Η Κούβα και η ηλιακή ενέργεια ενάντια στο εμπάργκο

Μία χώρα κάτω από τον Τροπικό του Καρκίνου, ένα νησί 11 εκατομμυρίων ανθρώπων, μόλις 150 χιλιόμετρα από τις ακτές της Φλόριντα, εδώ και 65 χρόνια υπομένει τον μεγαλύτερο εμπορικό αποκλεισμό στην ιστορία και προσπαθεί να μην γονατίσει. Θα τα καταφέρει;

Από τη νικηφόρα Επανάσταση στο πρώτο εμπάργκο

Την 1η Ιανουαρίου 1959 ο Φιντέλ Κάστρο και οι αντάρτες του, μπαίνουν νικητές στην Αβάνα και η κουβανική επανάσταση θριαμβεύει. Ο Κάστρο ηγείται της χώρας μέχρι το 2008, τον διαδέχεται ο αδελφός του Ραούλ και από το 2018 πρόεδρος της Κούβας είναι ο Μιγκέλ Ντίας Κανέλ.

Οι ΗΠΑ, υπερδύναμη αλλά και κράτος που υπηρετεί τον πιο εξελιγμένο καπιταλισμό, από την πρώτη στιγμή στάθηκε απέναντι στην Κουβανική Επανάσταση για λόγους αρχής. Ήδη από τον Οκτώβριο του 1960, η κυβέρνηση Άιζενχάουερ επέβαλε το πρώτο εμπάργκο κατά της Κούβας — απαγόρευση εξαγωγών προς το νησί, εκτός από τρόφιμα και φάρμακα. Τον Ιανουάριο του 1961 ο Άιζενχάουερ διέκοψε και τις διπλωματικές σχέσεις, λίγες μόνο ημέρες πριν παραδώσει την προεδρία στον Τζον Φ. Κένεντι. Η κορύφωση ήρθε στις 3 Φεβρουαρίου 1962 με τη Διακήρυξη 3447 (Proclamation 3447) του Κένεντι, που επέβαλε πλήρες εμπορικό εμπάργκο. Από εκείνη τη στιγμή και για τις επόμενες έξι δεκαετίες, καμία αμερικανική κυβέρνηση δεν επρόκειτο να το άρει.

Ο κόλπος των Χοίρων και η κρίση των πυραύλων

Στο μεταξύ, τον Απρίλιο του 1961, η CIA οργάνωσε την αποτυχημένη εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων (Bahía de Cochinos): 1.400 Κουβανοί εξόριστοι, εκπαιδευμένοι και εξοπλισμένοι από αμερικανικές υπηρεσίες, συντρίφθηκαν σε λιγότερο από 72 ώρες από τις δυνάμεις του Κάστρο. Αντί να ανατρέψει την Επανάσταση, η εισβολή τη στερέωσε — ο Φιντέλ διακήρυξε επίσημα τον σοσιαλιστικό χαρακτήρα της λίγες ώρες πριν αποκρούσει τους εισβολείς.

Έναν χρόνο αργότερα, τον Οκτώβριο του 1962, η Κρίση των Πυραύλων κράτησε την ανθρωπότητα 13 ημέρες στο χείλος του πυρηνικού πολέμου. Μόσχα και Ουάσινγκτον τελικά συμβιβάστηκαν, αλλά η Κούβα έμεινε για πάντα στο στόχαστρο.

Από τον Ρίγκαν μέχρι τον Τραμπ: η μαύρη λίστα

Το 1982 ο Ρόναλντ Ρίγκαν εντάσσει την Κούβα στη μαύρη λίστα των «κρατών-χορηγών της τρομοκρατίας». Ο Μπαράκ Ομπάμα τη βγάζει το 2015 σε μια προσπάθεια εξομάλυνσης. Ο Ντόναλντ Τραμπ τη ξαναβάζει τον Ιανουάριο του 2021, λίγες μόνο ημέρες πριν αποχωρήσει από τον Λευκό Οίκο. Ο Τζο Μπάιντεν τη βγάζει ξανά τον Ιανουάριο του 2025, στις τελευταίες του ημέρες ως πρόεδρος. Ο Τραμπ, την 20ή Ιανουαρίου 2025, πρώτη ημέρα της δεύτερης θητείας του, την επανεντάσσει.

Παράλληλα, κάθε χρόνο η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ καταδικάζει το εμπάργκο με συντριπτική πλειοψηφία. Το 2024, από τις 189 χώρες που ψήφισαν, 187 τάχθηκαν υπέρ της άρσης του εμπάργκο. Μόνο δύο ψήφισαν κατά: οι ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Ο πετρελαϊκός αποκλεισμός του Τραμπ — και οι συνέπειες

Στις 29 Ιανουαρίου 2026, ο Τραμπ υπογράφει εκτελεστικό διάταγμα που επιβάλλει δασμούς σε κάθε χώρα και σε κάθε πλοίο που στέλνει πετρέλαιο στην Κούβα. Είναι ο πρώτος de facto πετρελαϊκός αποκλεισμός της Κούβας από την Κρίση των Πυραύλων του 1962.

Το συσσωρευμένο κόστος του εμπάργκο για την Κούβα ξεπερνά πλέον τα 170 δισ. δολάρια, σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε ο υπουργός Εξωτερικών Μπρούνο Ροδρίγκες στον ΟΗΕ. Οι συνέπειες στην καθημερινή ζωή είναι δραματικές με συνεχόμενα blackout που φτάνουν σε διάρκεια τις 18 με 20 ώρες την ημέρα σε ολόκληρες επαρχίες. Στις 30 Μαρτίου 2026, ένα ρωσικό τάνκερ μεταφέρει 100.000 τόνους αργού πετρελαίου στην Αβάνα — ποσότητα που αρκεί για μόλις 12,5 ημέρες κατανάλωσης. Ο πληθωρισμός έχει ξεπεράσει το 70%. Πάνω από ένα εκατομμύριο νοικοκυριά στερούνται τρεχούμενο νερό, καθώς δεν υπάρχει ηλεκτρικό για να λειτουργήσουν οι αντλίες. Τα σκουπίδια συσσωρεύονται στους δρόμους — μόλις 44 από τα 106 απορριμματοφόρα της Αβάνας κυκλοφορούν. Η βρεφική θνησιμότητα εκτινάχθηκε στα 8,5 ανά 1.000 γεννήσεις, σχεδόν διπλάσια από προηγούμενες δεκαετίες. Η μετανάστευση πήρε χαρακτήρα μαζικής εξόδου: ο πληθυσμός κατέρρευσε από τα 11,1 εκατομμύρια το 2021 στα 9,75 εκατομμύρια το 2024 — μείωση πάνω από 12%, η μεγαλύτερη απώλεια πληθυσμού στην ιστορία του νησιού.

Υπάρχει κάτι αισιόδοξο για τον κουβανικό λαό;

Έλα που δεν το βάζουν κάτω.

Η Κούβα ανακοίνωσε τη δημιουργία 92 ηλιακών πάρκων σε συνεργασία με την Κίνα, συνολικής ισχύος 2.000 MW έως το 2028 — όση είναι σήμερα η συνολική ισχύς της χώρας από ορυκτά καύσιμα. Σε ένα μόνο χρόνο, η ηλιακή ενέργεια αυξήθηκε από το 3% στο 20% της παραγωγής (ή στο 10% με βάση τους ετήσιους σταθμισμένους μέσους όρους που δίνουν οι κουβανικές αρχές). Οι κινεζικές εξαγωγές φωτοβολταϊκών στην Κούβα εκτοξεύτηκαν από 5 εκατ. δολάρια το 2023 σε 117 εκατ. το 2025.

Μέσα σε ένα χρόνο, 49 νέα ηλιακά πάρκα συνδέθηκαν στο εθνικό δίκτυο. Στις 10–11 Φεβρουαρίου 2026, η Κούβα ξεπέρασε για πρώτη φορά στην ιστορία της τα 900 MW ηλιακής παραγωγής σε μία ημέρα. Στις 12 Νοεμβρίου 2025, ο Ντίας-Κανέλ μαζί με τον Κινέζο πρέσβη Χούα Σιν εγκαινίασαν το εμβληματικό πάρκο «Mártires de Barbados II» στην επαρχία Αρτεμίσα — όνομα που τιμά τα 73 θύματα της τρομοκρατικής επίθεσης της CIA το 1976 σε κουβανικό αεροσκάφος ανοιχτά της Βαρβάδου. Συμβολισμός γεμάτος βάρος: τα ηλιακά πάρκα δεν είναι μόνο ενέργεια, είναι και μνήμη.

Η αφίσα που έγινε σύμβολο

Η αφίσα «Rumbo a la Soberanía Energética» («Πορεία προς την Ενεργειακή Κυριαρχία») δεν είναι απλά προπαγανδιστικό υλικό. Συμπυκνώνει την επίσημη «Εθνική Στρατηγική για την Ενεργειακή Μετάβαση της Κούβας», που εγκρίθηκε τον Σεπτέμβριο του 2024 ως επικαιροποίηση της Πολιτικής Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας του 2014. Παρουσιάστηκε επίσημα στη 41η Διεθνή Έκθεση Αβάνας τον Νοέμβριο του 2025 και αναλύθηκε διεξοδικά από τον υπουργό Ενέργειας και Ορυχείων Βιθέντε ντε λα Ο Λεβί.

Η Στρατηγική προβλέπει τρεις φάσεις:

Φάση πρώτη — 2030: Το 24% της ηλεκτροπαραγωγής θα προέρχεται από Ανανεώσιμες Πηγές.

Φάση δεύτερη — 2035: Το 40% από ΑΠΕ. Σταματούν εντελώς οι εισαγωγές καυσίμων. Εξοικονόμηση πάνω από ένα εκατομμύριο τόνων πετρελαίου ετησίως.

Φάση τρίτη — 2050: 100% ανανεώσιμη ενέργεια. Πλήρης ενεργειακή κυριαρχία, με συνδυασμό ηλιακής, αιολικής (το πρώτο μεγάλο αιολικό πάρκο «Herradura 1» ξεκίνησε εγκαταστάσεις πύργων το 2026), βιομάζας, μικρών υδροηλεκτρικών και κυματικής ενέργειας.

Παράλληλα, η κουβανική κυβέρνηση έχει εξαγγείλει πλήρη απαλλαγή τελωνειακών δασμών για τον εξοπλισμό ΑΠΕ, οκταετή φορολογικά κίνητρα για ιδιωτικές επενδύσεις, και τέσσερις σταθμούς αποθήκευσης μπαταριών συνολικής ισχύος 200 MW.

Με λίγα λόγια

Η απάντηση στο εμπάργκο είναι ο ήλιος.

Όσο η Ουάσινγκτον σφίγγει τη θηλιά, η Αβάνα γυρίζει το πρόσωπό της προς τον ουρανό. Δεν είναι μόνη: 187 χώρες στον ΟΗΕ ψήφισαν υπέρ της, η Κίνα στέκεται οικονομικός σύμμαχος, η Ρωσία στέλνει τάνκερ. Το στοίχημα είναι αν ένα μικρό νησί θα προλάβει να μετασχηματιστεί ενεργειακά πριν η ασφυξία γίνει αβίωτη.

Το 2050 απέχει 24 χρόνια.

Στην ιστορία της Κούβας, που μετράει 65 χρόνια αντίστασης, αυτό μοιάζει εφικτό.

Πηγές: Granma (cuba.granma.cu), Cubadebate (cubadebate.cu), Prensa Latina (prensa-latina.cu), Trabajadores, Presidencia.gob.cu, Friends of Socialist China, POWER Magazine, TaiyangNews, China Daily, Financial Times (μέσω naftemporiki.gr), Ember/GAC China, CiberCuba, SEJ, ΟΗΕ — Γενική Συνέλευση Ψηφίσματα 2024-2025, Ριζοσπάστης, Εφημερίδα των Συντακτών, alfavita.gr.