Πώς “καταπίνουμε” τη στεγαστική κρίση

Στην Ισπανία εκατομμύρια βγήκαν στους δρόμους για το στεγαστικό πρόβλημα. Μόνο στη Βαρκελώνη, υπολογίζεται ότι διαδήλωσαν 400.000 άνθρωποι.

Λογικό. Ενας μέσος άνθρωπος στη Βαρκελώνη μπορεί πλέον να μείνει μόνο σε σπιτάκι σκύλου. Για να νοικιάσεις γκαρσονιέρα 40 τετραγωνικών θέλεις, στην καλύτερη περίπτωση, 800 ευρώ το μήνα. Και χρειάζεσαι, τουλάχιστον, τα διπλά αν θέλεις σπίτι για να στεγάσεις τετραμελή οικογένεια.

Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία της Eurostat για το 2025, ο μέσος Ισπανός διαθέτει το 16% του καθαρού διαθέσιμου εισοδήματός του για στέγαση. Στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό είναι υπερδιπλάσιο. Και αν κοιτάξουμε με πιο αναλυτική ματιά τα στοιχεία, θα δούμε ότι στην πατρίδα μας, περισσότεροι από ένας στους τέσσερις δαπανούν πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στέγαση. Οι Ελληνες υφίστανται τη μεγαλύτερη εισοδηματική επιβάρυνση για στέγη σε σύγκριση με τους υπόλοιπους Ευρωπαίους.

Ομως στα μέρη μας συμβαίνουν περίεργα πράγματα. Τα σπίτια, παρά τα ενοίκια δυσθεώρητου ύψους, νοικιάζονται. Μόνο οι προκλητικές περιπτώσεις, της καλύβας με τα 1.000 ευρώ, μένουν αδιάθετες. Ομοίως απορροφούνται και οι νέες κατασκευές που πλέον ξεκινούν, στην πρωτεύουσα, από 4.000 ευρώ το τετραγωνικό μέτρο. Σήμερα βλέπεις την πολυκατοικία να σηκώνεται και αύριο κατοικείται. Αρκετές δε, έχουν πλέον και ατομικές πισίνες για να προσθέσουν μία αίσθηση ξιπασιάς.

Κατά τα λοιπά, σύμφωνα με τα τελευταία φορολογικά στοιχεία, σχεδόν εννιά στους δέκα Ελληνες ζουν με λιγότερα από 20.000 ευρώ τον χρόνο -μικτά. Και κάπως έτσι, το μέσο ενοίκιο στην Ελλάδα είναι, στα χαρτιά, 300 ευρώ.

Πώς νοικιάζονται, λοιπόν, τα σπίτια με ακριβά ενοίκια και πώς αγοράζονται τα νεόδμητα; Στη δεύτερη περίπτωση το μαύρο χρήμα παίζει μεγαλύτερο ρόλο σε σχέση με την πρώτη. Αν πας με μετρητά στο χέρι θα πάρεις γενναία έκπτωση καθώς αρκετοί κατασκευαστές πληρώνουν τα συνεργεία τους με μετρητά.

Αλλά ας σταθούμε στα ενοίκια. Εκεί συμβαίνουν δύο πράγματα. Υπάρχει και μαύρο χρήμα, αλλά και αφαίμαξη του εισοδήματος υπέρ του ενοικίου. Ο ενοικιαστής που δεν θα πληρώσει με μαύρα, είναι μισθωτός και δηλώνει τα πάντα, θα μετατρέψει το σπίτι του σε φυλακή. Θα κόψει τις εξόδους, θα περιορίσει το ακριβό φαγητό και θα καλύψει το νοίκι του.

Ζούμε, λοιπόν, στη χώρα που βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις ως προς την αγοραστική δύναμη και στην πρώτη ως προς το ποσοστό εισοδήματος που διατίθεται για στέγαση. Στην πολιτική συζήτηση εμφανίζεται συχνά η πρόταση για κρατική παρέμβαση προκειμένου να συγκρατηθούν τα ενοίκια. Δεν είναι εύκολο. Ισως είναι και αδύνατο. Δεν μπορείς να υποχρεώσεις κάποιον να νοικιάσει το σπίτι του, ούτε να το διαθέσει σε συγκεκριμένη τιμή.

Στην Ελλάδα ένα μεγάλο μέρος των νοικοκυριών διαθέτει δικό του σπίτι. Συνεπώς, η αύξηση των τιμών δεν προκαλεί σε όλους την ίδια δυσφορία. Ο ιδιοκτήτης βλέπει την περιουσία του να αποκτά μεγαλύτερη αξία. Ο ενοικιαστής βλέπει τον μισθό του να εξαφανίζεται. Μπορεί μάλιστα ο πρώτος να είναι πατέρας του δεύτερου και τα έσοδα από το ακίνητο να πληρώνουν το ενοίκιο του παιδιού.

Υπάρχει επίσης και η οικογένεια που λειτουργεί ως κοινωνικό αμορτισέρ και απορροφά μέρος της έντασης. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο, άτυπο οργανισμό στεγαστικής πολιτικής της χώρας. Διαθέτει ακίνητα, προσφέρει δωρεάν φιλοξενία, επιδοτεί ενοίκια, ενίοτε αναλαμβάνει και τους λογαριασμούς. Το παιδί μπορεί να έχει πατήσει τα σαράντα, αλλά το δωμάτιό του παραμένει διαθέσιμο.

Στην Ισπανία, από την εποχή της μεγάλης οικονομικής κρίσης, αναπτύχθηκαν οργανωμένα κινήματα κατά των εξώσεων και υπέρ των ενοικιαστών. Δημιουργήθηκαν δίκτυα, συνδικάτα, συγκεκριμένα αιτήματα. Εδώ μάθαμε περισσότερο να προσαρμοζόμαστε. Δεν βγαίνει το ενοίκιο; Πηγαίνεις πιο μακριά. Δεν βρίσκεις σπίτι; Συγκατοικείς. Δεν μπορείς ούτε αυτό; Επιστρέφεις στους γονείς. Κάθε πρόβλημα αναζητεί μια ατομική λύση.

Το αποτέλεσμα είναι παράδοξο. Μια κοινωνία που κινητοποιείται για πολλά, δυσκολεύεται να κινητοποιηθεί για το δικαίωμα στην κατοικία. Και το στεγαστικό σέρνεται ως γκρίνια στην κοινωνία, αλλά δεν σηκώνει τσουνάμι δυσφορίας. Αναπόφευκτα, δεν γίνεται και σοβαρή κουβέντα για την επίλυση του. Σχέδια περί κοινωνικής κατοικίας και αξιοποίησης ακινήτων που ανήκουν στον ευρύτερο δημόσιο τομέα συζητώνται επιδερμικά. Και το πρόβλημα εντάσσεται, γενικώς και αορίστως, στο πλέγμα της ακρίβειας. Δεν είναι έτσι. Πρόκειται για διαφορετικά προβλήματα.