Θα φυλάει ο λύκος τα πρόβατα;

Η αρμόδια επιτροπή της Βουλής αρχίζει να επεξεργάζεται το νομοσχέδιο που κλείνει τα social media στους κάτω των 15 ετών, με ψήφιση στις 22 Οκτωβρίου και εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2027.

Η ανησυχία των γονιών είναι πραγματική: ένας στους τέσσερις μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου δηλώνει υπερβολική χρήση, σύμφωνα με το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου.
Ένα ηλικιακό όριο, όμως, δεν μπορεί να είναι η μόνη απάντηση.

Το πρόβλημα είναι ο σχεδιασμός

Στα συστήματα συστάσεων, όπως αυτά του TikTok και του Instagram, το πρώτο ερώτημα είναι τι ζητάμε από την Τεχνητή Νοημοσύνη να βελτιστοποιήσει. Όταν επιβραβεύεται ο χρόνος παραμονής ενός νέου στην πλατφόρμα, τότε η Τεχνητή Νοημοσύνη προτείνει ό,τι κρατά το βλέμμα στην οθόνη. Ο εθισμός, λοιπόν, δεν είναι παρενέργεια, είναι προϊόν.
Κι όμως, ο νόμος δεν αγγίζει τον αλγόριθμο. Ορίζει ποιος μπαίνει, όχι τι βρίσκει μέσα. Για τους εφήβους 15 έως 17 ετών, το ατελείωτο scroll, η αυτόματη αναπαραγωγή και οι ειδοποιήσεις μέσα στη νύχτα μένουν ίδια. Η πρόταση της Κομισιόν για το EU KIDS Act πηγαίνει ήδη πιο μακριά: περιορίζει ακριβώς αυτές τις λειτουργίες.

Τι δείχνει η Αυστραλία

Η Αυστραλία απαγόρευσε τα social media στους κάτω των 16 τον Δεκέμβριο του 2025. Τρεις μήνες μετά, η επίσημη αξιολόγηση βρήκε ότι η κατοχή λογαριασμού από παιδιά 10–15 ετών μειώθηκε από 52,4% σε 42,1%, αλλά η χρήση των απαγορευμένων πλατφορμών μόλις από 85,9% σε 81,5%.

Το γιατί είναι αποκαλυπτικό. Τα μισά παιδιά που κράτησαν λογαριασμό είπαν ότι η πλατφόρμα δεν τους ζήτησε ποτέ να επιβεβαιώσουν την ηλικία τους. Αυτός είναι ο λύκος που φυλάει τα πρόβατα. Το δίδαγμα είναι ήδη σαφές: η απαγόρευση στο χαρτί δεν είναι προστασία στην πράξη.

Ποιος θα ελέγξει;

Ο νόμος δεν δημιουργεί νέο εποπτικό μηχανισμό. Οι μεγάλες πλατφόρμες έχουν την ευρωπαϊκή τους έδρα κυρίως στην Ιρλανδία, και γι’ αυτές οι ελληνικές αρχές περιορίζονται στη διαβίβαση καταγγελιών μέσω της Εθνικής Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών & Ταχυδρομείων. Η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει ποιος ελέγχει τη συμμόρφωση και πώς μαθαίνει ο πολίτης την έκβαση μιας καταγγελίας. Χρειάζεται ένας ανεξάρτητος Αλγοριθμικός Διαμεσολαβητής, με πρόσβαση στα δεδομένα των πλατφορμών και αρμοδιότητα να ξεκινά ελέγχους.

Τι χρειάζεται

Η προστασία πρέπει να ξεκινά από τον σχεδιασμό και να καλύπτει όλους τους ανηλίκους. Πρώτα, ασφαλείς ρυθμίσεις από την αρχή για κάθε παιδί κάτω των 18. Η εφαρμογή να μην καταγράφει τι του αρέσει για να του σερβίρει κι άλλο. Τα βίντεο να μην ξεκινούν το ένα μετά το άλλο. Καμία ειδοποίηση τη νύχτα. Εκεί γεννιέται ο εθισμός, εκεί πρέπει να παρέμβει ο νόμος.

Δεύτερον, έλεγχος που γίνεται στ’ αλήθεια. Την ηλικία θα την επιβεβαιώνει το Kids Wallet, αλλά το ποιος θα κληθεί να την επιβεβαιώσει το αποφασίζει η πλατφόρμα: ο έλεγχος ενεργοποιείται όταν η ίδια δεν είναι βέβαιη. Χρειάζονται αρχές με προσωπικό, υποχρεωτικός ανεξάρτητος έλεγχος των ίδιων των αλγορίθμων και πρόσβαση των ερευνητών στα δεδομένα των πλατφορμών, για να ξέρουμε αν ο νόμος δουλεύει. Και επειδή θα ελέγχεται η ηλικία και των ενηλίκων, η υπόσχεση ότι δεν θα μεταφέρεται κανένα προσωπικό δεδομένο πρέπει να γραφτεί στον νόμο.

Και τρίτον, στήριξη για τα παιδιά που έχουν ήδη παγιδευτεί. Ψυχολόγος και κοινωνικός λειτουργός σε κάθε σχολείο, και μάθημα για το πώς δουλεύουν οι αλγόριθμοι. Η ψηφιακή ζωή των παιδιών πρέπει να μπει στο κέντρο της εκπαίδευσης, όχι στο περιθώριό της.

Δημοκρατικός έλεγχος, όχι μόνο όριο ηλικίας

Η απάντηση δεν μπορεί να είναι ούτε τεχνοφοβική ούτε τεχνολατρική, ούτε να εξαντλείται σε αποσπασματικές απαγορεύσεις. Τα παιδιά δεν χρειάζονται μόνο έναν κόφτη στην πόρτα. Χρειάζονται πλατφόρμες που δεν είναι φτιαγμένες για να τα κρατούν δέσμια, και κανόνες που ελέγχονται έξω από αυτές.

Η αλγοριθμική ισχύς είναι πια δημόσια ισχύς και πρέπει να ελέγχεται δημοκρατικά.

O Βαγγέλης Κανούλας, καθηγητής Τεχνητής Νοημοσύνης Πανεπιστημίου Άμστερνταμ, μέλος του Εθνικού Συμβουλίου της ΕΛΑΣ και συντονιστής της ομάδας Τεχνητής Νοημοσύνης και Δεδομένων