Ενεργειακή ακρίβεια και κόστος διαβίωσης: Τα αναχώματα ενόψει ενός δύσκολου χειμώνα
Διαβάζεται σε 9'
Στήριξη στα νοικοκυριά αναφέρει η κυβέρνηση ότι προσφέρει, ωστόσο οι ανατιμήσεις μεταφέρονται σε όλη την αγορά.
- 16 Νοεμβρίου 2026 06:03
Η ενεργειακή κι όχι μόνο ακρίβεια επιστρέφει στο προσκήνιο, διαμορφώνοντας ένα ιδιαίτερα πιεστικό περιβάλλον για τα ελληνικά νοικοκυριά ενόψει του χειμώνα. Οι αυξημένες τιμές του φυσικού αερίου, που παραμένει στον Ολλανδικό δείκτη TTF πάνω από τα 90 ευρώ/MWh του ηλεκτρικού ρεύματος και των καυσίμων, παρά την αποκλιμάκωση των τελευταίων ημερών, επιβαρύνουν το κόστος θέρμανσης και μετακίνησης, ενώ οι επιπτώσεις τους διαχέονται σταδιακά στην παραγωγή, στις μεταφορές και τελικά στις τιμές των βασικών αγαθών.
Είναι χαρακτηριστικό ότι περαιτέρω σημαντική αύξηση κατά 18,7% σημείωσε ο γενικός δείκτης τιμών εισαγωγών στη βιομηχανία τον Σεπτέμβριο του 2026 σε σύγκριση με τον αντίστοιχο δείκτη του Σεπτεμβρίου 2025, έναντι αύξησης 0,4% που σημειώθηκε κατά τη σύγκριση των αντίστοιχων δεικτών το 2025 με το 2024.
Σε αυτό το περιβάλλον, η κυβέρνηση επιχειρεί να διαμορφώσει ένα πλέγμα παρεμβάσεων για τον περιορισμό των επιβαρύνσεων, με αιχμή την ενίσχυση του επιδόματος θέρμανσης, τις επιδοτήσεις στην αντλία και τις πρωτοβουλίες για τη συγκράτηση των τιμών στην αγορά.
Το μήνυμα, μάλιστα, της κυριακάτικης ανασκόπησης του Πρωθυπουργού κινήθηκε σε αυτή την κατεύθυνση, με ιδιαίτερη έμφαση στην ενεργειακή στήριξη των νοικοκυριών. Όπως επισημάνθηκε από τον Κυριάκο Μητοστάκη, η αυξημένη ενίσχυση για τη θέρμανση, σε συνδυασμό με τις παρεμβάσεις στα καύσιμα, αποσκοπεί στο να περιορίσει όσο είναι δυνατόν το κόστος που καλούνται να επωμιστούν οι πολίτες τους επόμενους μήνες.
Επίδομα θέρμανσης
Στο επίκεντρο βρίσκεται το επίδομα θέρμανσης, το οποίο για τη χειμερινή περίοδο 2026-2027 είναι αυξημένο οριζόντια κατά 30% σε σχέση με πέρυσι και αφορά περίπου 1,2 εκατομμύρια νοικοκυριά. Το ανώτατο ποσό της ενίσχυσης φτάνει τα 1.560 ευρώ, ενώ διευρυμένα είναι και τα εισοδηματικά κριτήρια. Ενδεικτικά, για ένα ζευγάρι με δύο παιδιά το εισοδηματικό όριο αυξάνεται από τις 24.000 στις 34.000 ευρώ.
Η ενίσχυση καλύπτει όλους τους τρόπους θέρμανσης, ενώ το ύψος της διαφοροποιείται ανάλογα με τις κλιματολογικές συνθήκες κάθε περιοχής, με τις ψυχρότερες περιοχές να λαμβάνουν μεγαλύτερη στήριξη. Οι, δε, αιτήσεις υποβάλλονται μέσω της πλατφόρμας myΘέρμανση της ΑΑΔΕ έως τις 4 Δεκεμβρίου, με την πρώτη πληρωμή να προγραμματίζεται έως τις 23 Δεκεμβρίου. Μάλιστα, περισσότερες από 600.000 αιτήσεις έχουν ήδη υποβληθεί στην πλατφόρμα της ΑΑΔΕ.
Επιδοτήσεις στα καύσιμα
Παράλληλα, παρατείνονται έως τις 30 Νοεμβρίου οι επιδοτήσεις στα καύσιμα, διατηρώντας το επίπεδο ενίσχυσης που ίσχυε κατά το πρώτο δεκαπενθήμερο του μήνα. Ειδικότερα, η κρατική επιδότηση διαμορφώνεται στα 20 λεπτά ανά λίτρο για το πετρέλαιο θέρμανσης, στα 15 λεπτά για το πετρέλαιο κίνησης και στα 10 λεπτά για την αμόλυβδη βενζίνη 95 οκτανίων. Στο πετρέλαιο θέρμανσης προστίθεται και η έκπτωση των 20 λεπτών ανά λίτρο από τις εταιρείες διύλισης, με αποτέλεσμα η συνολική ελάφρυνση να φτάνει τα 40 λεπτά ανά λίτρο.
Το δημοσιονομικό κόστος της παράτασης για το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Νοεμβρίου υπολογίζεται σε 35 εκατ. ευρώ, ενώ το συνολικό κόστος των παρεμβάσεων στήριξης απέναντι στην ενεργειακή κρίση και την ακρίβεια έχει διαμορφωθεί έως τώρα σε περίπου 1,49 δισ. ευρώ, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται από την κυβέρνηση.
Η HELLENiQ Energy
Στο μεταξύ η HELLENiQ ENERGY αποφάσισε με βάση ανακοίνωση να παρατείνει μέχρι και τις 30 Νοεμβρίου την ειδική έκτακτη έκπτωση για το πετρέλαιο θέρμανσης και το πετρέλαιο κίνησης, παρά την υποχώρηση των τιμών που παρατηρείται το τελευταίο χρονικό διάστημα. Η έκπτωση χορηγείται από την HELLENiQ Petroleum, θυγατρική της HELLENiQ ENERGY, προς όλες τις όλες τις εταιρείες Εμπορίας. Κυμαίνεται στα 16 λεπτά ανά λίτρο για το Πετρέλαιο θέρμανσης, ποσό που αναλογεί σε μείωση της τιμής στην αντλία κατά 20 λεπτά συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ.
Παράλληλα, παραμένει σε ισχύ και η έκτακτη έκπτωση των 4 λεπτών ανά λίτρο, δηλαδή μείωση τιμής 5 λεπτά με ΦΠΑ, για το Πετρέλαιο κίνησης. Η έκτακτη έκπτωση θα εμφανίζεται σε ξεχωριστό πεδίο στα τιμολόγια που εκδίδονται. Αφορά αποκλειστικά τα καύσιμα που προορίζονται για κατανάλωση στην εσωτερική αγορά και αποτελεί τον πιο άμεσο και αποτελεσματικό τρόπο για την μεταφορά των μειώσεων σε όλους τους καταναλωτές.
Πάντως, η ενεργειακή ακρίβεια δεν περιορίζεται στον λογαριασμό του ρεύματος ή στην αγορά πετρελαίου θέρμανσης. Αποτελεί έναν παράγοντα που επηρεάζει οριζόντια την οικονομική δραστηριότητα, αυξάνοντας το κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων και τροφοδοτώντας νέες ανατιμήσεις σε προϊόντα και υπηρεσίες.
Το ενεργειακό κόστος τροφοδοτεί νέο κύκλο ανατιμήσεων
Η εικόνα του πληθωρισμού, πάντως, αποτυπώνει με σαφήνεια τη συγκεκριμένη πίεση. Τον Οκτώβριο ο πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 5,7%, από 5% τον Σεπτέμβριο και 3,8% τον Αύγουστο, με την ενέργεια να αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες επιτάχυνσης.
Οι ετήσιες αυξήσεις είναι ιδιαίτερα υψηλές. Συγκεκριμένα, το φυσικό αέριο καταγράφει ανατίμηση 80%, το πετρέλαιο κίνησης 39,4%, το πετρέλαιο θέρμανσης 37,5%, η αμόλυβδη βενζίνη 25% και το ηλεκτρικό ρεύμα 17,9%.
Οι επιπτώσεις δεν σταματούν εκεί. Η στέγαση εμφανίζει ετήσια αύξηση 15,1%, ενώ οι μεταφορές ακολουθούν με 13,8%, καθώς στο κόστος κατοικίας ενσωματώνονται οι αυξήσεις στα ενοίκια και στην ενέργεια, ενώ στις μετακινήσεις επιδρούν οι υψηλότερες τιμές των καυσίμων.
Την ίδια στιγμή, οι πιέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα δημιουργούν πρόσθετους κινδύνους για τις τιμές των τροφίμων και των καταναλωτικών αγαθών. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της γαλακτοβιομηχανίας, όπου, με βάση πληροφορίες, σχεδόν 20 επιχειρήσεις προγραμματίζουν ανατιμήσεις σε γαλακτοκομικά και τυροκομικά προϊόντα έως τις αρχές του επόμενου έτους, με τις αυξήσεις να φτάνουν κατά μέσο όρο το 8% και σε επιμέρους περιπτώσεις ακόμη υψηλότερα.
Η έλλειψη πρώτης ύλης, η μείωση του ζωικού κεφαλαίου εξαιτίας της ευλογιάς των αιγοπροβάτων, η αυξημένη ζήτηση για προϊόντα όπως η φέτα και το γιαούρτι, αλλά και το υψηλό ενεργειακό κόστος συνθέτουν ένα περιβάλλον αυξημένων πιέσεων για τον κλάδο. Το πρόβλημα, επομένως, δεν αφορά μόνο την τιμή της ενέργειας, αλλά και το κόστος με το οποίο παράγονται, συντηρούνται και μεταφέρονται τα προϊόντα μέχρι το ράφι.
Στο ίδιο πλαίσιο, αναμένονται αυξήσεις και σε άλλες κατηγορίες προϊόντων, όπως τα κατεψυγμένα λαχανικά, οι κονσέρβες, οι κατεψυγμένες πατάτες, τα σαμπουάν και οι μπάρες δημητριακών. Πρόκειται για ανατιμήσεις που, ακόμη και όταν δεν αφορούν το σύνολο μιας κατηγορίας, επιβαρύνουν σωρευτικά τον οικογενειακό προϋπολογισμό.
Οι παρεμβάσεις στην αγορά και το στοίχημα της συγκράτησης των τιμών
Απέναντι σε αυτή την εικόνα, η κυβέρνηση επιχειρεί να ενεργοποιήσει και ένα δεύτερο επίπεδο άμυνας, αυτή τη φορά στην αγορά των καταναλωτικών αγαθών.
Η πρωτοβουλία για μειωμένες τιμές σε προϊόντα ευρείας κατανάλωσης συνεχίζεται για τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο, με περισσότερους από 1.100 κωδικούς και μεσοσταθμική μείωση 7,1%, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ανεξάρτητης Αρχής Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή.
Επιπλέον, προετοιμάζεται η δράση «Γιορτές για όλους», η οποία αναμένεται να ξεκινήσει στις 18 Δεκεμβρίου και να καλύψει περίπου 25 κατηγορίες προϊόντων για το χριστουγεννιάτικο και πρωτοχρονιάτικο τραπέζι. Στο επίκεντρο βρίσκονται προϊόντα όπως το αρνί, η γαλοπούλα, τα τυροκομικά και τα παραδοσιακά γλυκίσματα, με στόχο σε ορισμένες περιπτώσεις οι μειώσεις να φτάσουν έως και το 25%.
Η συγκεκριμένη παρέμβαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι οικογενειακές δαπάνες αυξάνονται λόγω των εορτών, ενώ οι ανατιμήσεις σε βασικά τρόφιμα περιορίζουν τα περιθώρια κατανάλωσης.
Σύγκριση τιμών
Ωστόσο, η συγκράτηση των τιμών δεν εξαρτάται μόνο από τις πρωτοβουλίες των επιχειρήσεων ή τις συμφωνίες για προσωρινές μειώσεις. Εξίσου σημαντική είναι η δυνατότητα των καταναλωτών να συγκρίνουν πραγματικά τις τιμές και να επιλέγουν τις οικονομικότερες λύσεις.
Ενδεικτικά, ανάλυση της πλατφόρμας PosoKanei.gov.gr σε καλάθι 25 επώνυμων προϊόντων κατέδειξε διαφορά έως 11,4% μεταξύ των ακριβότερων και των φθηνότερων αλυσίδων σούπερ μάρκετ, όταν η σύγκριση βασίζεται στις μέσες τιμές των τελευταίων 30 ημερών. Το ίδιο καλάθι κόστιζε από 44,24 έως 48,78 ευρώ, παρά το γεγονός ότι περιλάμβανε ακριβώς τα ίδια προϊόντα, στις ίδιες συσκευασίες και ποσότητες.
Αντίστοιχα, παραδείγματα από την πλατφόρμα δείχνουν ότι μια προσφορά «5+1 δώρο» μπορεί να αποδειχθεί ακριβότερη κατά 105% ανά λίτρο σε σχέση με μια μεγαλύτερη συσκευασία του ίδιου προϊόντος, ενώ μια πολυσυσκευασία ζυμαρικών μπορεί να κοστίζει περισσότερο από την αγορά των ίδιων πακέτων μεμονωμένα.
Η τιμή ανά κιλό, λίτρο ή τεμάχιο, αλλά και η παρακολούθηση του ιστορικού των τιμών, αποκτούν έτσι ιδιαίτερη σημασία. Σε μια περίοδο που κάθε ευρώ μετράει, η εξοικονόμηση δεν προκύπτει αποκλειστικά από την επιλογή φθηνότερων προϊόντων, αλλά και από την καλύτερη πληροφόρηση για το πού και πότε συμφέρει να πραγματοποιούνται οι αγορές.
Η μεγάλη απόσταση μεταξύ εισοδημάτων και κόστους ζωής
Το πρόβλημα, πάντως, έχει και μια βαθύτερη διάσταση: την περιορισμένη αγοραστική δύναμη των ελληνικών νοικοκυριών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2025, η Ελλάδα βρέθηκε στην προτελευταία θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς τις μέσες ετήσιες αποδοχές των εργαζομένων πλήρους απασχόλησης. Ο μέσος ετήσιος μισθός διαμορφώθηκε στις 18.800 ευρώ, έναντι 41.500 ευρώ στον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Με άλλα λόγια, οι ελληνικές αποδοχές αντιστοιχούν μόλις στο 45,3% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Η απόσταση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν συνδυάζεται με τις αυξήσεις στην ενέργεια, τη στέγαση και τα τρόφιμα. Ακόμη και μια ανατίμηση που σε απόλυτους αριθμούς μπορεί να φαίνεται περιορισμένη, απορροφά μεγαλύτερο ποσοστό του διαθέσιμου εισοδήματος ενός νοικοκυριού όταν οι μισθολογικές απολαβές βρίσκονται σε τόσο χαμηλά επίπεδα.
Οι εκτιμήσεις, άλλωστε, για το 2027 προβλέπουν αύξηση των αμοιβών ανά εργαζόμενο κατά 3,9% και υποχώρηση του πληθωρισμού στο 2,6%, από 3,8% για το σύνολο του 2026. Εφόσον, μάλιστα, οι προβλέψεις επιβεβαιωθούν, αναμένεται μια περιορισμένη βελτίωση της αγοραστικής δύναμης. Το ζητούμενο, ωστόσο, είναι εάν αυτή η βελτίωση θα είναι αρκετή ώστε να αντισταθμίσει τις σωρευτικές απώλειες των προηγούμενων ετών.