Εμμηνόπαυση: Και η τεστοστερόνη ενδέχεται να προστατεύει τα οστά

Η τεστοστερόνη έχει συνδεθεί παραδοσιακά σχεδόν αποκλειστικά με τον ανδρικό οργανισμό. Ωστόσο, η αντίληψη αυτή είναι πλέον ξεπερασμένη και, σύμφωνα με νεότερα επιστημονικά δεδομένα, ίσως έχει αφήσει στο περιθώριο έναν παράγοντα που μπορεί να αποδειχθεί σημαντικός για την υγεία των γυναικών μετά την εμμηνόπαυση.

Οι ωοθήκες δεν παράγουν μόνο οιστρογόνα, αλλά και τεστοστερόνη. Η συγκεκριμένη ανδρογόνος ορμόνη έχει μελετηθεί πολύ λιγότερο στις γυναίκες, αν και φαίνεται ότι μπορεί να επηρεάζει, μεταξύ άλλων, και την υγεία των οστών.

Μια μικρή νέα μελέτη δείχνει ότι η προσθήκη τεστοστερόνης στη θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης μπορεί να προστατεύει την οστική πυκνότητα περισσότερο από τη χορήγηση οιστρογόνων μόνον.

Τα ευρήματα δεν έχουν ακόμη δημοσιευθεί σε επιστημονικό περιοδικό με αξιολόγηση από ομότιμους, παρουσιάστηκαν όμως τον Οκτώβριο στο ετήσιο συνέδριο της Menopause Society στο Σαν Ντιέγκο.

Η επικεφαλής της μελέτης, Σόνα Ντέιβις, από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας, υπογράμμισε ότι «οι γυναίκες στην εμμηνόπαυση χρειάζονται θεραπευτικές επιλογές που να ανταποκρίνονται στην πολυπλοκότητα των αναγκών τους, συμπεριλαμβανομένης της μακροπρόθεσμης υγείας των οστών».

Όπως πρόσθεσε, οι ερευνητές ελπίζουν ότι τα νέα δεδομένα θα ενθαρρύνουν περαιτέρω μελέτες για το αν και με ποιον τρόπο η τεστοστερόνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια στο πλαίσιο μιας πιο εξατομικευμένης φροντίδας κατά την εμμηνόπαυση.

Γιατί η τεστοστερόνη μπαίνει στο μικροσκόπιο

Μέχρι σήμερα, η θεραπεία υποκατάστασης τεστοστερόνης έχει μελετηθεί περισσότερο στους άνδρες με χαμηλά επίπεδα της ορμόνης, μεταξύ άλλων και ως προς την επίδρασή της στα οστά. Τα τελευταία χρόνια, όμως, πληθαίνουν οι ενδείξεις ότι η τεστοστερόνη μπορεί να παίζει σημαντικό ρόλο και στον γυναικείο οργανισμό.

Η απώλεια οστικής μάζας μετά την εμμηνόπαυση αποδίδεται κυρίως στη δραστική πτώση των οιστρογόνων. Όταν διακόπτεται οριστικά η έμμηνος ρύση, τα επίπεδα των συγκεκριμένων ορμονών μειώνονται απότομα, γεγονός που συμβάλλει σημαντικά στην εξασθένηση των οστών και στην εμφάνιση οστεοπόρωσης με την πάροδο της ηλικίας.

Για τον λόγο αυτόν, η θεραπεία με οιστρογόνα χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες σε ορισμένες γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, καθώς έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να περιορίσει την απώλεια οστικής μάζας και να μειώσει τον κίνδυνο καταγμάτων στη σπονδυλική στήλη και στο ισχίο.

Ωστόσο, δεν μειώνονται μόνο τα οιστρογόνα με την ηλικία. Πτώση παρουσιάζουν και τα επίπεδα της τεστοστερόνης, ενώ νεότερες έρευνες δείχνουν ότι αυτή η μεταβολή μπορεί να έχει επιπτώσεις στην οστική υγεία και των γυναικών.

Το 2022, πληθυσμιακή μελέτη σε γυναίκες ηλικίας 40 έως 60 ετών στις Ηνωμένες Πολιτείες έδειξε ότι τα υψηλότερα επίπεδα τεστοστερόνης συνδέονταν με μεγαλύτερη οστική πυκνότητα στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης.

Οι ερευνητές είχαν επισημάνει τότε ότι, ενώ η θετική επίδραση της τεστοστερόνης στην οστική πυκνότητα των ανδρών θεωρείται ουσιαστικά τεκμηριωμένη, τα διαθέσιμα στοιχεία για τις γυναίκες παραμένουν «περιορισμένα και αμφιλεγόμενα».

Τι έδειξε η νέα μελέτη

Για να διερευνήσουν αν η τεστοστερόνη μπορεί να ενισχύσει την επίδραση των οιστρογόνων στα οστά, οι επιστήμονες ανέλυσαν τα δεδομένα 51 γυναικών μετά την εμμηνόπαυση, οι οποίες λάμβαναν ορμονική θεραπεία στο ίδιο ιδιωτικό νοσοκομείο.

Όλες οι συμμετέχουσες είχαν ακολουθήσει δύο διαφορετικά θεραπευτικά σχήματα, το καθένα για διάστημα τουλάχιστον ενός έτους και συνήθως για αρκετά χρόνια. Στο πρώτο λάμβαναν μόνο οιστρογόνα, ενώ στο δεύτερο συνδυασμό οιστρογόνων και τεστοστερόνης.

Η οστική πυκνότητά τους μετρήθηκε στην αρχή της μελέτης και ξανά έναν χρόνο μετά την εφαρμογή κάθε θεραπείας.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα οιστρογόνα από μόνα τους διατήρησαν σταθερή την οστική πυκνότητα, χωρίς όμως να προκαλέσουν σημαντική αύξηση ούτε στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης ούτε στον αυχένα του μηριαίου οστού ή στο ισχίο.

Αντίθετα, ο συνδυασμός οιστρογόνων και τεστοστερόνης οδήγησε σε αύξηση της οστικής πυκνότητας στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η τεστοστερόνη μπορεί να δρα συμπληρωματικά προς τα οιστρογόνα, κυρίως στο σπογγώδες οστό της σπονδυλικής στήλης, προσφέροντας πιθανώς μεγαλύτερη προστασία από εκείνη που επιτυγχάνεται μόνο με οιστρογόνα.

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει αναπάντητο: δεν είναι ακόμη γνωστό αν η αύξηση της οστικής πυκνότητας αρκεί για να μειώσει και τον κίνδυνο καταγμάτων, που αποτελεί το βασικό μέτρο αποτελεσματικότητας στην αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης.

Τι πρέπει ακόμη να αποδειχθεί για την τεστοστερόνη στην εμμηνόπαυση

Τα ευρήματα της νέας μελέτης έρχονται να προστεθούν σε προηγούμενες ενδείξεις. Το 2023, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Monash στην Αυστραλία ξεκίνησαν κλινική δοκιμή για να εξετάσουν αν η προσθήκη τεστοστερόνης στη θεραπεία οιστρογονικής υποκατάστασης μπορεί να περιορίζει την απώλεια οστικής μάζας και να συμβάλλει στην αποκατάσταση της σεξουαλικής λειτουργίας σε γυναίκες με πρώιμη εμμηνόπαυση.

Την ίδια χρονιά, μία ακόμη μικρή μελέτη έδειξε ότι η θεραπεία με τεστοστερόνη, είτε μόνη της είτε σε συνδυασμό με χαμηλή δόση οιστρογόνων, μπορεί να βελτιώσει την οστική πυκνότητα στη σπονδυλική στήλη και στο ισχίο.

Τα στοιχεία αυτά, ωστόσο, δεν επαρκούν ακόμη για ασφαλή συμπεράσματα. Χρειάζονται μεγαλύτερες και μακροχρόνιες κλινικές μελέτες, οι οποίες δεν θα καταγράφουν μόνο μεταβολές στην οστική πυκνότητα, αλλά θα εξετάζουν αν η θεραπεία μειώνει στην πράξη και τα κατάγματα.

Αυτό είναι απαραίτητο προκειμένου να σταθμιστούν με μεγαλύτερη ακρίβεια τα πιθανά οφέλη και οι κίνδυνοι της ορμονικής θεραπείας υποκατάστασης και να μπορούν γιατροί και ασθενείς να λαμβάνουν πιο τεκμηριωμένες αποφάσεις.

Σε κάθε περίπτωση, γίνεται ολοένα και σαφέστερο ότι η τεστοστερόνη δεν είναι απλώς μια «ανδρική» ορμόνη. Αποτελεί φυσιολογικό και απαραίτητο στοιχείο του γυναικείου οργανισμού και φαίνεται να επηρεάζει λειτουργίες που εκτείνονται από τον εγκέφαλο έως την καρδιά.

Ο ρόλος της στην υγεία των οστών παραμένει ακόμη υπό διερεύνηση. Τα μέχρι στιγμής δεδομένα, όμως, ενισχύουν την άποψη ότι η οστική απώλεια μετά την εμμηνόπαυση δεν συνδέεται αποκλειστικά με την πτώση των οιστρογόνων και ότι η τεστοστερόνη μπορεί να αποδειχθεί ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας στην προσπάθεια πρόληψης της οστεοπόρωσης.