Ευανθία Ρεμπούτσικα: “Οι άνθρωποι που δημιουργούν πρέπει να μπορούν να ζουν με αξιοπρέπεια”

Αν κάποιος σου ζητούσε να συνδέσεις τη λέξη «βιολί» με το όνομα μιας Ελληνίδας δημιουργού, θα ήταν δύσκολο το μυαλό να μην πάει σχεδόν αυτόματα στην Ευανθία Ρεμπούτσικα. Το κόκκινο βιολί έχει γίνει εδώ και χρόνια προέκταση της ύπαρξής της, όπως και οι μελωδίες της έχουν δεθεί με εικόνες που κουβαλάμε μέσα μας.

Οι μουσικές της στην «Πολίτικη Κουζίνα» εξακολουθούν να ανεβάζουν έναν κόμπο στον λαιμό, ενώ βλέποντας πρόσφατα την «Αλεξάνδρεια» στο Παλλάς, ξαναθυμηθήκαμε πόσο βαθιά μπορεί η μουσική της να εισχωρήσει σε μια αφήγηση και να γίνει βιωματικά μέρος της ίδιας της ιστορίας. Ίσως γιατί η ίδια μεγάλωσε ουσιαστικά μέσα στον κινηματογράφο, στο «Ρεξ» του πατέρα της, μαθαίνοντας από πολύ νωρίς να ακούει τις εικόνες και να βλέπει τη μουσική.

Λίγο πριν ανέβει στη σκηνή του Λυκαβηττού, την Πέμπτη 17 Σεπτεμβρίου, σε μια συναυλία που αποτελεί την κεντρική στάση της φετινής της καλοκαιρινής περιοδείας, η Ευανθία Ρεμπούτσικα μας μιλά για τις μουσικές, τους τόπους και τις μνήμες που την ακολουθούν. Για την Αλεξάνδρεια και την Κωνσταντινούπολη, για τις ρίζες που δεν πρέπει να φοβόμαστε, αλλά και για τη δυσκολία των νέων δημιουργών να αντισταθούν στη μόδα και στην ανάγκη να αρέσουν. Και τέλος, για τον πολιτισμός που, όπως λέει, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως πολυτέλεια: οι άνθρωποι που δημιουργούν πρέπει να μπορούν να ζουν και να εργάζονται με αξιοπρέπεια.

Ευανθία Ρεμπούτσικα: “Να μπορέσουμε εκείνο το βράδυ στον Λυκαβηττό να ταξιδέψουμε μαζί”

Στον Λυκαβηττό θα συναντηθούν μουσικές από διαφορετικές περιόδους του έργου σας. Πώς χτίζετε τη διαδρομή της βραδιάς και ποιο νήμα θέλετε να τις συνδέει;

Κάθε μουσική που έχω γράψει είναι ένα κομμάτι της ζωής μου και κάθε περίοδος έχει τη δική της ιστορία, τις δικές της εικόνες και τα δικά της συναισθήματα. Στον Λυκαβηττό θα συναντηθούν μουσικές που γεννήθηκαν σε διαφορετικούς χρόνους και σε διαφορετικούς τόπους, αλλά έχουν κάτι κοινό: τη μνήμη και το συναίσθημα. Από τις κινηματογραφικές μουσικές μέχρι τις ορχηστρικές μου συνθέσεις, υπάρχει πάντα μια εικόνα, μια μυρωδιά, ένας άνθρωπος, ένας τόπος που βρίσκεται από πίσω.

Το νήμα που θέλω να τις ενώσει είναι η επικοινωνία. Να μπορέσουμε εκείνο το βράδυ να ταξιδέψουμε μαζί. Για μένα αυτό είναι και το πιο όμορφο κομμάτι μιας συναυλίας: να  μπορούμε να μοιραστούμε κάτι αληθινό με τους ανθρώπους.

Θυμάστε κάποια παράσταση στην οποία η αντίδραση του κοινού άλλαξε τη ροή της συναυλίας ή ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο παίξατε ένα έργο;

Το κοινό πάντα επηρεάζει μια συναυλία. Δεν μπορεί να μην την επηρεάζει, γιατί η μουσική εκείνη τη στιγμή γεννιέται ξανά. Άλλο είναι να παίζεις ένα έργο μόνος σου και άλλο να το μοιράζεσαι με εκατοντάδες ανθρώπους.

Έχω ζήσει στιγμές που η σιωπή του κοινού ήταν τόσο δυνατή, που σχεδόν φοβόσουν να παίξεις την επόμενη νότα. Και άλλες φορές, όταν ένιωθες τη χαρά του κόσμου, η μουσική γινόταν πιο ελεύθερη, πιο αυθόρμητη.

Δεν μπορώ να πω ότι αλλάζω μια συναυλία επειδή το κοινό αντιδρά με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Όμως σίγουρα αφήνομαι στη στιγμή. Άλλωστε, αυτό είναι το ζωντανό. Και όταν κάτι συμβαίνει αυθόρμητα και είναι αληθινό, δεν θέλω να το εμποδίσω.

“Μεγάλωσα μέσα στον κινηματογράφο, οπότε πολλές φορές βλέπω και τη ζωή μου σαν μια ταινία”

Όταν παίζετε σήμερα μουσικές που γράψατε για τον κινηματογράφο, βλέπετε ακόμη μπροστά σας τις σκηνές των ταινιών ή έχουν συνδεθεί πια με άλλες εικόνες και αναμνήσεις;

Νομίζω πως υπάρχουν και τα δύο. Όταν ακούω μια μουσική που έχω γράψει για μια ταινία, πολλές φορές επιστρέφει μπροστά μου η εικόνα, η σκηνή, η στιγμή που τη γράψαμε. Αλλά με τα χρόνια η μουσική αποκτά και μια δική της ζωή.

Μπορεί να την ακούσω και να θυμηθώ πια όχι μόνο την ταινία, αλλά ένα ταξίδι, έναν άνθρωπο, μια συναυλία, ένα βράδυ που παίξαμε αυτή τη μουσική κάπου μακριά. Είναι σαν τις μυρωδιές. Μπορεί μια μυρωδιά να σε γυρίσει ξαφνικά πολλά χρόνια πίσω.

Έχω πολύ καλή σχέση με την εικόνα. Μεγάλωσα μέσα στον κινηματογράφο, οπότε πολλές φορές βλέπω και τη ζωή μου σαν μια ταινία.

Πρόσφατα, μιλήσατε για τη χαρά σας βλέποντας νέους δημιουργούς να επιστρέφουν στις ρίζες τους. Ποιες προκλήσεις συναντούν, κατά τη γνώμη σας, σε αυτή την επιστροφή;

Οι ρίζες είναι κάτι που δεν πρέπει να φοβόμαστε. Όταν γνωρίζεις από πού έρχεσαι, μπορείς να προχωρήσεις πιο ελεύθερα προς το καινούργιο. Δεν σημαίνει ότι πρέπει να αντιγράψεις το παρελθόν. Σημαίνει ότι το γνωρίζεις, το σέβεσαι και μετά το κάνεις δικό σου.

Η μεγάλη πρόκληση για έναν νέο δημιουργό είναι να μην εγκλωβιστεί ούτε στη μόδα ούτε στην ανάγκη να αρέσει. Να μπορέσει να ακούσει τη δική του φωνή.

Το δύσκολο είναι να πάρεις κάτι από τις ρίζες σου και να του δώσεις σήμερα μια νέα ζωή. Αυτό θέλει γνώση, δουλειά, αλλά κυρίως αλήθεια. Και πιστεύω πολύ στους νέους ανθρώπους όταν έχουν αυτή την αλήθεια. Λυπάμαι όμως που σήμερα, αν και θα μπορούσε να πρωταγωνιστεί στις μουσικές σκηνές αυτή η αλήθεια, πολύ σπάνια συμβαίνει.

Για την «Αλεξάνδρεια» γράψατε μουσική για μια πόλη που, όπως μας είπε πρόσφατα ο Άρης Δαβαράκης, «σε ακολουθεί». Πώς την προσεγγίσατε μουσικά και τι κρατάτε σήμερα από την παράσταση και τη θερμή ανταπόκριση του κοινού;

Η Αλεξάνδρεια είναι μέσα μου από πολύ παλιά. Ταξίδευα από μικρή στην Ανατολή και ένα από εκείνα τα ταξίδια ήταν στην Αλεξάνδρεια. Από εκεί γεννήθηκε και η σχέση μου με αυτή την πόλη και αργότερα η μουσική. Όταν γράφεις για έναν τόπο που έχεις νιώσει, δεν χρειάζεται να τον περιγράψεις. Προσπαθείς να αποτυπώσεις αυτό που σου άφησε. Την ατμόσφαιρα, τα χρώματα, τους ανθρώπους, τη νοσταλγία, τα αρώματα.

Και χαίρομαι πολύ όταν βλέπω ότι η «Αλεξάνδρεια» εξακολουθεί να συγκινεί. Γιατί τελικά η μουσική ταξιδεύει περισσότερο από εμάς. Μπορεί να περάσουν χρόνια και μια μελωδία να εξακολουθεί να ξυπνά μέσα στους ανθρώπους εικόνες που ίσως δεν έχουν ζήσει ποτέ. Αυτό κρατάω περισσότερο: ότι ένα έργο που γεννήθηκε από μια δική μου ανάμνηση έγινε ανάμνηση και άλλων ανθρώπων.

“Στο τέλος αυτό που μένει είναι το έργο, το μόνο που έχει σημασία”

Από τις συνεργασίες σας στην Τουρκία, υπήρξε κάποιος μουσικός ή σκηνοθέτης που επηρέασε τον τρόπο με τον οποίο ακούτε ή γράφετε μουσική;

Ίσως έχει ενδιαφέρον ότι, στην περίπτωση της Τουρκίας, πολλές φορές συνέβη και το αντίστροφο: δεν ήταν μόνο οι άνθρωποι με τους οποίους συνεργάστηκα που επηρέασαν εμένα, αλλά και η μουσική μου επηρέασε εκείνους. Μετά την “Πολίτικη Κουζίνα” βρέθηκα στην Κωνσταντινούπολη να συνεργάζομαι με τον σπουδαίο σκηνοθέτη Çağan Irmak για την ταινία του “Babam ve Oğlum” και η ματιά του ήταν επηρεασμένη από το soundtrack της πρώτης μας ταινίας. Η συνεργασία μας ήταν πολύ σημαντική, όχι μόνο καλλιτεχνικά αλλά και ανθρώπινα. Μέσα από αυτή τη σχέση γνώρισα ακόμη περισσότερο την Κωνσταντινούπολη και τον τρόπο με τον οποίο βλέπουν την ιστορία και τους ανθρώπους τους.

Και φυσικά η ίδια η Πόλη με έχει επηρεάσει πάρα πολύ. Νιώθω ότι έχω αφήσει ένα κομμάτι μου εκεί. Είναι ένας τόπος που επισκέπτομαι πολύ συχνά και με εμπνέει μουσικά.

Έχετε πει ότι ως γυναίκα σε μια ανδροκρατούμενη βιομηχανία χρειάστηκε να κερδίσετε πράγματα που κάποιοι προσπάθησαν να σας στερήσουν. Μπορείτε να μας μιλήσετε για ένα συγκεκριμένο εμπόδιο που συναντήσατε και το οποίο μια νέα συνθέτρια δεν θα έπρεπε να συναντά ακόμη;

Δεν θα ήθελα να σταθώ σε ένα συγκεκριμένο περιστατικό. Έχω αντιμετωπίσει δυσκολίες, όπως έχουν αντιμετωπίσει και πολλές γυναίκες στον χώρο μας. Ο δρόμος δεν ήταν πάντα εύκολος. Το έχω πει και στο παρελθόν: οι γυναίκες συνεχίζουμε να δίνουμε τις μάχες μας. Εγώ προσπάθησα να απαντήσω στις δυσκολίες με τη δουλειά μου. Να μελετήσω, να επιμείνω, να συνεχίσω. Και είχα την τύχη να συναντήσω ανθρώπους με τους οποίους κάναμε όμορφες και ουσιαστικές συνεργασίες.

Στο τέλος αυτό που μένει είναι το έργο. Και αυτό πρέπει να είναι το μόνο που έχει σημασία.

Έχετε εύστοχα σχολιάσει τη σχέση της πολιτείας με τον πολιτισμό, λέγοντας πως «τον θυμάται προεκλογικά». Ποιο θεωρείτε σήμερα το πιο επείγον πρακτικό πρόβλημα που αφήνει τους καλλιτέχνες απροστάτευτους;

Νομίζω ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι πως ο πολιτισμός δεν αντιμετωπίζεται ως μια σταθερή ανάγκη της κοινωνίας. Τον θυμόμαστε όταν θέλουμε να μιλήσουμε για την Ελλάδα, για την εξωστρέφεια, για τον τουρισμό, για την εικόνα της χώρας μας. Αλλά οι άνθρωποι που δημιουργούν πραγματικά πρέπει να μπορούν να ζουν και να εργάζονται με αξιοπρέπεια όλο τον χρόνο. Και μιλάω για εκείνους που υπηρετούν τη μουσική ουσιαστικά. Ωστόσο, με έχει προβληματίσει πολύ η σημερινή εικόνα. Και όχι μόνο εμένα. Ποιοι είναι σήμερα οι καλλιτέχνες εκείνοι που υπηρετούν επάξια τον πολιτισμό; Ο πολιτισμός δεν είναι πολυτέλεια. Είναι παιδεία.

Ποια είναι η πιο πρόσφατη μουσική που ακούσατε και σας έκανε να σταματήσετε ό,τι κάνατε για να την προσέξετε;

Ακούω συνεχώς μουσικές και πάντα ψάχνω κάτι που θα με αγγίξει. Δεν είναι απαραίτητα κάτι καινούργιο ή κάτι που είναι στη μόδα. Μπορεί να ακούσω μια παλιά μουσική και να με σταματήσει μια μελωδία, ένας ήχος, ένα όργανο. Μου αρέσει πολύ όταν ακούω κάτι και δεν καταλαβαίνω αμέσως γιατί με συγκίνησε. Εκεί υπάρχει κάτι που θέλω να ανακαλύψω.

Ίσως αυτό είναι και το πιο σημαντικό στη μουσική: να σου δημιουργεί μια ανάγκη να την ξανακούσεις. Να σε κάνει να σταματήσεις για λίγο αυτό που κάνεις και να ταξιδέψεις κάπου αλλού. Δεν θα ήθελα να πω ένα συγκεκριμένο όνομα μόνο και μόνο για να πω ότι είναι το πιο πρόσφατο. Προτιμώ να πω ότι ακόμη ψάχνω. Ακόμη εκπλήσσομαι.