Ενεργειακό κόστος: Η Ευρώπη διαπιστώνει το πρόβλημα, αλλά καθυστερεί τις αποφάσεις

Παρά τις διαστάσεις που έχει προσλάβει το ενεργειακό ζήτημα στην Ευρώπη και τις αυξανόμενες πιέσεις που δέχονται νοικοκυριά, επιχειρήσεις και εθνικές οικονομίες, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί εξακολουθούν να μην περνούν από τις διαπιστώσεις στις αποφάσεις. Το χθεσινό Eurogroup ολοκληρώθηκε χωρίς να υπάρξει συμφωνία για πρόσθετα μέτρα στήριξης, ενώ το ενεργειακό κόστος δεν βρέθηκε καν στο επίκεντρο μιας ουσιαστικής συζήτησης. Επίσηςμ για ακόμη μία φορά, η σοβαρότητα του προβλήματος δεν συνοδεύτηκε από συγκεκριμένες πρωτοβουλίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Αναπόφευκτα, η απόσταση ανάμεσα στις προειδοποιήσεις για τις επιπτώσεις της ενεργειακής ακρίβειας και στην ανάληψη δράσης γίνεται ολοένα μεγαλύτερη. Παρά, λοιπόν, το γεγονός ότι οι υψηλές τιμές ενέργειας εξακολουθούν να τροφοδοτούν πληθωριστικές πιέσεις και να επιβαρύνουν την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, οι αποφάσεις μετατίθενται χρονικά. Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξακολουθεί να επεξεργάζεται τα αιτήματα των κρατών-μελών, μεταξύ των οποίων και της Ελλάδας, για μεγαλύτερη ευελιξία στη διάθεση των πόρων που έχουν προβλεφθεί για την ενίσχυση της ενεργειακής ανθεκτικότητας, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει παρουσιάσει συγκεκριμένη κατεύθυνση.

Το κόστος αυτής της καθυστέρησης μεταφέρεται ήδη στην πραγματική οικονομία. Οι ανατιμήσεις δεν περιορίζονται στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας και θέρμανσης, αλλά επηρεάζουν ολόκληρη την παραγωγική και εμπορική αλυσίδα, από τις μεταφορές και τη βιομηχανία έως την αγορά βασικών αγαθών. Με άλλα λόγια, πρόκειται για μια πίεση που διαπερνά το σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας, χωρίς να έχει διαμορφωθεί ακόμη μια κοινή ευρωπαϊκή απάντηση. Κι όλα αυτά όταν στα 337,91 ευρώ/MWh διαμορφώθηκε η Τιμή Εκκαθάρισης Αγοράς (ΤΕΑ) της Αγοράς Επόμενης Ημέρας όπως διαμορφώθηκε για σήμερα γ10/11/2026. Η τιμή μειώθηκε 3% σε σχέση με την προηγούμενη ημέρα, ωστόσο παραμένει ψηλά. Στο, δε, ενεργειακό μείγμα ο λιγνίτης 5,9%, το φυσικό αέριο 53,0% τα υδροηλεκτρικά 3,5%, οι εισαγωγές 2,1% και οι ανανεώσιμες 34,0%.Οι εξαγωγές στις 30,673 MWh και οι εισαγωγές στις 3,692 MWh.

Στο φόντο του ενεργειακού ράλι, η αδράνεια αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι στην τελευταία Σύνοδο Κορυφής οι Ευρωπαίοι ηγέτες, έπειτα από δύσκολες διαπραγματεύσεις, είχαν ζητήσει από την Κομισιόν να εξετάσει και να προτείνει, όπου κρίνεται αναγκαίο, πρόσθετες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της απότομης ανόδου των τιμών ενέργειας σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα. Στα συμπεράσματα της Συνόδου είχε υπογραμμιστεί, μάλιστα, η ανάγκη να ληφθούν υπόψη οι διαφορετικές συνθήκες που επικρατούν σε κάθε κράτος-μέλος, καθώς και οι σημαντικές αποκλίσεις στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, μέχρι σήμερα, η πολιτική αυτή κατεύθυνση δεν έχει μεταφραστεί σε συγκεκριμένα μέτρα.

Πιέσεις για διεύρυνση των δημοσιονομικών περιθωρίων

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ελληνική κυβέρνηση προετοιμάζεται να συνεχίσει τις πιέσεις για διεύρυνση των δημοσιονομικών περιθωρίων, καθώς οι επόμενες εβδομάδες θεωρούνται καθοριστικές για την έκβαση των ευρωπαϊκών διαβουλεύσεων. Στο ημερολόγιο ξεχωρίζουν η άτυπη συνάντηση των ηγετών στις 13 Νοεμβρίου στο Δουβλίνο και η Σύνοδος Κορυφής της 26ης και 27ης Νοεμβρίου. Παρότι η δεύτερη θα επικεντρωθεί κυρίως στον πολυετή προϋπολογισμό της ΕΕ, η Αθήνα σκοπεύει να αξιοποιήσει την ευκαιρία για να επαναφέρει το αίτημα εξασφάλισης μεγαλύτερου δημοσιονομικού χώρου, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις της ενεργειακής ακρίβειας.

Στο επίκεντρο, συγκεκριμένα, της ελληνικής διεκδίκησης βρίσκεται η εξασφάλιση της έγκρισης της Κομισιόν, ώστε από το συνολικό ποσό του 1 δισ. ευρώ που συνδέεται με την ενεργειακή ρήτρα διαφυγής, ένα ποσό της τάξης των 300-400 εκατ. ευρώ να μπορεί να κατευθυνθεί σε στοχευμένες ενισχύσεις ευάλωτων νοικοκυριών. Η ελληνική πλευρά επιδιώκει, ουσιαστικά, να διευρύνει το πεδίο αξιοποίησης των συγκεκριμένων πόρων, ώστε να μην εξαντλείται αποκλειστικά σε επενδύσεις ενεργειακών υποδομών, αλλά να καλύπτει και άμεσες ανάγκες στήριξης των καταναλωτών.

Μέτρα

Μέχρι, πάντως, να υπάρξει σαφέστερη εικόνα από τις Βρυξέλλες, η κυβέρνηση προχωρά με τα διαθέσιμα εθνικά εργαλεία. Έχει ήδη ενεργοποιήσει δεύτερο πακέτο παρεμβάσεων για τον περιορισμό των επιβαρύνσεων στα καύσιμα και στη θέρμανση, χωρίς να αποκλείει και έναν τρίτο κύκλο μέτρων, εφόσον οι συνθήκες το απαιτήσουν. Για το διάστημα από 1 έως 15 Νοεμβρίου προβλέπεται κρατική επιδότηση 20 λεπτών ανά λίτρο στο πετρέλαιο θέρμανσης, 15 λεπτών στο diesel κίνησης και 10 λεπτών στη βενζίνη. Στο πετρέλαιο θέρμανσης, η συνολική έκπτωση διαμορφώνεται στα 40 λεπτά ανά λίτρο, συνυπολογίζοντας τη συμμετοχή των διυλιστηρίων, ενώ το επίδομα θέρμανσης έχει αυξηθεί κατά 30%. Παράλληλα, σήμερα ανοίγει η πλατφόρμα υποβολής αιτήσεων για το επίδομα θέρμανσης, με καταληκτική ημερομηνία την 4η Δεκεμβρίου.

Ανησυχία αλλά…

Ωστόσο, οι δηλώσεις των Ευρωπαίων αξιωματούχων αποτυπώνουν το μέγεθος της ανησυχίας, αλλά και την απουσία άμεσων αποφάσεων. Μετά τη συνεδρίαση στις Βρυξέλλες, ο πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, περιέγραψε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας για την παγκόσμια οικονομία, επισημαίνοντας ότι οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή επηρεάζουν καθημερινά τις διεθνείς αγορές, ανατρέπουν οικονομικές ισορροπίες και δημιουργούν νέες προκλήσεις για την Ευρώπη. Αναφέρθηκε, επίσης, στην πρόσφατη υποχώρηση της τιμής του αργού πετρελαίου, μετά την ενίσχυση των προσδοκιών για διπλωματική διευθέτηση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή.

«Οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη παραμένουν περίπου τριπλάσιες σε σχέση με τα επίπεδα. Ο πληθωρισμός έχει παραμείνει μέχρι στιγμής σταθερός, ωστόσο οι συνεχιζόμενες πιέσεις στις τιμές της ενέργειας απαιτούν διαρκή επαγρύπνηση. Παρά τις υφιστάμενες αντιξοότητες, η ευρωπαϊκή οικονομία έχει επιδείξει σημαντική ανθεκτικότητα», σημείωσε.

Ο πρόεδρος του Eurogroup υπογράμμισε ακόμη ότι η ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας δεν αποτελεί εγγύηση απέναντι στις νέες αναταράξεις, ζητώντας συντονισμό των πολιτικών και ετοιμότητα για τη στήριξη όσων πλήττονται περισσότερο. Επανέλαβε, πάντως, ότι οι παρεμβάσεις θα πρέπει να είναι προσωρινές και στοχευμένες, με παράλληλη διαφύλαξη της δημοσιονομικής σταθερότητας.

Από την πλευρά του, ο Ευρωπαίος επίτροπος Οικονομίας, Βάλντις Ντομπρόβσκις, επιβεβαίωσε ότι η Κομισιόν εξετάζει τα αιτήματα των κρατών-μελών για μεγαλύτερη ευελιξία στο πλαίσιο της ενεργειακής ανθεκτικότητας. Όπως ανέφερε, η επεξεργασία αφορά κυρίως τις κατηγορίες δαπανών και επενδύσεων που θα μπορούσαν να ενταχθούν στο υφιστάμενο πλαίσιο επιλεξιμότητας. Δεν παρουσίασε, ωστόσο, συγκεκριμένες αποφάσεις ή χρονοδιάγραμμα για την ολοκλήρωση της διαδικασίας.

Ο κ. Πιερρακάκης διευκρίνισε ότι οποιαδήποτε συζήτηση για πρόσθετη ευελιξία θα πρέπει να κινηθεί εντός του ισχύοντος δημοσιονομικού πλαισίου, επισημαίνοντας ότι η δημοσιονομική σταθερότητα και η σύνεση παραμένουν βασικές προτεραιότητες.

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο κ. Ντομπρόβσκις προειδοποίησε ότι η συγκυρία είναι ιδιαίτερα κρίσιμη για τη δημοσιονομική πολιτική, καθώς τα ελλείμματα των κρατών-μελών παραμένουν υψηλά και το δημόσιο χρέος εξακολουθεί να αυξάνεται σε ορισμένες χώρες με ήδη υψηλό χρέος. Ένα επιχείρημα που εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τη διστακτικότητα των Βρυξελλών, χωρίς όμως να απαντά στο βασικό ερώτημα: πότε η αναγνώριση του ενεργειακού προβλήματος θα μετατραπεί σε συγκεκριμένες ευρωπαϊκές αποφάσεις;