Σχεδόν ένας στους τέσσερις Ευρωπαίους στηρίζει κόμματα της άκρας δεξιάς

Σχεδόν ένας στους τέσσερις ψηφοφόρους στην Ευρώπη ψηφίζει πλέον κόμματα της άκρας δεξιάς, σύμφωνα με νέα έρευνα. Το ποσοστό αυτό έχει αυξηθεί σχεδόν πέντε φορές από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 και έχει παρουσιάσει ιδιαίτερα έντονη άνοδο τα τελευταία τρία χρόνια.

Ανάλυση που πραγματοποιήθηκε από περισσότερους από 150 πολιτικούς επιστήμονες σε 31 χώρες έδειξε ότι το ποσοστό των Ευρωπαίων που ψήφισαν κόμμα της άκρας δεξιάς στις πιο πρόσφατες εθνικές εκλογές της χώρας τους ξεπέρασε το 23%, έναντι περίπου 10% πριν από μία δεκαετία και μόλις 5% το 1995, όπως γράφει ο Guardian.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε υπό την καθοδήγηση του Matthijs Rooduijn για τη βάση δεδομένων PopuList, η οποία καταγράφει τα ευρωπαϊκά κόμματα της άκρας αριστεράς, της άκρας δεξιάς και του λαϊκισμού.

Ρεκόρ στήριξης στα αντισυστημικά κόμματα

Η έρευνα διαπίστωσε επίσης ότι σχεδόν το 30% των Ευρωπαίων ψηφίζει πλέον αντισυστημικά κόμματα, ποσοστό που αποτελεί νέο ιστορικό υψηλό.

«Όταν ξεκινήσαμε το πρόγραμμα PopuList το 2018, το βασικό συμπέρασμα ήταν ότι ένας στους τέσσερις Ευρωπαίους ψήφιζε λαϊκιστικά κόμματα, κυρίως της άκρας αριστεράς και της άκρας δεξιάς», δήλωσε ο Rooduijn.

«Τώρα ένας στους τέσσερις ψηφίζει κόμματα της άκρας δεξιάς, τα περισσότερα από τα οποία είναι επίσης λαϊκιστικά. Πρόκειται για μια μεγάλη μετατόπιση».

Θεαματική άνοδος μεταξύ 2023 και 2025

Η άνοδος της άκρας δεξιάς ήταν ιδιαίτερα έντονη την περίοδο 2023-2025.

Στην Αυστρία, το Freedom Party of Austria (FPÖ) αύξησε το ποσοστό του από 16% σε 29% στις εκλογές του 2024.

Στη Γαλλία, το National Rally (RN) εκτινάχθηκε από το 19% στο 37%, αναδεικνυόμενο στο μεγαλύτερο κόμμα του γαλλικού κοινοβουλίου.

Στην Πορτογαλία, το Chega ανέβηκε από 7% σε 18%.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Reform UK αύξησε το ποσοστό του από 2% το 2019 (ως Brexit Party) σε 14% το 2024. Το κόμμα έχει επανειλημμένα αρνηθεί ότι ανήκει στην άκρα δεξιά.

Στις εκλογές του 2025 στη Γερμανία, η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) διπλασίασε το ποσοστό της από 10% σε 21%, κατακτώντας για πρώτη φορά τη δεύτερη θέση σε εθνικό επίπεδο.

Σήμερα, κόμματα της άκρας δεξιάς συμμετέχουν σε κυβερνητικούς συνασπισμούς στην Κροατία, την Τσεχία, την Ιταλία και τη Φινλανδία, ενώ στη Σουηδία στηρίζουν κυβέρνηση μειοψηφίας.

Παράλληλα, προηγούνται στις δημοσκοπήσεις σε χώρες όπως η Αυστρία, το Βέλγιο, η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Υπήρξαν και ήττες

Παρά την ανοδική τάση, ορισμένα ακροδεξιά κόμματα γνώρισαν πρόσφατα εκλογικές ήττες.

Στην Ολλανδία, το Geert Wilders και το κόμμα του, το Party for Freedom (PVV), έχασαν σχεδόν το ένα τρίτο των εδρών τους.

Στην Ουγγαρία, το Viktor Orbán και το κόμμα Fidesz ηττήθηκαν καθαρά από κεντροδεξιό αντίπαλο τον Απρίλιο.

Ωστόσο, η συνολική εκλογική επιρροή της άκρας δεξιάς στην Ευρώπη συνεχίζει να αυξάνεται.

Γιατί αυξάνεται η επιρροή της άκρας δεξιάς;

Σύμφωνα με τους ειδικούς του PopuList, υπάρχουν τρεις βασικοί λόγοι:

1. Η μετανάστευση έγινε σημαντικότερο εκλογικό ζήτημα

Οι απόψεις των πολιτών για θέματα όπως η μετανάστευση δεν έχουν αλλάξει δραματικά με την πάροδο του χρόνου. Ωστόσο, αυτά τα ζητήματα παίζουν πλέον πολύ μεγαλύτερο ρόλο στην επιλογή ψήφου.

2. Κανονικοποίηση των ακροδεξιών κομμάτων

Όσο πιο μεγάλα και επιτυχημένα γίνονται τα κόμματα της άκρας δεξιάς, τόσο περισσότερο θεωρούνται «φυσιολογικό» κομμάτι του πολιτικού συστήματος.

Σύμφωνα με τον Rooduijn, σε αυτό συμβάλλουν τόσο τα μέσα ενημέρωσης όσο και τα παραδοσιακά κόμματα όταν υιοθετούν μέρος της ρητορικής ή των πολιτικών τους θέσεων.

3. Αποτελεσματική πολιτική αφήγηση

Τα ακροδεξιά κόμματα έχουν εξελιχθεί σε ιδιαίτερα αποτελεσματικούς αφηγητές πολιτικών ιστοριών.

Η αφήγησή τους βασίζεται συνήθως στη διάκριση ανάμεσα σε μια «δική μας ομάδα» και μια «άλλη ομάδα» — το έθνος απέναντι στους μετανάστες, τις ελίτ, τους δικαστές ή άλλους αντιπάλους.

Αυτό δημιουργεί ένα σχήμα «ήρωες εναντίον κακών», το οποίο συχνά συνοδεύεται από μια εξιδανικευμένη εικόνα του παρελθόντος.

Πώς ορίζει η πολιτική επιστήμη την «άκρα δεξιά»

Σύμφωνα με το PopuList, ένα κόμμα χαρακτηρίζεται ως άκρα δεξιά όταν συνδυάζει δύο βασικές ιδεολογικές αρχές:

Νατιβισμός (Nativism)

Η αντίληψη ότι ένα κράτος πρέπει να κατοικείται κυρίως ή αποκλειστικά από τον «γηγενή» πληθυσμό του.

Οι νατιβιστές θεωρούν συχνά τους μετανάστες και άλλες εξωτερικές ομάδες ως απειλή για την εθνική ταυτότητα, τον πολιτισμό ή τα συμφέροντα του εγχώριου πληθυσμού.

Αυταρχισμός (Authoritarianism)

Η πεποίθηση ότι η κοινωνία πρέπει να είναι αυστηρά οργανωμένη και ότι κάθε παραβίαση της τάξης ή της εξουσίας πρέπει να τιμωρείται αυστηρά.

Οι υποστηρικτές αυτής της προσέγγισης θεωρούν ότι η ισχυρή επιβολή του νόμου αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη σταθερότητα του κράτους.

Λαϊκισμός: η κοινή συνισταμένη

Το PopuList καταγράφει σήμερα 201 λαϊκιστικά κόμματα στην Ευρώπη, έναντι 165 το 2003.

Ο λαϊκισμός χωρίζει την κοινωνία σε δύο αντίπαλα στρατόπεδα: τον «αγνό λαό» και τη «διεφθαρμένη ελίτ», υποστηρίζοντας ότι η πολιτική πρέπει να εκφράζει αποκλειστικά τη βούληση του λαού.

Οι υποστηρικτές του τον θεωρούν μέσο δημοκρατικής διόρθωσης απέναντι στις ελίτ, ενώ οι επικριτές του υποστηρίζουν ότι συχνά υπονομεύει δημοκρατικούς θεσμούς, όπως η δικαιοσύνη, τα μέσα ενημέρωσης και τα δικαιώματα των μειονοτήτων.

Προειδοποίηση για τη δημοκρατία

Ο Rooduijn υπογραμμίζει ότι τα λαϊκιστικά κόμματα εκφράζουν υπαρκτή κοινωνική δυσαρέσκεια, κάτι που μπορεί να λειτουργήσει θετικά για τη δημοκρατία.

Ωστόσο, προσθέτει ότι πολλές από τις ιδέες των λαϊκιστικών κομμάτων της άκρας δεξιάς δεν συμβαδίζουν με τις βασικές αρχές της φιλελεύθερης δημοκρατίας.

Όπως σημειώνει:

«Η εμπειρία χωρών όπως η Ουγγαρία, η Πολωνία και οι Ηνωμένες Πολιτείες δείχνει ότι όταν οι λαϊκιστές της άκρας δεξιάς αποκτούν εξουσία, η ίδια η δημοκρατία μπορεί να βρεθεί υπό πίεση».