ΑΝΟΙΑ: ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΛΑ ΤΑ ΛΕΦΤΑ ΤΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ
Φάρμακα, επισκέψεις σε γιατρούς, εργοθεραπείες, μισθοί για φροντιστές ή για φιλοξενία είναι μερικά από όσα επιβάλλει η φροντίδα ενός ανοϊκού. Ποιός πληρώνει όμως τον λογαριασμό, τη στιγμή που μια σύνταξη δεν φτάνει;
Τη στιγμη που στην Ελλάδα υπολογίζεται ότι οι ασθενείς με άνοια αγγίζουν τους 250.000, όπως αναδείξαμε στο προηγούμενο ρεπορτάζ μας, οι δημόσιες δομές του κράτους είναι ελάχιστες μπροστά στις ανάγκες που υπάρχουν.
Παρότι οι ασθενείς με άνοια στα πρώτα στάδια είναι λειτουργικοί και αυτόνομοι, όσο προχωράει η νόσος είναι πολύ πιθανόν να μην μπορούν πλέον να ζουν μόνοι τους. Άρα, χρήζουν εποπτείας και βοήθειας για να μην θέσουν σε κίνδυνο τον εαυτό τους ή τους γύρω τους.
Τι κάνει λοιπόν ένας φροντιστής όταν αντιληφθεί ότι το αγαπημένο του πρόσωπο δεν μπορεί να μένει πλέον μόνο του αλλά και δεν μπορεί ο ίδιος να τον φροντίσει 24 ώρες το 24ωρο;
Οι βασικές επιλογές είναι δύο: να προσληφθεί ένας νοσηλευτής/φροντιστής ή να μετακινηθεί ο ασθενής σε ένα ιδιωτικό γηροκομείο.
Η πραγματικότητα όμως δείχνει ότι και οι δύο εναλλακτικές αποτελούν μια τεράστια οικονομική επιβάρυνση για ένα νοικοκυριό που στην πραγματικότητα μια σύνταξη δεν μπορεί να το υποστηρίξει.
ΟΤΑΝ Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΕΝΑΣ ΓΟΛΓΟΘΑΣ
Οι νευρολόγοι με τους οποίους επικοινωνήσαμε συμφωνούν στο ότι η καλύτερη επιλογή είναι ο ανοϊκός να μην αλλάζει περιβάλλον και πρόσωπα για να μην συγχέεται. Επομένως το να μείνει στο σπίτι του, αν υπάρχει η κατάλληλη υποστήριξη, είναι θεμιτή.
Πέραν τούτου, οι όροι που θέτουν ορισμένα ιδιωτικά γηροκομεία, όπως οι περιορισμένες και με ραντεβού επισκέψεις κάνουν τους φροντιστές να προτιμουν να κρατήσουν το συγγενή τους στο σπίτι όπου ούτως η άλλως ζει.
Αυτοί ήταν και μερικοί από τους λόγους που η Μαρία Κουτσούκου μπήκε στην αγωνιώδη διαδικασία της εύρεσης φροντίστριας που θα ζει με τη μητέρα της για να την προσέχει.
Αν και η ίδια έχει σταθεί πολύ τυχερή με τη συνεργασία που έχει μέχρι στιγμής, περιγράφει με ανησυχία τις ασταθείς συνθήκες που ακούει από το περίγυρο της. Όπως εξηγεί, η εύρεση μιας σταθερής συνεργασίας είναι πολύ δύσκολη, με τους συγγενείς να ασχολούνται πολλές ώρες με μεγάλο άγχος για να βρουν κατάλληλο άτομο, καθώς οι φροντίστριες να είναι εξαιρετικά περιζήτητες.
«Είναι τρομακτικό ότι συχνά κάποιες φεύγουν ξαφνικά και εκεί μένεις ξεκρέμαστος. Μάλιστα στα γραφεία που υπάρχουν, σου δίνουν και μια εγγύηση αντικατάστασης. Τι να το κάνω εγώ αυτό; Η μητέρα μου που διαγνώστηκε με άνοια θα έπρεπε να αποφεύγει τις αλλαγές προσώπων και συνηθειών» περιγράφει.
Επιπλέον, το κόστος που μας μεταφέρει φαντάζει δυσθεώρητο για τα σημερινά δεδομένα μιας βασικής σύνταξης ενός ηλικιωμένου.
«Οι κυρίες που προσέχουν ανοϊκούς ζητούν από 1.200 -1.400 ευρώ το μήνα περίπου με 4 ρεπό, που σημαίνει ότι για εκείνες τις μέρες αν δεν μπορεί κάποιος συγγενής να προσέξει τον άνθρωπό του, θα πρέπει να βρει άλλη κυρία να κάνει τα ρεπό της πρώτης» μας λέει η Κουτσούκου και εξηγεί ότι σε αυτόν το μισθό προστίθενται και τα σουπερμάρκετ για δύο ανθρώπους – αφού οι κυρίες μένουν μαζί με τον ασθενή – τα πάγια έξοδα όπως νερό, ρεύμα, τηλέφωνο και τα φάρμακα που απαιτούνται.
Όλα αυτά δημιουργούν ένα σταθερό κόστος που φτάνει περίπου τα 1.500 ευρώ το μήνα, χωρίς να υπολογίζονται τυχόν έκτακτα έξοδα σε γιατρούς και εξετάσεις.
«Κανονικά η μητέρα μου θα χρειάζονταν να κάνει και εργοθεραπείες, φυσικοθεραπείες, αλλά είναι μεγάλο το κόστος. Η σύνταξή της είναι περίπου των 800 ευρώ» λέει η ίδια αναδεικνύοντας έτσι το μεγάλο αδιέξοδο στο οποίο μπορεί να βρεθεί κάποιος ηλικιωμένος αν δεν τον στηρίζουν τα παιδιά του ή αν έχει να πληρώσει και ενοίκιο για την κατοικία του.
«Παρόλα αυτά, δεν θεωρώ κανένα ποσό υψηλό για αυτό που κάνουν αυτές οι κυρίες. Οι περισσότερες είναι μεγάλης ηλικίας και είναι μαζί με τους ασθενείς 24 ώρες το 24ωρο προσφέροντας την φροντίδα τους, την αυπνία τους. Η μητέρα μου, σχεδόν ανα τρία βράδια, θεωρεί ότι δεν είναι σπίτι της και είναι όλο το βράδυ στο πόδι προσπαθώντας να φύγει, με ο,τι αυτό συνεπάγεται για τον άνθρωπο που την φροντίζει» τονίζει.
ΤΟ ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ ΤΩΝ ΕΠΙΔΟΜΑΤΩΝ
Δεδομένης της ασθένειας που έχει προχωρήσει και του δυσθεώρητου κόστους, η Κουτσούκου, αναζήτησε ενημέρωση για τα επιδόματα που δικαιούνται οι ανοϊκοί. Έκανε έτσι, μέσω της νευρολόγου της, αίτημα για να περάσει η μητέρα της από την ανάλογη επιτροπή και να λάβει εξωιδρυματικό επίδομα αναπηρίας, όπως καταλάβαινε ότι δικαιούται.
Πράγματι στην Γνωστοποίηση Αποτελέσματος Πιστοποίησης Αναπηρίας αναγραφόταν ότι η μητέρα της πάσχει από Άνοια στη νόσο Αλτσχάιμερ με ποσοστό αναπηρίας 80% και μάλιστα ότι κατά την ιατρική κρίση, χρήζει βοήθειας και συμπαράστασης ετέρου προσώπου.
«Παρόλα αυτά δεν δικαιούνται το εξωιδρυματικό επίδομα, επειδή λαμβάνει την σύνταξη του πατέρα μου που ήταν δημόσιος υπάλληλος. Και ούτε δικαιούται το επίδομα του ΟΠΕΚΑ γιατι θεωρείται, με τα 800 ευρώ, υψηλοσυνταξιούχος» μας αφηγείται με ένταση, καθώς όλα αυτά κλήθηκε να τα ανακαλύψει εντελώς μόνη της με μεγάλο κόπο και σκαλίζοντας, χωρίς να υπάρχει καθόλου εύκολη καθοδήγηση.
Η απάντηση του e-ΕΦΚΑ
Όπως μας ενημέρωσε στην απάντησή του ο Ηλεκτρονικός Εθνικός Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης για τους ανθρώπους που έχουν διαγνωστεί με άνοια δεν προβλέπεται συγκεκριμένο επίδομα, αλλά ανάλογα με την λειτουργική έκπτωση που έχει επιφέρει η νόσος στον (π.χ. κινητική, νοητική ) ο ενδιαφερόμενος μπορεί να αιτηθεί την χορήγηση αντίστοιχων παροχών από τον Φορέα όπως:
Εξωϊδρυματικό επίδομα
- Για τους συνταξιούχους (γήρατος, αναπηρίας, θανάτου) του e-ΕΦΚΑ, πλην Δημοσίου (με εξαίρεση το Τ.Α.Κ.Ε.) καθώς και στα προστατευόμενα μέλη της οικογένειάς τους, το επίδομα χορηγείται χωρίς άλλες ασφαλιστικές προϋποθέσεις.
- Το επίδομα χορηγείται μεταξύ άλλων και σε όσους πάσχουν από ασθένειες, οι οποίες κατά την κρίση της αρμόδιας υγειονομικής επιτροπής, επιφέρουν την ίδια μορφή αναπηρίας με αυτή της παραπληγίας – τετραπληγίας, σε ποσοστό ≥ 67% στην κινητική αναπηρία.
- Οι ενδιαφερόμενοι εφόσον σύμφωνα με την πιστοποίηση της αναπηρίας πληρούν τα ιατρικά κριτήρια για την χορήγηση του επιδόματος, μπορούν να υποβάλλουν ηλεκτρονικά αίτημα οι ίδιοι ή εξουσιοδοτημένος εκπρόσωπός τους.
- Η καταβολή του εξωιδρυματικού επιδόματος αναστέλλεται στην περίπτωση που ο δικαιούχος νοσηλευτεί σε ίδρυμα ασυλιακής μορφής για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των 30 ημερών.
- Για τους ανασφάλιστους και τους ασφαλισμένους Δημοσίου το επίδομα χορηγείται από τον ΟΠΕΚΑ, όπου υποβάλλεται και η αίτηση για την χορήγησή του (Κέντρα Κοινότητας)
Επίδομα Απολύτου αναπηρίας- Συμπαράστασης ετέρου προσώπου
- Αφορά συνταξιούχους λόγω αναπηρίας ή συνταξιούχους γήρατος με αναπηρία όρασης.
- Αποδίδεται εφ` όσον ο ανάπηρος βρίσκεται διαρκώς σε κατάσταση που απαιτεί συνεχή επίβλεψη, περιποίηση και συμπαράσταση ετέρου προσώπου -απόλυτη αναπηρία (κριτήριο αποτελούν μεταξύ άλλων: η κίνηση, η νόηση-η όραση).
- Οι ενδιαφερόμενοι εφόσον σύμφωνα με την πιστοποίηση της αναπηρίας τους κατά ιατρική κρίση χρήζουν βοήθειας και συμπαράστασης ετέρου προσώπου, μπορούν υποβάλλουν σχετικό αίτημα ηλεκτρονικά μέσω της ηλεκτρονικής υπηρεσίας «Υποβολή Αίτησης Συνταξιοδότησης και Εφάπαξ Παροχής»
Το ζήτημα της δυσκολίας χορήγησης επιδόματος δεν είναι κάτι που συναντάμε στο ρεπορτάζ μας πρώτη φορά. Όπως μας τόνισε και η νευρολόγος και πρόεδρος του Εθνικού Παρατηρητηρίου για την Άνοια και τη νόσο Alzheimer Δρ. Παρασκευή Σακκά, «Το μεγαλύτερο κενό που έχουμε είναι στα οικονομικά βοηθήματα για τους ασθενείς με άνοια και τους φροντιστές τους».
Το να δίνεται ένα επίδομα στους ηλικιωμένους με άνοια που χρήζουν βοήθειας θα αποτελούσε τεράστια διευκόλυνση για τους φροντιστές τους που τελικά είναι αυτοί που επωμίζονται, αν μπορούν, το κόστος που προκύπτει.
«Έστω ότι σε ένα σπίτι ζει ένα ηλικιωμένο ζευγάρι που παίρνει σύνταξη του ΟΓΑ γύρω στα 700 ευρώ. Και ο ένας είναι ανοϊκός που χρειάζεται εξειδικευμένη φροντίδα και υποστήριξη. Ποιος θα βοηθήσει τον υγιή νοητικά σύζυγο-φροντιστή και πώς μπορούν να βρουν επαγγελματία φροντιστή με 1400 ευρώ μαζί;» σημειώνει η Σακκά.
ΑΠΑΓΟΡΕΥΤΙΚΟ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑΣ ΜΕ ΜΙΑ ΣΥΝΤΑΞΗ
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα δεδομένα του συστήματος πληρωμών συντάξεων «ΗΛΙΟΣ» μια μέση κύρια σύνταξη ανέρχεται στα 869€, ενώ 6 στους 10 συνταξιούχους λαμβάνουν μεικτα κάτω από 1.000 ευρώ σύνταξη.
Σε περίπτωση όμως που κάποιος δεν έχει άλλη επιλογή πέρα από το να φιλοξενηθεί σε μια ιδιωτική μονάδα μακροχρόνιας φιλοξενίας μια μέση σύνταξη δεν τον καλύπτει. Όπως διαπιστώσαμε από έρευνα αγοράς που κάναμε σε ιδιωτικές εξειδικευμένες μονάδες για την άνοια στην Αττική η μέση τιμή για την οικονομικότερη επιλογή είναι περιπου στα 1.200 ανά μήνα.
Μια από τις ιδιωτικές μονάδες της Αττικής με την οποία επικοινωνήσαμε, μάλιστα, μας ενημέρωσε ότι ένα μονόκλινο δωμάτιο κοστίζει 2.300 ευρώ το μήνα με τις πάνες και τα φάρμακα να μην υπολογίζονται στην τιμή.
Όπως μάθαμε από συνεντευξιαζόμενους υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες οι υποσχέσεις των ιδιωτικών μονάδων μπορεί να μην ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, να μην υπάρχει έλεγχος από το κράτος και να προτιμούν να κρατήσουν τον ασθενή στο σπίτι.
«Όσο πιο προχωρημένο είναι το στάδιο της νόσου που βρίσκεται ο ασθενής, τόσο πιο υψηλές είναι οι απαιτήσεις φροντίδας του» μας εξηγεί η Σακκά. «Ένας ανοϊκός ο οποίος χρειάζεται βοήθεια για να σηκωθεί από το κρεβάτι του, για να ντυθεί, για να πλυθεί και γενικά για να καλύψει τις βασικές του ανάγκες αν δεν ασχολείται κανείς μαζί του, δεν του μιλάει, δεν τον κινητοποιεί νοητικά, θα χειροτερέψει πολύ γρήγορα»
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πώς θα φροντιστεί ένας άνθρωπος με άνοια όταν δεν μπορεί πλέον να αυτοεξυπηρετηθεί. Είναι και ποιος θα φροντίσει εκείνους που αναλαμβάνουν αυτή την ευθύνη, πρακτικά και οικονομικά.
Όσο η κατ’ οίκον υποστήριξη παραμένει ακριβή, οι δημόσιες δομές ανεπαρκείς και η πρόσβαση στα επιδόματα περίπλοκη, η οικογένεια θα εξακολουθεί να βρίσκεται μόνη απέναντι σε μια ασθένεια που δεν αφήνει περιθώρια για παύσεις, ρεπό ή αναβολές.
