένα συστήματα ή τεχνητή νοημοσύνη

Η σιωπή στην άλλη άκρη της γραμμής μπορεί να υποδεικνύει αυτοματοποιημένη κλήση. Τα συστήματα αυτά ελέγχουν αν ένας αριθμός είναι ενεργός και, εφόσον το επιβεβαιώσουν, μπορούν να τον προωθήσουν σε εκπρόσωπο. Αυτό σημαίνει ότι αργότερα ίσως δεχθείτε νέα κλήση από πραγματικό πωλητή ή ακόμη και από απατεώνα. Οι δοκιμαστικές αυτές κλήσεις, πάντως, δεν γίνονται αποκλειστικά από επιτήδειους. Αντίστοιχα εργαλεία χρησιμοποιούν και νόμιμα τηλεφωνικά κέντρα, ώστε να διαχειρίζονται αποτελεσματικότερα τον φόρτο εργασίας των εκπροσώπων τους.

Πίσω από μια σιωπηλή κλήση μπορεί επίσης να βρίσκεται σύστημα τεχνητής νοημοσύνης. Για τον παραλήπτη η εμπειρία είναι πρακτικά ίδια με εκείνη μιας συμβατικής αυτοματοποιημένης κλήσης. Η τεχνητή νοημοσύνη όμως μπορεί να κάνει περισσότερα από το να καλεί αριθμούς: αναλύει την αντίδρασή σας και αξιοποιεί τα σχετικά δεδομένα, για να εκτιμήσει αν ο αριθμός σας είναι ενεργός και αν αξίζει να γίνει στόχος επόμενης κλήσης από πραγματικό πρόσωπο.

Ανεπιθύμητες κλήσεις

Εδώ εντοπίζεται ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους. Πίσω από μια σιωπηλή κλήση μπορεί να κρύβεται απατεώνας που προετοιμάζει το έδαφος για μεγαλύτερη απόπειρα εξαπάτησης. Μια σύντομη κλήση χωρίς συνομιλία ίσως αποτελεί το πρώτο στάδιο μιας σύνθετης και καλά οργανωμένης απάτης, η οποία μπορεί να βασίζεται σε προσχήματα που αφορούν δάνεια, δημόσιες υπηρεσίες ή ακόμη και την υποτιθέμενη επικοινωνία με εκπροσώπους των διωκτικών αρχών.

Σιωπηλές κλήσεις μπορεί να προέρχονται και από εταιρείες ενημέρωσης οφειλετών. Ο αριθμός σας ενδέχεται να βρίσκεται στις λίστες επικοινωνίας τους, εάν εσείς ή κάποιο πρόσωπο με το οποίο συνδέεστε έχετε ανεξόφλητες οφειλές. Τότε η κλήση μπορεί να αποτελεί μέρος της προσπάθειας επικοινωνίας για μια οφειλή, χωρίς να είναι πάντα σαφές ποιος βρίσκεται στην άλλη άκρη της γραμμής.

Παρόμοια πρακτική μπορεί να παρατηρηθεί και σε περιπτώσεις stalking (επίμονης παρενόχλησης). Παρότι οι σιωπηλές κλήσεις από μόνες τους δεν προκαλούν άμεση σωματική βλάβη, μπορούν να λειτουργήσουν ως μέσο εκφοβισμού, δημιουργώντας άγχος και την αίσθηση ότι κάποιος σας παρακολουθεί διαρκώς. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε τέτοιες κλήσεις μπορεί να οδηγήσει σε παρατεταμένη συναισθηματική αναστάτωση.

Γιατί σας παίρνουν και δεν μιλάνε;

Όταν απαντάτε στο τηλέφωνο, πιθανότατα λέτε από συνήθεια ένα σύντομο “Παρακαλώ;” ή “Ναι;”. Ακόμη και αυτή η απλή αντίδραση μπορεί να δώσει στον καλούντα χρήσιμες πληροφορίες για εσάς. Στο παρελθόν η ανάλυση τέτοιων δεδομένων ήταν δυσκολότερη, ενώ σήμερα η τεχνητή νοημοσύνη έχει απλοποιήσει σημαντικά τη διαδικασία. Ακολουθούν μερικά μόνο από όσα μπορεί να αποκαλύψει η φωνή σας, ακόμη και μέσα από μία λέξη:

Γεωγραφική περιοχή, προφορά και γλωσσικό υπόβαθρο. Οι απατεώνες χρησιμοποιούν όλο και πιο εξελιγμένες και στοχευμένες μεθόδους, προσαρμόζοντας συχνά τις τακτικές τους ανάλογα με τη χώρα ή την περιοχή στην οποία απευθύνονται. Η προφορά, τα γλωσσικά χαρακτηριστικά και ο τρόπος ομιλίας μπορούν να δώσουν ενδείξεις για τη γεωγραφική προέλευση ενός ατόμου. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε πολυγλωσσικές χώρες, όπως η Ινδία και η Νότια Αφρική, όπου αναγνωρίζονται αντίστοιχα 22 και 12 επίσημες γλώσσες.

Την κατά προσέγγιση ηλικία και το φύλο σας. Ένας άνθρωπος μπορεί εύκολα να εκτιμήσει λανθασμένα την ηλικία κάποιου ή να μπερδέψει τη φωνή ενός εφήβου με εκείνη μιας νεαρής γυναίκας. Η τεχνητή νοημοσύνη, αντίθετα, αναλύει λεπτές διαφοροποιήσεις στα χαρακτηριστικά της φωνής και εξάγει εκτιμήσεις για την ηλικία και το φύλο του ομιλητή. Οι πληροφορίες αυτές βοηθούν τους απατεώνες να προσαρμόσουν τις μεθόδους κοινωνικής μηχανικής που θα χρησιμοποιήσουν σε επόμενες απόπειρες.

Τις ώρες που είστε πιο πιθανό να απαντήσετε. Αν απαντήσετε σε κλήση το πρωί, το απόγευμα ή αργά το βράδυ, οι απατεώνες μπορούν να αξιοποιήσουν την πληροφορία αυτή και να προγραμματίσουν τις επόμενες κλήσεις τους σε ώρες που είναι πιθανότερο να σας βρουν διαθέσιμους.

Πόσο πιθανό είναι να γίνετε στόχος εξαπάτησης. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αναλύσει τις αντιδράσεις σας και να εκτιμήσει πόσο πιθανό είναι να ανταποκριθείτε σε απόπειρα εξαπάτησης. Για παράδειγμα, αν απαντάτε γρήγορα, μιλάτε ήρεμα και δεν τερματίζετε αμέσως τις κλήσεις από άγνωστους αριθμούς, ενδέχεται να θεωρηθείτε στόχος υψηλότερης προτεραιότητας για μελλοντικές κλήσεις απατεώνων.

Για ποιον λόγο, λοιπόν, σας καλούν και δεν μιλούν; Ένας από τους πιθανούς στόχους των δραστών είναι η συλλογή δειγμάτων της φωνής σας. Ακόμη και λίγα δευτερόλεπτα ηχογραφημένης ομιλίας μπορούν να αξιοποιηθούν για τη δημιουργία φωνητικού deepfake. Μία ή δύο λέξεις ίσως δεν αρκούν για ένα πειστικό αντίγραφο, όμως οι δράστες μπορούν να συνδυάσουν ηχογραφήσεις από πολλές διαφορετικές κλήσεις και να δημιουργήσουν πιο ρεαλιστική απομίμηση.

Η τεχνολογία αυτή έχει ήδη χρησιμοποιηθεί σε πραγματικές περιπτώσεις εξαπάτησης. Οι απατεώνες προσποιούνται ότι είναι συγγενείς, συνάδελφοι ή προϊστάμενοι και ζητούν επειγόντως να τους στείλετε χρήματα, να τους αποκαλύψετε κωδικό επαλήθευσης δύο παραγόντων για να αποκτήσουν πρόσβαση σε ψηφιακές υπηρεσίες ή να προβείτε σε κάποια άλλη, φαινομενικά αθώα ενέργεια. Όσο πιο ρεαλιστική είναι η παραποιημένη φωνή και όσο πιο πειστικό το σενάριο που τη συνοδεύει, τόσο δυσκολότερο είναι να καταλάβετε ότι πρόκειται για απάτη.

Τι πρέπει να κάνετε αν δεχθείτε μια τέτοια κλήση;

Αν απαντήσατε σε κλήση, είπατε λίγες λέξεις και μετά τερματίσατε τη συνομιλία, δεν υπάρχει λόγος πανικού. Ωστόσο, ακόμη και αυτή η σύντομη αλληλεπίδραση μπορεί να επιβεβαιώσει ότι ο αριθμός σας είναι ενεργός και ότι απαντάτε σε κλήσεις από άγνωστους αριθμούς. Έτσι, ενδέχεται να συμπεριληφθεί σε λίστες αριθμών που χρησιμοποιούνται σε μελλοντικές εκστρατείες ανεπιθύμητων ή παραπλανητικών κλήσεων. Σε κάθε περίπτωση, μία μεμονωμένη σιωπηλή κλήση δεν συνιστά από μόνη της άμεση απειλή για την ασφάλειά σας.

Ακολουθούν ορισμένες πρακτικές συμβουλές που θα σας βοηθήσουν να διατηρήσετε την ψυχραιμία σας και να προστατευτείτε από απόπειρες εξαπάτησης, ιδιαίτερα αν οι σιωπηλές κλήσεις γίνονται συχνό φαινόμενο:

• Μην απαντάτε σε κλήσεις με απόκρυψη ή από άγνωστους αριθμούς. Αν κάποιος χρειάζεται πραγματικά να επικοινωνήσει μαζί σας, μπορεί να αφήσει μήνυμα ή να προσπαθήσει ξανά. Αντίθετα, οι απατεώνες μπορεί να χρησιμοποιούν διαφορετικούς ή παραποιημένους αριθμούς, ενώ τα αυτοματοποιημένα συστήματα ενδέχεται να καλούν βάσει προκαθορισμένου προγράμματος, για παράδειγμα καθημερινά την ίδια ώρα.
• Μη βιαστείτε να καλέσετε πίσω. Οι απατεώνες συχνά ποντάρουν στην περιέργειά σας, ελπίζοντας ότι θα επιστρέψετε την κλήση σε άγνωστο αριθμό. Επιπλέον, ενδέχεται να επιβαρυνθείτε οικονομικά, εάν πρόκειται για αριθμό αυξημένης χρέωσης *.
• Μη μιλάτε πρώτοι. Περιμένετε να σας χαιρετήσει ο καλών προτού ξεκινήσετε τη συνομιλία. Αν ακούσετε ακαθόριστους θορύβους ή επικρατεί απόλυτη σιωπή στην άλλη άκρη της γραμμής, τερματίστε την κλήση. Ενδέχεται να πρόκειται για ύποπτη ή αυτοματοποιημένη κλήση.
• Αποκλείστε τους ύποπτους αριθμούς. Αν απαντήσατε σε κλήση και διαπιστώσατε ότι μπορεί να είναι ύποπτη, αποκλείστε τον συγκεκριμένο αριθμό, ώστε να μην μπορεί να σας καλέσει ξανά. Για τον σκοπό αυτό μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τις ενσωματωμένες λειτουργίες φραγής κλήσεων που διαθέτουν τα περισσότερα σύγχρονα smartphones.
• Μην κοινοποιείτε παντού τον τηλεφωνικό σας αριθμό. Ιστότοποι ηλεκτρονικού ψαρέματος (phishing), αναξιόπιστες ιστοσελίδες και ύποπτοι διαγωνισμοί συχνά αποσκοπούν στη συλλογή προσωπικών δεδομένων. Όταν συμπληρώνετε ηλεκτρονικές φόρμες, χρησιμοποιήστε, όπου είναι εφικτό, εναλλακτικό αριθμό τηλεφώνου.
• Αποκτήστε δεύτερο τηλεφωνικό αριθμό. Διαχωρίστε τις προσωπικές και επαγγελματικές σας επικοινωνίες από τις υπόλοιπες καθημερινές συναλλαγές. Κρατήστε τον βασικό σας αριθμό για την οικογένεια, τους φίλους και τις επαγγελματικές επαφές, και χρησιμοποιείτε τον δεύτερο για παραδόσεις παραγγελιών, ηλεκτρονικές συναλλαγές και εγγραφές σε διαδικτυακές υπηρεσίες.

Δικαίωμα εγγραφής στο Μητρώο του Άρθρου 11

Θυμίζουμε πως κάθε συνδρομητής έχει το δικαίωμα (μέσω του παρόχου του – Cosmote, Vodafone, Nova) να ζητήσει δωρεάν την ένταξη του αριθμού του στο Μητρώο του Άρθρου 11 (Ν. 3471/2006). Οι νόμιμες εταιρείες τηλεπροώθησης υποχρεούνται να συμβουλεύονται αυτές τις λίστες και να μην καλούν τους εγγεγραμμένους αριθμούς (αν και οι παράνομοι απατεώνες συνήθως το αγνοούν).

Σε android/google phone μπορείτε να ενεργοποιήσετε το “Spam Protection” και σε iOS / iPhone τη λειτουργία “Silence Unknown Callers”.

Επίσης μπορείτε να απευθυνθείτε στα παρακάτω: 

• ΕΕΤΤ (Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών & Ταχυδρομείων) για θέματα αυξημένων χρεώσεων και τηλεπικοινωνιακών παρόχων.

• ΑΔΑΕ (Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών) για εξειδικευμένες περιπτώσεις εντοπισμού κακόβουλων/σιωπηλών κλήσεων μέσω άρσης απορρήτου.

• Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος (τηλ. 11188 / cyberalert.gr) εάν υπάρξει οικονομική απάτη.

* Πρόκειται για την απάτη τύπου Wangiri (“One Ring and Cut”): Το τηλέφωνο χτυπάει μόνο μία φορά σκόπιμα. Στόχος είναι να μην προλάβει ο χρήστης να απαντήσει, αλλά να δει την αναπάντητη κλήση και από περιέργεια να καλέσει πίσω σε δορυφορικούς αριθμούς ή υπερπόντιους προορισμούς (π.χ. κωδικοί +216 Τυνησίας, +22x Αφρικής κ.ά.), όπου η χρέωση ξεκινά αυτόματα ανά δευτερόλεπτο με υπέρογκα ποσά αν καλέσετε πίσω.